رفتن به محتوای اصلی

ارزش‌ها

نام‌های دیگر: ارزش مطلق، ارزش‌ها و ضدارزش‌ها، ارزش‌های اصیل، ارزش‌گرایی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

معیارهای خوب و بد در مکتب‌ها و جوامع و پایبندی به آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اعضاى دفتر «هنر و ادبیّات مقاومت» حوزه ى هنرى سازمان تبلیغات اسلامى— ۱۳۷۰/۰۴/۲۵

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۱
۱۳۷۰۱۳۸۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در همه ادیان و مذاهب، بلکه در همه تمدنها و فرهنگهای عالم، اموری هست که مردم باید انجام دهند و صفتهایی هست که باید آن صفتها را برای خودشان به‌وجود آورند. اینها، ارزشهاست. کارها و صفتهایی هم هست که مردم باید از آنها دوری کنند. اینها، ضدّ ارزشهاست. هم در ادیان و هم در فرهنگهای دنیایی، امور و صفاتی داریم که ضدّ ارزش است و اگر کسی بخواهد خود را به هدف دین برساند، باید از آنها دوری کند. در تمدّنهای بزرگ جهانی هم، چیزهایی را مشخّص میکنند که از نظر آنها ضدّ ارزش است.

وجود بایدها و نبایدها در همهٔ ادیان، فرهنگ‌ها و تمدن‌ها

در همه ادیان و مذاهب، بلکه در همه تمدنها و فرهنگهای عالم، اموری هست که مردم باید انجام دهند و صفتهایی هست که باید آن صفتها را برای خودشان به‌وجود آورند. اینها، ارزشهاست. کارها و صفتهایی هم هست که مردم باید از آنها دوری کنند. اینها، ضدّ ارزشهاست. هم در ادیان و هم در فرهنگهای دنیایی، امور و صفاتی داریم که ضدّ ارزش است و اگر کسی بخواهد خود را به هدف دین برساند، باید از آنها دوری کند. در تمدّنهای بزرگ جهانی هم، چیزهایی را مشخّص میکنند که از نظر آنها ضدّ ارزش است.

لزوم زنده کردن ارزش‌ها در ذهن مردم در برابر تبدیل ارزش به سود

یکی دیگر از پیامهایی که به‌نظر من بایستی روی آن تکیه کرد، این است که ارزش را در ذهنهای مردم باید زنده کنید. امروز تلاش میکنند که ارزش را به سود تبدیل کنند: آیا فلان کار یا فلان اقدامی که میخواهیم بکنیم و فلان حرکت دیپلماسی یا بین‌المللی که میخواهیم انجام دهیم، سود دارد یا ندارد! البته هیچ کس از سود نمیگذرد. سود هم وقتی شخصی نباشد و سود عمومی باشد، خودش یک ارزش است. اما سود تنها ارزش نیست؛ ارزشهای دیگری هم وجود دارد. گاهی سودی عاید انسان میشود؛ اما یک ارزش پایمال میگردد. این‌جا به ما درس داده‌اند. اوایل بعثت، نمایندگان قبیله‌ی بسیار …

نفی بی‌طرفی در حفظ ارزش‌ها و بی‌هویتی دانستن آن

… مواجه میشدم، این نکته را میگفتم. توصیه‌های خاصی هم نسبت به اشخاص گوناگون داشتم که همه در این جهت بوده که نگذارید خطوط سیاسی و جناحهای سیاسی و شبه‌حزبها بیایند و وارد این مقوله شوند و آن را قبضه کنند؛ زیرا در این صورت همه چیز تباه خواهد شد. اما اشتباه نکنید؛ آن‌جایی که پای حفظ ارزشها و تداوم بخشیدن به آنهاست، یا صحبت از استحاله ارزشهاست، یک خط کشی وجود دارد؛ شما نمیتوانید بگویید من نه این طرف هستم، نه آن طرف. مگر میشود؟ این میشود بیهویّتی. مگر میشود آدم به یک ارزش، هم معتقد باشد، هم نباشد؛ یک ارزشی را، هم پاس بدارد، هم ندارد؟ این‌جا آدم باید موضع انتخاب کند و پای آن بایستد. البته من هیچ نفی نمیکنم؛ ممکن است کسی اشتباه کند؛ در این صورت انسان خطا را جبران میکند؛ کمااین‌که در مواردی به بعضی از …

نرسیدن به هدف با انجام واجبات بدون پرهیز از محرمات

… است که باید کنار گذاشته شود. در عرف شرعی و دینی، به این ضدّارزشها، «محرّمات» یا امور مذموم و صفات زشت میگویند. همچنین، در همه جا، ارزشهایی هست که اگر مورد توجّه قرار نگیرند و رعایت نشوند، نمیتوان به هدفهایی که دین، تمدّن و فرهنگ به آنها دعوت میکنند، رسید. اگر عدّه‌ای ارزشهای فرهنگی یا دینی را دنبال کنند؛ مثلاً واجبات یا مستحّبات را انجام دهند، اما از محرّمات خودداری نکنند، به آن هدفها نمیرسند. مثل این است که بیماری، داروی معالج را مصرف کند، امّا از آنچه برای او مضّر است، پرهیز ننماید. در این صورت، دارو برای او اثر مثبت یا لااقل اثر چشمگیری نخواهد داشت و به او بهبودی نمی‌بخشد. لذا وقتی ما با دیدگاه اسلام به مسأله نگاه میکنیم، میبینیم در شرع مقدّس …

اصرار جریان حق بر حفظ ارزش‌ها به هر قیمت و عقب‌نشینی تنها تا مرز بقای مکتب

ارزش‌گرایی؛ و شیوۀ دیگر اصرار بر حفظ ارزش‌ها. آن چیزی که در دستگاه حق خیلی مهم است و در شیوه‌های آنها مورد توجه است این است که اصرار دارند که ارزش‌ها را به هر قیمتی هست حفظ کنند، و درنهایت عقب‌نشینی تا حد و مرز حراست از بقای مکتب. این را هم توجه داشته باشید؛ یعنی حق اگر دید که ایستادن او موجب می‌شود که اصل مکتب به خطر بیفتد عقب‌نشینی می‌کند، ننگ و عارش نمی‌آید از عقب‌نشینی‌کردن. امام حسین فرمود:

ناتوانی دست‌های مادی در دفن اصالت‌ها و حقایق

… و همه‌ى جلوه‌هاى اسلامِ نابِ پیغمبر از میان رفت و تمام شد، امروز ببینید چطور دلهاى مردمِ دنیا را به خودش جذب کرده است! این، نه به صورت ایمان و باور، بلکه به صورت عشق است. از ایران، عربستان، هندوستان و از اقطار عالم، انسان‌هایى، با اشتیاق، به آن‌جا مى‌روند. پس، معلوم مى‌شود که دست‌هاى مادّى، هیچ وقت نمى‌توانند اصالت‌ها را دفن کنند. اگر مردمى، ضعیف و بى‌عرضه باشند و جلو چشم آنها اخفا و کتمانى انجام گیرد، چوب بى‌حمیّتى و بى‌همّتى خودشان را خواهند خورد. لکن خداى متعال، انسان‌هایى را برمى‌انگیزد، که خواهند توانست از آن اصالت‌ها استفاده کنند.

قرار گرفتن خوب و بد در مقابل هم در فقرات دعای مکارم‌الاخلاق

دعای «مکارم‌الاخلاق» که حقیقتاً هر فقره و جمله از آن، یک معرفت بزرگ است، برای انسان مؤمن یک درس زندگی است. جا دارد کسانی که اهل مطالعه و تدبّر یا اهل دعا و تضرّع هستند، با دعای «مکارم‌الاخلاق» اُنس بگیرند و آشنا شوند. در اوایل این دعا، چند جمله هست که خوب و بد را در مقابل هم قرار میدهد. مثلاً «و اجر للّناس علی یدىّ الخیر...» یعنی خدایا، کار خیر را برای مردم، بر دستان من جاری کن. این، کارِ خوب. بعد بلافاصله میفرماید: «...و لاتمحقه بالمنّ.» یعنی این کار نیک را با منّت‌گذاری بر کسانیکه برایشان کار نیکی انجام گرفته است، ضایع مکن. «باید» عبارت …

دینی، ملی یا انسانی بودن ضدارزش‌ها

خوب؛ این یک مطلب کلّی در باب ارزشها و ضدّ ارزشها بود. «حرام» میتواند دینی - ضدّ ارزشهای دینی -، ملّی - هر ملتی چیزهایی در میان خود دارد که ضدّارزش است - یا انسانی و بشری - همه انسانها و بشریت، چیزهایی را بد و ضدّارزش میدانند - باشد. از نظر شرع مقدّس اسلام و فرهنگ قرآنی، مظهر همه ضدّ ارزشها و بدیها، چیزی است که قرآن اسمش را «شیطان» گذاشته است. در منطق اسلام و قرآن، شیطان مفهوم عامی است که مظهر همه ضدّ ارزشها، بدیها و زشتیهاست. هر چه در قرآن به شیطان نسبت داده شده است، بد است. فساد، کبر، …

مطلق کردن ارزش‌های راستین مبنای ادیان و نسبی بودن ارزش علم و فناوری

… ثروتهایى که در خدمت حق نباشد، در خدمت انسانها نباشد، در خدمت راستى و درستى نباشد، چه ارزشى دارد؟ ارزشى ندارد. الان علم در خدمت سلاحهاى اتمى است در دست اسرائیل؛ این ارزشمند است؟ نخیر، هیچ ارزشى ندارد. ارزش این چیزها نسبى است؛ ارزش مطلق، متعلّق به اینها نیست. البتّه ارزش مطلق وجود دارد و چیزهاى ارزشمند مطلق وجود دارد. اصلاً مبناى ادیان، مطلق کردن ارزشهاى صحیح و راستین است، منتها علم از آن ارزشهاى مطلق نیست؛ صنعت و تکنولوژى از آن ارزشهاى مطلق نیست؛ [بستگى دارد] تا در کجا به‌ کار برود، تا در دست چه کسى باشد، تا از آن چگونه استفاده بشود؛ و هنر هم از این قبیل است. لذا اگرچه عدّه‌ و عُدّه‌ی شماها در مقابل آن خیل مردمِ آن‌چنانى شاید کمتر باشد، در عین‌ حال ارزشتان بمراتب از آنها بالاتر و بیشتر است؛ اگرچه حالا عِدّه‌تان هم من حالا فکر میکنم ممکن است ما نمى‌شناسیم ــ واقع آن هم این‌جور است ــ گمان …