رفتن به محتوای اصلی

ارتجاع

نام‌های دیگر: ارتجاع و ارتداد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بازگشت به عقب و از دست دادن دستاوردها، در معنای قرآنی و کاربرد سیاسی این واژه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئه‌های استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۰
۱۳۴۳۱۳۶۰

فقط سال ۱۳۵۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

مسائل ایران را به واسطه تبلیغات سوئی که شده، اشتباه به مردم می‌گویند؛ خلاف به مردم گفتند. گفتند به اینکه: نه آنچه اینها می‌خواهند ... ارتجاع است ایران را؛ می‌خواهند برگردانند ... به حالِ نمی‌دانم هزار و چند صد سال پیش از این. نخیر، ارتجاع نیست. شما مرتجع هستید که تاریخ فعلی ما را برگرداندید به تاریخ 2500 سال قبل و تاریخ گبرها؛ این ارتجاع است، نه ارتجاعی که ما می‌گوییم. ما تاریخمان را می‌خواهیم، تاریخ زنده اسلام خودمان را می‌خواهیم. می‌گویند: اینها مرتجع هستند؛ نخیر، مرتجع نیستند و مترقی هم هستند و می‌خواهند که آزادی داشته باشند و استقلال. کسی که آزادی و استقلال می‌خواهد، مرتجع است؟ مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، برگشته به حال سلاطین قلدر! و مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، مرتجع آن است که خیانت می‌کند به مملکتی و به ملتی؛ نه [اینکه‌] مرتجع مردمی هستند که می‌گویند چرا خیانت می‌کنی، چرا آزادی را به ما نمی‌دهی.
یکی هم قضیه اصل دوم این است که اصل رژیم سلطنتی بی‌ربط است. رژیم سلطنتی رژیم کهنه ارتجاعی است. در وقت خودش هم بی‌ربط بوده است. اینکه ارتجاع می‌گوییم، یکوقت این است که یک چیزی در وقت خودش خوب بوده است ولی حالا دیگر کهنه شده است؛ سلطنت اگر چنانچه در وقت خودش هم یک چیزی بوده، حالا دیگر کهنه شده، دیگر سلطنت یک مساله ارتجاعی است؛ لکن سلطنت از اول چیز مزخرفی بوده. یک آدم، سلطان بر یک مردم بدون اینکه مردم اختیاری داشته باشند! حالا آن شخص اول و سلطان اولش که همیشه با زور آمده‌اند به مردم تحمیل شده‌اند. هیچ وقت نبوده است که مردم اراده داشته باشند در تعیین یک سلطان. همیشه با قلدری و زور آمده‌اند و تحمیل کرده‌اند بر مردم، و ظلم خودشان را بر مردم تحمیل کرده‌اند و هر کاری خواسته‌اند به سر ملتها آورده‌اند. و بعد هم که یک سلسله‌ای اولی دزد بود و همه کارهای زشت را می‌کرد ... حالا اصلًا در رژیمهای دنیا این جزء مضحکه‌هاست! یک کسی می‌آید بر خلاف یک- مثلًا- رژیمی قیام می‌کند؛ این حالا که قیام کرد این قیام غلط است، این مجرم است [که‌] قیام کرده بر ضد یک رژیمی! آمد و غلبه کرد و کُشت و زد و همه کار زشت را کرد و غالب شد؛ حالا که غالب شد همه می‌شناسند او را! حالا شد «اعلیحضرت»! تا حالا دزد بود، یک راهزنی آمد و زد و مثلًا سلسله قاجاریه را می‌خواهد به هم بزند، تا حالا اسمش این بود که این آدم قیام بر خلاف سلطنت کرده و چطور است و این دزد است و این خائن است و همه این حرفها و لقبها را به او می‌دادند، حالا زورش زیاد شد و زد و آنها را بیرون کرد، تا بیرون کرد آقای امریکا از آن طرف ایشان را می‌شناسد و آقای انگلستان هم از آن طرف می‌شناسد! و حالا شد «اعلیحضرت»! و هر که بر ضد این قیام کند مجرم است! تا حالا ایشان مجرم بوده است، حالایی که زور کرد، به زور به مردم غلبه کرد و او را زد و بیرون کرد، همین دزد شد «اعلیحضرت»! این بنای دولتها این است. همین دزدی که تا حالا دزد بود، و اگر گرفته بودند او را، می‌کشتند او را و همه هم می‌گفتند صحیح است این کشتن، حالا که زور شد و غلبه کرد، حالا دیگر می‌شناسند او را یکی بعد از دیگری! همین پریروز افغانستان همین طور شد دیگر. همین پریروز افغانستان بعد از اینکه اینها آمدند،[5] اول هی اینها آمدند و چه، و هی حرفها می‌زدند برایشان، وقتی که غلبه کردند، او از آن طرف شناختش، او از آن طرف شناختش، او از آن طرف شناختش. بنا بر این است که همه دیگر این دزد سر گردنه را حالا دیگر از این به بعد القاب تغییر کرد، شد «اعلیحضرت»! و هر کس بر خلافش بگوید، خلاف رژیم سلطنتی او چیزی بگوید یا اهانتی بر او بکند، چند سال هم حبس باید برود!
احتیاج دارد تعالیم عالیه اسلام، به اینکه این تحول روحی که در اول انقلاب حاصل شد و معجزه‌آسا بود، این را حفظ کنید. در فکر پیشرفت باشید. در فکر این باشید که به جلو بروید، برنگردید به عقب. اگر انحطاط اخلاقی یا فکری یا عملی حاصل بشود، این برگشت به عقب است و ارتجاع. و اگر پیش بروید و با همان خُلقی که در مبارزه برای شما پیدا شد، و همان تحولی که در اول انقلاب برای شما پیدا شد، و با همان تحول، بساط ظلم‌ را به هم پیچیدید، ان شاء الله رو به قرآن می‌روید و رو به اسلام و رو به خدا.

انحطاط اخلاقی، فکری یا عملی به‌عنوان بازگشت به عقب و ارتجاع

احتیاج دارد تعالیم عالیه اسلام، به اینکه این تحول روحی که در اول انقلاب حاصل شد و معجزه‌آسا بود، این را حفظ کنید. در فکر پیشرفت باشید. در فکر این باشید که به جلو بروید، برنگردید به عقب. اگر انحطاط اخلاقی یا فکری یا عملی حاصل بشود، این برگشت به عقب است و ارتجاع. و اگر پیش بروید و با همان خُلقی که در مبارزه برای شما پیدا شد، و همان تحولی که در اول انقلاب برای شما پیدا شد، و با همان تحول، بساط ظلم‌ را به هم پیچیدید، ان شاء الله رو به قرآن می‌روید و رو به اسلام و رو به خدا.