رفتن به محتوای اصلی

ارزش‌های اسلامی

نام‌های دیگر: ارزش‌های الهی، ارزش‌های دینی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

اصول و معیارهای برگرفته از اسلام و دین و جایگاه آن‌ها در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در کنگره بزرگداشت اقبال لاهوری— ۱۳۶۴/۱۲/۱۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۳۹۹
۱۳۶۴۱۳۹۹

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

فرهنگ سلطنتی و طاغوتی، فرهنگ بیاعتنایی به آحاد مردم و فقط توجّه کردن به اشخاصی که خودشان را بدون جهت یک سر و گردن از مردم بالاتر میگرفتند - نه به‌خاطر علمی، نه به‌خاطر هنری؛ فقط به‌عنوان رئیس و خان و بزرگتر و ریش‌سفید - از بین رفت. جمهوری اسلامی برای انسان به‌عنوان انسان، ارزش قائل است و در میان انسانها هرکسی که ایمان و عملِ صالحش بیشتر است، ارزش بیشتری دارد. در میان انسانهای با ایمان و دارای عملِ صالح، هرکسی که مجاهدت بیشتری در راه آرمانهای این ملت و اهداف الهی کرده باشد، ارزش بیشتری دارد. ارزشهای جامعه که مرتّب میگویند ارزشها ارزشها، اینهاست. ارزشها یک چیزهای موهوم و خیالی نیست؛ یعنی انسان با ایمان، بر انسان لاابالىِ بیایمانِ بیبندوبارِ بیهدف، ترجیح دارد. البته این ترجیح هم ترجیح مادّی نیست. انسانی که دارای ایمان است، باید عمل با ایمانش همراه باشد. ایمان، صِرف گفتن و صِرف لقلقه‌ی لسان نیست. این‌جاست که جوان این روزگار - جوانی که مرکز و قطب نشاط است - بایستی عملِ صالح را با همه‌ی وجود انجام دهد. عملِ صالح، یعنی تربیت جسم و جان خود، یعنی درس خواندن، کار کردن و بیکار نگشتن، یعنی رفتار خود را با انسانها - با خانواده و با بیگانه - رفتار شایسته قرار دادن، یعنی گذشت، کمک و تواضع. اینها عملِ صالح است. در میان عملهای صالح، آنچه از همه بالاتر است، آن عملِ صالحی است که در آن مجاهدت وجود دارد. در میان شما، آن جوانانی که در دوران تهاجم دشمنان به مرزهای ما جهاد کرده و از کشورشان، از خانواده و ناموسشان دفاع کردند، ارزش بیشتری دارند؛ آن انسانهایی که برای هدفهای کشور و هدفهای اسلامی، حاضرند فداکاری بیشتر بکنند، منافع خودشان را در درجه‌ی بعد، و منافع عموم را در درجه‌ی اوّل قرار میدهند - انسانهای مؤمن و سالم - ارزش بیشتری دارند.
یک بخش دیگر از این حقایق، منظومه‌ی ارزشیِ اسلام است، ارزشهایی که اسلام آنها را تثبیت کرده است، یعنی به عنوان ارزش آنها را شناخته است؛ که آحاد مردم و جوامع مردمی موظّفند خودشان را به این ارزشها نزدیک کنند [و به سمت آنها] پیش ببرند؛ سعادتشان در این است. از مثل خلقیّات فردی که انسان دارای صبر باشد، دارای حلم باشد، دارای گذشت باشد و امثال اینها که صفات فردی انسانها است، تا مفاهیم عمومی و زندگی‌ساز مثل آزادی، مثل عدالت اجتماعی، مثل کرامت انسانی، مثل سبک زندگی؛ اینها جزو آن سلسله‌ی ارزشهای اسلامی است که در اسلام بیان شده و تفهیم شده به ما. یک عدّه‌ای بخطا تصوّر میکنند که این مفاهیم رایج مثل عدالت اجتماعی و آزادی و مانند اینها از غرب به عالَم اسلام آمده است، یا متفکّرین اسلامی اینها را از غربی‌ها یاد گرفته‌اند؛ این کاملاً اشتباه است. غرب سه چهار قرن بیشتر نیست که با این مفاهیم آشنا شده؛ از بعد از رنسانس با این مفاهیم آشنا شده است؛ در حالی که اسلام ۱۴۰۰ سال قبل از این، این مفاهیم را به طور روشن در قرآن بیان کرده است؛ با این تفاوت که غربی‌ها که اینها را مطرح کرده‌اند، هیچ وقت صادقانه به آن عمل نکرده‌اند -نه به آزادی عمل کردند، نه به عدالت اجتماعی عمل کردند- [آنها] گفتند و عمل نکردند؛ [این مفاهیم] در اسلام بود و در زمان پیغمبر عمل شد. این عبارت «اُمِرتُ لِاَعدِلَ بَینَکُم»،[7] مال قرآن است دیگر؛ دستور پیغمبر این است که اجرای عدالت بکند؛ این همان عدالت اجتماعی و عدالت همه‌جانبه است؛ یا [میفرماید]: لَقَد اَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّنٰتِ وَ اَنزَلنا مَعَهُمُ الکـِتٰبَ وَ المیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[8] یعنی اصل بعثت همه‌ی انبیا و ارسال رسل و کتب برای این بوده است که قسط -یعنی همین عدل اجتماعی، عدل اقتصادی- در بین مردم برقرار باشد؛ بنابراین اینها مفاهیم قدیمیِ اسلامی است.

شاهدها (۵۱ پاراگراف)

پرهیز از رودربایستی در اعلام پایبندی به اسلام، حجاب و احکام قضایی

… فرهنگ غرب را قبول دارند و تسلیم در مقابل فرهنگ غربند، براى غربى‌ها قابل قبولند، قابل پذیرشند و از خودشان میدانند اینها را، امّا آن کسانى را که آن فرهنگ را قبول نداشته باشند، به‌ طور دربست و مطلق رد میکنند. این تعصّب نیست؟ این دگم‌اندیشى[11] نیست؟ تحجّر نیست؟ خب ما در مقابل این‌جور متعصّبینى، چه رودربایستى داشته باشیم که بگوییم ما پایبند به اسلامیم، ما پایبند به حجابیم، ما پایبند به احکام قضائى اسلامى هستیم؟ چرا رودربایستى بکنیم؟ چرا ملاحظه بکنیم؟ تنها چیزى که میتواند قدرت نظام اسلامى را در مقابل این دشمنان خشن، با آن چهره‌هاى عبوسشان نسبت به اسلام و مسلمین، حفظ کند، بُرندگى‌اش را حفظ کند، آنها را وادار به قبول و حتّى تسلیم بکند، این پایبندى است. [اگر] شما یک قدم عقب نشستید، آنها یک قدم جلو مى‌آیند؛ …

لزوم دخالت جنبه‌های ارزشی در کار تفریح

یک نکته، آن جنبه‌های ارزشی است که باید در کار تفریح دخالت داشته باشد. من برنامه‌ی «صبح جمعه با شما» را گوش می‌کنم و این برنامه، حقیقتاً یکی از برنامه‌های بسیار هنرمندانه است. لازم می‌دانم از باب این‌که این هم از نعمتهای خدا بر ماست، آن را به زبان بیاورم. در آیه‌ی شریفه‌ی قرآن است که «و أما بنعمة ربک فحدث[2] ؛» یعنی انسان، نعمت …

لزوم احیای مسائل ارزشی اسلام در جامعه

میرسیم به مسائل ارزشى. باید مسائل ارزشى اسلام در جامعه‌ى ما احیا بشود. مثلاً فرض بفرمایید مسئله‌ى حجاب یک مسئله‌ى ارزشى است. مسئله‌ى حجاب یک مسئله‌اى است که اگرچه مقدّمه است براى چیزهاى بالاترى، امّا خود، یک مسئله‌ى ارزشى است. ما که این‌قدر روى حجاب مقیّدیم، به خاطر این است که حفظ حجاب کمک میکند به زن که بتواند به آن رتبه‌ى …

لزوم رعایت دقیق و بی‌اغماض مسائل ارزشی

… [امّا] اینجا آن‌جورى نبود؛ آن‌طور که دیده بودیم و شنیده بودیم و میدانستیم و مناظرى الان جلوی نظر من هست از آن‌وقت که انسان واقعاً حیرت میکند که چرا بایستى این‌جور بشود! کمااینکه متأسّفانه در خیلى از کشورهاى عقب‌مانده‌ى مسلمان و غیر مسلمان هم همین‌جور است. بنابراین مسائل ارزشى را بایستى بدقّت و با نهایت کنجکاوى و بدون اغماض رعایت کرد.

لزوم عنایت حداکثری حوزه به ارزش‌هایی مانند مجاهدت

دهم؛ در حوزه به ارزشهاى اسلامى حدّاکثر عنایت و احترام بشود، مثلاً ارزش مجاهدت؛ طلبه‌ى جبهه‌رفته، عمرى‌درجبهه‌صرف‌کرده، بایستى ارزش والایى در حوزه داشته باشد؛ به طلبه‌اى که یک بخشى از عمرش را در یک نظامى، در یک بخشى، ارگانى از ارگانها صرف کرده و آنجا مشغول خدمت شده و از شوق و ذوق هر طلبه‌اى که عبارت است از بودن در حوزه و درس خواندن و …

تبلیغ در مناطق دوردست، حضور در جبهه و ارگان‌ها به‌عنوان ارزش

… برای آن کسانى که مجاهدت کردند، تلاش کردند، بایستى ارزش بیشترى قائل بشود و این ارزشها باید به ‌حساب بیاید. نمیگوییم هم بیشتر؛ هر کدام یک ارزشى است. ممکن است کسى هم در حوزه مانده، فرض کنید یک تحقیق خیلى برجسته‌اى در حوزه کرده؛ آن هم البتّه یک ارزش دیگرى است. ارزشهاى اسلامى باید به ‌حساب بیاید. یکى از این ارزشها تبلیغ در جاهاى خطرناک و جاهاى محتاج به تبلیغ و دوردست است؛ یکى از اینها حضور در جبهه‌ها است؛ یکى از اینها حضور در ارگان‌ها است و از این قبیل چیزهایى که داراى اهمّیّت و ارزش است.

رد جرم شمردن خواست خدمت هنر به ارزش‌های اسلامی

… نیست؛ باید شعرِ خوب بخواند؛ باید چیزى بخواند که وقتى مستمع شنید، این هنر در خدمت ارزشهاى انقلابى و اسلامى قرار گرفته باشد. این مخصوص انقلاب نیست؛ هر جامعه‌‌‌‌‌اى، هر انسانى، هر مجموعه‌‌‌‌‌ى بشرى‌‌‌‌‌اى، میخواهد که هنر در خدمت ارزشهاى مقبول خودش قرار بگیرد. این جرم نیست که [بگویند] «اسلامى‌‌‌‌‌ها میخواهند که هنر در خدمت ارزشهاى اسلامى قرار بگیرد»؛ خب همه‌‌‌‌‌ى مکاتب دنیا همین‌‌‌‌‌جور هستند؛ همه‌‌‌‌‌ى جوامع دنیا همین‌‌‌‌‌جور هستند؛ یک ارزشهایى در ذهنشان هست؛ ارزشهاى آنها با ارزشهاى [جوامع] دیگر فرق دارد؛ هنر را، نقّاشى را، طرّاحى‌‌‌‌‌هاى گوناگون را، شعر را، موسیقى را و همه چیز دیگر را در خدمت این ارزشها قرار میدهند. این، توقّع زیادى‌‌‌‌‌اى نیست که جامعه‌‌‌‌‌ى اسلامى چنین توقّعى داشته …

تأثیر تام مبانی ارزشی در آیین‌نامه‌های نظامی

… است؛ نمیخواهم خیلى هم کلّیّت [بدهیم] و مطلق کنیم اینها را؛ البتّه ممکن است یک نقصهایى هم در آن وجود داشته باشد و حتماً هم دارد، امّا شبیه قوانین طبیعت است و کشف‌شدنى است. بر اساس طول مدّت اینها کشف شده، تکمیل شده و تدوین شده، حالا هم به اختیار ما رسیده. البتّه اصول ارزشى و مبانى ارزشى در اینها تأثیر تام و تمام دارد. شما اگر همین آئین‌نامه‌اى را که الان ما به شما میدهیم، بگذارید پهلوى آئین‌نامه‌هاى دیگران، مى‌بینید در کلّیّات تفاوتى ندارد؛ یک روح ارزشى در این سریان داده شده. ساختها شبیه ساختهاى معمول در دنیا است؛ منتها آنجایى که یک مکتبى، یک مجموعه‌ى اندیشه‌اى، و ارزشهایى …

لزوم رواج نماز، امانت، صداقت و برادری در دانشگاه

… و این نمیشود مگر اینکه اساس و روش و روابط و سیستم در دانشگاه‌ها اسلامى باشد. درسها هر چه میخواهد باشد، استاد هر کسى میخواهد باشد امّا روابط، روابط اسلامى باید باشد؛ یعنى مدیر و دانشجویان و استادان همه اصالت را به اسلام بدهند و رعایت احکام اسلام را بکنند؛ ارزشهاى اسلامى در دانشگاه مورد مسابقه قرار بگیرد؛ اسلام در دانشگاه غریب نباشد؛ عمل اسلامى و تعهّد اسلامى یک چیز انگشت‌نما نباشد؛ نماز، امانت، صدق گفتار، صفا، برادرى، عمل جهادى، درس خواندن از روى علاقه و صمیمیّت، کمک به یکدیگر در فراگیرى، تلاش براى تعمّق در معلومات در دانشهاى مختلف، رایج باشد. علم و دانش هم اسلامی است؛ آن هم از اسلام است؛ وَالّا رفتن به دانشگاه، مقدارى از بیت‌المال را، امکانات مردم را مصرف کردن، بدون اینکه یک نفر دل به علم بدهد و اهمّیّتى به فراگیرى بدهد، فقط براى اینکه بتواند با سرهم‌بندى یک تکّه کاغذى به دست بیاورد و در سایه‌ى آن …

لزوم مطلق شدن ارزش‌های اسلامی در جامعه و نقش صداوسیما

… ملّت را به سمت تربیت اسلامى بیشتر و عمیق‌تر سوق بدهیم، عناصر جوان را در جامعه به تربیت اسلامى تربیت بکنیم. دانشگاه‌هاى ما وظیفه‌ى تربیت جوان مسلمان و متخصّص مسلمان و عالِم مسلمان ــ نه صرفاً عالِم ــ را بر دوش خودشان احساس کنند؛ مدارس ابتدائى [هم] همین‌‌جور. [باید] کارى کنیم که ارزشهاى اسلامى در جامعه ارزشهاى مطلق به حساب بیاید و همه‌ى ارزشهاى دیگر در مقابل آنها کم‌رنگ باشد؛ صداوسیما در این جهت حرکت بکند و تلاش بکند و برنامه‌ریزى بکند. خلاصه آن‌‌چنان‌ که ملّتهاى عالم ملّت ما را شناختند و نظام جمهورى اسلامى را شناختند که سرباز اسلام و فدائى اسلام و در راه اسلام حرکت میکند، همین‌‌جور عمل کنیم و اثبات کنیم این معنا را. این البتّه همان تصمیمى است که ملّت و دولت و مسئولین داشتند و بر طبق آن، این …

ریشه داشتن شعارهای عدالت و آزادی و علم در بعثت پیامبران

… بود. البتّه حرکت به سمت این مقصود، یک حرکتى است که با شرایط خود و با علل و عوامل متناسب با خود انجام میگیرد و ما داریم به سمت این حقیقت میرویم؛ و هر قدمى که بشر برمیدارد، به حقیقت بعثت نزدیک‌تر میشود؛ چه خود او بخواهد، چه نخواهد؛ حتّى چه بداند و چه نداند. امروز همه‌ی آنچه در دنیا از شعارها مطرح است ‌-اگرچه غالباً عملى تحت آن شعارها انجام نمیشود؛ [مثل] شعار عدالت اجتماعى، شعار آزادگى و آزادى، شعار علم و دانش و ترقّی‌خواهى، شعار تعالى سطح زندگى؛ این شعارهایى که دولتها و ملّتها و صاحبان افکار و مکاتب میدهند- شعارهاى همان بعثت الهى است که البتّه به شکل ناقص در دست مردم وجود دارد و بعضى به سمت آن حرکت میکنند؛ امّا نفْس این شعارها در دنیا، به برکت بعثتها و بعثت آخرین‌ -بعثت خاتم- مطرح شده. امروز ما و همه‌ی بشر، به سمت تدیّن به مفاهیم و ارزشهاى این بعثت داریم حرکت میکنیم. و ما در جمهورى اسلامى مفتخریم که جزو انسانها و افرادى هستیم و ملّتى هستیم که شعار دین و شعار عمل به قرآن را در زندگى خودمان محقّق کردیم، آن را پیاده کردیم، و به سمت کمالِ تحقّق …

ناممکن بودن طرح جهانی ارزش‌های اسلامی بدون وحدت مسلمین

نکته‌ی دوّم این است که اگر قرار است ارزشهاى اسلامى در دنیا به‌صورت ارزشهاى قطعى مطرح بشود و دل انسانها را جذب کند و بر مبناى آن در زندگى مسلمین تغییرى به وجود بیاید ‌-اگر این را میخواهیم- این بدون وحدت مسلمین امکان‌پذیر نیست؛ ممکن نیست. این با شعبه‌شعبه شدن، با دشمنى کردن، با جنگ فرقه‌اى به راه انداختن به دست نخواهد آمد. ما به فرقه‌هاى عالم اسلام نمیگوییم بیایید از عقاید مخصوصِ فرقه‌ی خودتان دست بکشید و عقاید فرقه‌ی دیگرى را قبول کنید؛ نه، امّا به همه‌ی مسلمین میگوییم که آنچه میان مسلمین مشترک است، بیشتر و مهم‌تر و اساسی‌تر است از آنچه میان آنها مورد اختلاف است. دشمنان ما بر …

احیای ارزش‌های اسلامی پس از انزوا به دست امام به‌عنوان میراث او

… [او] خمودگی‌ها را تبدیل به تحرّک و تپش کرد، انسان ساخت. خود ایشان در یکى از فتوحات ارزنده‌اى که شماها در جبهه کرده بودید، در پیامى که دادند فرمودند فتح‌الفتوح عبارت است از ساختن این‌جور انسانهایى، این‌جور جوانهایى.[6] فاتح این فتح‌الفتوح، خودِ او بود. او بود که این انسانها را ساخت، او بود که این فضا را ساخت، او بود که مسیر را به وجود آورد، او بود که ارزشهاى اسلامى را بعد از انزوا، بعد از خُمول،[7] دوباره احیا کرد؛ و میراث او همین ارزشها است و همین جمهورى اسلامى. ما هر کداممان ‌-در هر مسئولیّتى که هستیم- عشق و محبّت وافرمان به آن عزیز را باید در این مجسّم کنیم.

لزوم بازگشت ملت‌های مسلمان به نظام ارزشی فراموش‌شدهٔ اسلام

… از شما خواهش کردم که تحمّل کنید؛ حالا تحمّل بفرمایید. به‌نظر من «خودى»، اوّل به عنوان یک تفکّر انقلابى به ذهن اقبال مى‌آید؛ بعد به سراغ فلسفى کردنِ این تفکّر میرود. «خودى» همین چیزى است که جایش در هند خالى بود، و در یک دید کلّى در دنیاى اسلام جایش خالى بود؛ یعنى ملّتهاى اسلامى در حالى ‌که نظام ارزشى اسلام را داشتند، بکل آن را فراموش کرده بودند و [خود را] پاک باخته بودند و به یک نظام ارزشىِ بیگانه، مؤمن، معتقد، فریفته و علاقه‌مند شده بودند؛ لازم بود به خودشان برگردند، یعنى به نظام ارزشى اسلام. این همان مفهومى است که اقبال دنبال آن است، منتها بیان ‌چنین مفهوم اجتماعى به شکلى که در ذهنها جایگزین بشود بدون تبیین فلسفى امکان‌پذیر نیست؛ لذا این را به شکل یک بیان فلسفى درمى‌آورد. اجازه بدهید من عین آن چیزهایى را که یادداشت کرده‌ام بخوانم.

رد گمان کارآمد نبودن اصول نبوی در جامعهٔ بزرگ و آمیخته با تمدن‌ها

… این‌طور قضاوت کند ـ اگر علی را حذف می‌کردیم از این وسط ـ که خب، اصول اسلامی و ارزش‌های نبوی، بله، خوب بود، اما در همان دورۀ مدینه، مدینةالنبی؛ همان دورۀ کوچکی جامعۀ اسلامی و فقر جامعۀ اسلامی؛ بعد از آنکه جامعۀ اسلامی بزرگ شد، با تمدن‌های گوناگون آمیخته شد؛ از ایران، از روم، فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف وارد زندگی مردم شدند، ملت‌های گوناگون همه زیر چتر جامعۀ اسلامی قرار گرفتند، ممکن بود این به ذهن افراد بیاید که دیگر آن اصول کافی نیست، نمی‌تواند آنها دیگر کشور را اداره کند. امیرالمؤمنین در این پنج سال با عمل خود، با سیره و شیوۀ حکومت خود نشان داد که نه، همان اصولِ درخشان صدر نبوت، همان توحید، همان عدل، همان انصاف و مساوات، همان برابری بین انسان‌ها، در همان دوران اقتدار هم، با یک خلیفۀ مقتدری مثل امیرالمؤمنین قابل اجراست. این را در عمل نشان داد، اجرا کرد. این، آن چیزی است که در تاریخ مانده است.

تزلزل تدریجی ارزش‌ها و پیدایش تبعیض از ده، پانزده سال پیش از صلح

… ضعف بینش عمومی، علت اصلی، و آمیخته‌شدن ایمان به انگیزه‌های مادی. در زمینۀ ضعف بینش عمومی، مردم بسیاربسیار ناآگاه بودند انصافاً، و ایمانِ مذهبی‌شان هم آمیخته شده بود به انگیزه‌های مادی. برایشان مادیت شده بود اصل. متزلزل‌شدن ارزش‌ها از ده، بیست سال قبل از آن؛ از حدود ده، پانزده سال قبل از ماجرای صلح امام حسن، ارزش‌ها ذره‌ذره متزلزل شده بود. یک مقدار تبعیض و یک مقدار این چیز‌ها به‌وجود آمده بود و همۀ اینها موجب شد که امام حسن نتواند مقاومت کند.

هم‌پایه بودن اهمیت روش‌ها با ارزش‌ها و لزوم تجلی ارزش‌ها در روش‌ها

روش‌ها در اسلام خیلی مهمند؛ روش‌ها مثل ارزش‌ها هستند در اسلام. همچنانی‌که ارزش‌ها خیلی اهمیت دارند در اسلام، روش‌ها هم اهمیت دارند؛ ارزش‌ها باید در روش‌ها هم خودشان را نشان بدهند، این‌طوری است! ممکن است یک جا ناکامی‌هایی هم به بار بیاورد ـ ازلحاظ کسب قدرت ـ دردسرهایی هم به‌وجود بیاورد، اما درعینِ‌حال این متعیّن[4] است. تشبّث به روش‌های غیر اخلاقی از نظر اسلام و از نظر امیرالمؤمنین، به‌هیچ‌وجه صحیح نیست. راه علی این است، ما باید این‌طوری حرکت کنیم. …

ثبات نظام ارزشی اسلام و سعادت انسان در پیروی از آن

… محبت کرد. «تُلقونَ اِلَیهِم بِالمَوَدَّةِ وَ قَد کَفَروا بِما جآءَکُم مِنَ الحَقِّ... تُسِرّونَ اِلَیهِم بِالمَوَدَّةِ وَ اَنَا اَعلَمُ بِما اَخفَیتُم وَ ما اَعلَنتُم»[25]، در آیۀ شریفه، خداوند کسانی را که پنهانی با دشمن اظهار محبت می‌کنند، توبیخ می‌کند. اینها نظام ارزشی اسلام است؛ اینها چیزهایی نیست که با آمدن بنده و رفتن بنده تغییری پیدا بکند؛ اسلام این است. این است که انسان‌ها را خوشبخت می‌کند، سعادت از این طرق است؛ اینکه ما وجوه و تأویلات درست کنیم، با دشمنِ خدا دوست بشویم، با دوستانِ خدا دشمنی بکنیم، یک وجهی هم برایش درست کنیم، این نمی‌شود.

پوک شدن جامعه از ارزش‌ها با رعایت نشدن این اصول

… شهر هم تو برای ما بگیر. عمار گفت من این کار را نمی‌کنم. بنا کردند به عمار حمله‌کردن، بدگویی‌کردن؛ نامه نوشتند، بالاخره خلیفه او را عزلش کرد.[25] شبیه این برای ابی‌ذر اتفاق افتاد، شبیه این برای دیگران اتفاق افتاد. شاید خود عبدالله مسعود یکی از همین افراد بود. وقتی‌که رعایت این سررشته‌ها نشود؛ جامعه ازلحاظ ارزش‌ها پوک می‌شود، عبرت اینجاست.

فراموش‌شدن مساوات، عدل، کرامت انسان و توجه اخروی توأم با تلاش دنیوی

… است، دو چیز است؛ یکی این است که مبانی فکری و ایدئولوژیکی اسلام، که بر اثر طول زمان و تغییر شکل جامعۀ اسلامی به جامعۀ طبقاتی جاهلی، و بر اثر حکومت ممتد بنی‌امیه و پیش از بنی‌امیه ـ آن‌کسانی‌که پدران فکری بنی‌امیه بودند ـ رو به فراموشی گذاشته است، احیا شود. اصول جهان‌بینی اسلام و ایدئولوژی اسلام، در میان مردم دارد فراموش می‌شود؛ آن مساواتی که در اسلام وجود دارد، آن عدل مطلقی که در جامعۀ اسلامی منظور شده است، آن حالت توجه اُخرویِ توأم با تلاش دنیوی که در متن اسلام مقرر شده است، آن ارزش و کرامتی که برای انسان در منطق اسلام معیّن گشته است، آن ارزش‌های اصیلِ دستِ اولِ اسلامی، دارد فراموش می‌شود. اسلام، هم در معارف و هم در فروع دین ـ یعنی در مقررات حقوقی ـ و هم در اخلاقیات، یک چیز دیگری شده است و دارد می‌شود.

ریشهٔ دینی ارزش‌های انسانی رایج در دنیا

… برای خدا اینجور است. لذا نام زینب و کار زینب امروز الگوست و در دنیا ماندگار است. بقای دین اسلام، بقای راه خدا، ادامه‌ی پیمودن این راه به وسیله‌ی بندگان خدا، متکی شده است، مدد و نیرو گرفته است از کاری که حسین‌بن‌علی (علیه‌السّلام) کرد و کاری که زینب کبری کرد. یعنی آن صبر عظیم، آن ایستادگی، آن تحمل مصائب و مشکلات موجب شد که امروز شما میبینید ارزشهای دینی در دنیا، ارزشهای رائج است. همه‌ی این ارزشهای انسانی که در مکاتب گوناگون، منطبق با وجدان بشری است، ارزشهائی است که از دین برخاسته است؛ اینها را دین تعلیم داده است. کار برای خدا خاصیتش این است.