رفتن به محتوای اصلی

ارتجاع

نام‌های دیگر: ارتجاع و ارتداد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بازگشت به عقب و از دست دادن دستاوردها، در معنای قرآنی و کاربرد سیاسی این واژه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئه‌های استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۰
۱۳۴۳۱۳۶۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

مسائل ایران را به واسطه تبلیغات سوئی که شده، اشتباه به مردم می‌گویند؛ خلاف به مردم گفتند. گفتند به اینکه: نه آنچه اینها می‌خواهند ... ارتجاع است ایران را؛ می‌خواهند برگردانند ... به حالِ نمی‌دانم هزار و چند صد سال پیش از این. نخیر، ارتجاع نیست. شما مرتجع هستید که تاریخ فعلی ما را برگرداندید به تاریخ 2500 سال قبل و تاریخ گبرها؛ این ارتجاع است، نه ارتجاعی که ما می‌گوییم. ما تاریخمان را می‌خواهیم، تاریخ زنده اسلام خودمان را می‌خواهیم. می‌گویند: اینها مرتجع هستند؛ نخیر، مرتجع نیستند و مترقی هم هستند و می‌خواهند که آزادی داشته باشند و استقلال. کسی که آزادی و استقلال می‌خواهد، مرتجع است؟ مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، برگشته به حال سلاطین قلدر! و مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، مرتجع آن است که خیانت می‌کند به مملکتی و به ملتی؛ نه [اینکه‌] مرتجع مردمی هستند که می‌گویند چرا خیانت می‌کنی، چرا آزادی را به ما نمی‌دهی.
یکی هم قضیه اصل دوم این است که اصل رژیم سلطنتی بی‌ربط است. رژیم سلطنتی رژیم کهنه ارتجاعی است. در وقت خودش هم بی‌ربط بوده است. اینکه ارتجاع می‌گوییم، یکوقت این است که یک چیزی در وقت خودش خوب بوده است ولی حالا دیگر کهنه شده است؛ سلطنت اگر چنانچه در وقت خودش هم یک چیزی بوده، حالا دیگر کهنه شده، دیگر سلطنت یک مساله ارتجاعی است؛ لکن سلطنت از اول چیز مزخرفی بوده. یک آدم، سلطان بر یک مردم بدون اینکه مردم اختیاری داشته باشند! حالا آن شخص اول و سلطان اولش که همیشه با زور آمده‌اند به مردم تحمیل شده‌اند. هیچ وقت نبوده است که مردم اراده داشته باشند در تعیین یک سلطان. همیشه با قلدری و زور آمده‌اند و تحمیل کرده‌اند بر مردم، و ظلم خودشان را بر مردم تحمیل کرده‌اند و هر کاری خواسته‌اند به سر ملتها آورده‌اند. و بعد هم که یک سلسله‌ای اولی دزد بود و همه کارهای زشت را می‌کرد ... حالا اصلًا در رژیمهای دنیا این جزء مضحکه‌هاست! یک کسی می‌آید بر خلاف یک- مثلًا- رژیمی قیام می‌کند؛ این حالا که قیام کرد این قیام غلط است، این مجرم است [که‌] قیام کرده بر ضد یک رژیمی! آمد و غلبه کرد و کُشت و زد و همه کار زشت را کرد و غالب شد؛ حالا که غالب شد همه می‌شناسند او را! حالا شد «اعلیحضرت»! تا حالا دزد بود، یک راهزنی آمد و زد و مثلًا سلسله قاجاریه را می‌خواهد به هم بزند، تا حالا اسمش این بود که این آدم قیام بر خلاف سلطنت کرده و چطور است و این دزد است و این خائن است و همه این حرفها و لقبها را به او می‌دادند، حالا زورش زیاد شد و زد و آنها را بیرون کرد، تا بیرون کرد آقای امریکا از آن طرف ایشان را می‌شناسد و آقای انگلستان هم از آن طرف می‌شناسد! و حالا شد «اعلیحضرت»! و هر که بر ضد این قیام کند مجرم است! تا حالا ایشان مجرم بوده است، حالایی که زور کرد، به زور به مردم غلبه کرد و او را زد و بیرون کرد، همین دزد شد «اعلیحضرت»! این بنای دولتها این است. همین دزدی که تا حالا دزد بود، و اگر گرفته بودند او را، می‌کشتند او را و همه هم می‌گفتند صحیح است این کشتن، حالا که زور شد و غلبه کرد، حالا دیگر می‌شناسند او را یکی بعد از دیگری! همین پریروز افغانستان همین طور شد دیگر. همین پریروز افغانستان بعد از اینکه اینها آمدند،[5] اول هی اینها آمدند و چه، و هی حرفها می‌زدند برایشان، وقتی که غلبه کردند، او از آن طرف شناختش، او از آن طرف شناختش، او از آن طرف شناختش. بنا بر این است که همه دیگر این دزد سر گردنه را حالا دیگر از این به بعد القاب تغییر کرد، شد «اعلیحضرت»! و هر کس بر خلافش بگوید، خلاف رژیم سلطنتی او چیزی بگوید یا اهانتی بر او بکند، چند سال هم حبس باید برود!
احتیاج دارد تعالیم عالیه اسلام، به اینکه این تحول روحی که در اول انقلاب حاصل شد و معجزه‌آسا بود، این را حفظ کنید. در فکر پیشرفت باشید. در فکر این باشید که به جلو بروید، برنگردید به عقب. اگر انحطاط اخلاقی یا فکری یا عملی حاصل بشود، این برگشت به عقب است و ارتجاع. و اگر پیش بروید و با همان خُلقی که در مبارزه برای شما پیدا شد، و همان تحولی که در اول انقلاب برای شما پیدا شد، و با همان تحول، بساط ظلم‌ را به هم پیچیدید، ان شاء الله رو به قرآن می‌روید و رو به اسلام و رو به خدا.

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

برچسب مخالفان برای مسلمانان و وابستگان به شرق و غرب

… این حرفها دیگر در آنها اثر ندارد. آنها می‌دانند که شما وقتی می‌گویید «مرتجع» مقصودتان این است که بگذارید ما دستمان باز باشد تا اینکه «مترقی» باشیم و مملکت خودمان را در آغوش غرب بکشیم که مترقی است! و یا در آغوش شرق و بلوک کمونیستی که آنها هم مترقی هستند! مقصود از «مرتجعین» مسلمانها و علاقه‌مندهای به اسلام و علاقه‌مندهای به کشور بود و مقصود از «مترقی» آنها بودند که می‌خواستند و می‌خواهند کشور را به طرف شرق و غرب بکشند و راهی جز کشاندن دانشگاه به طرف شرق یا طرف غرب نداشتند.

مرتجع کسی است که آزادی را سلب و به ملت خیانت می‌کند، نه ملت آزادی‌خواه

… به تاریخ 2500 سال قبل و تاریخ گبرها؛ این ارتجاع است، نه ارتجاعی که ما می‌گوییم. ما تاریخمان را می‌خواهیم، تاریخ زنده اسلام خودمان را می‌خواهیم. می‌گویند: اینها مرتجع هستند؛ نخیر، مرتجع نیستند و مترقی هم هستند و می‌خواهند که آزادی داشته باشند و استقلال. کسی که آزادی و استقلال می‌خواهد، مرتجع است؟ مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، برگشته به حال سلاطین قلدر! و مرتجع آن است که آزادی را سلب می‌کند، مرتجع آن است که خیانت می‌کند به مملکتی و به ملتی؛ نه [اینکه‌] مرتجع مردمی هستند که می‌گویند چرا خیانت می‌کنی، چرا آزادی را به ما نمی‌دهی.

رد برچسب ارتجاع به ملتی که برای استقلال و آزادی خود می‌کوشد

هر چه در راه اسلام بدهیم و هر چه در راه خدا بدهیم و هر چه در راه قرآن بدهیم فخر ماست، افتخار ماست، راه حق است. بگذار باطلها هر چه می‌خواهند بگویند. بگذار باطلها شما را مرتجع بدانند. بگذار آنهایی که می‌خواهند برای دیگران زحمت بکشند، از ملت خودشان غافل‌اند، از کشور خودشان غافل‌اند، پشت کردند به ملت و کشور و برای شرق و غرب زحمت می‌کشند، بگذار آنها، کسانی [را] که در کشور خودشان و برای خودشان و برای استقلال خودشان زحمت می‌کشند، مرتجع بدانند. دنیا باید قضاوت[4] کند و در این امر توجه کند و نظر بدهد که آیا ملتی که دشمنها را، دشمنهای کشور را، جنایتکارها را، خیانتکارها را از صحنه بیرون رانده است و می‌خواهد آزادی برای خودش به دست بیاورد، می‌خواهد استقلال برای خودش به دست بیاورد، این ملت مرتجع است، یا آنهایی که الآن هم که جنایتکارها بیرون هستند و رفتند، برای آنها کار می‌کنند، برای آنها در مدارس می‌روند و تبلیغات سوء می‌کنند، برای خارجیها آنها زحمت می‌کشند. آیا آنهایی که استقلال ملت ما را می‌خواهند سلب کنند، آزادی کشور ما و ملت ما را می‌خواهند از دستش بگیرند، آنها مرتجع هستند، یا آنهایی که می‌خواهند از زیر بار ظلم خارج بشوند و مستقل باشند؟ آیا کسی که می‌خواهد پیوسته به شرق و غرب نباشد و با مشت محکم در مقابل شرق و غرب ایستاد و ملت خودش را نجات داد این مرتجع است، یا آن که از اول تا حالا به اسم اینکه برای خلق می‌خواهد فدا باشد برای‌ دشمن خلق فداکاری می‌کند. به طرف چپ می‌کشد، به طرف راست می‌کشد؟

پذیرش طعنهٔ ارتجاع از سوی کسانی که دست خائنان را قطع کردند

چاره نیست که ما تحمل کنیم برچسب ارتجاع را. ما ارتجاعی هستیم که دست خائنان را از مملکت قطع کردیم. و ما ارتجاعیون آزادی را به مملکت برگرداندیم. و ما ارتجاعیون استقلال را به مملکت خودمان برگرداندیم. و ما ارتجاعیون دزدها را که بر ذخایر ما سلطه داشتند، از مملکت خودمان خارج کردیم. و ما ارتجاعیون آزادی به همه قشرها دادیم. و بعد از اینکه معلوم شد، از بعضی …

ارتجاع‌خواندن آموزنده‌سازی رسانه‌ها به‌مثابه تکفیر مؤمنان

… بعضی از مطبوعات نوشتند جلوگیری از این «ارتجاع» است! که تمدن عبارت از این است که زن و دختر و پسر با هم در دریا به هم وَر بروند، اگر این نباشد ارتجاع است! تمدن این است که هر جوانی که در سینما چند روز برود و دیگر زندگیش همان بشود؛ تمام آمال و آرزویش همان بشود. اگر چنانچه از این طور چیزها جلوگیری بشود و آموزنده باشد، این سینما آموزنده باشد، این مطبوعات آموزنده باشد، این مجلات اگر کسی بگوید که باید اینها آموزنده باشد، اینها باید بچه‌های ما را تربیت کنند، اینها باید بچه‌های ما را رشد سیاسی بدهند، اینها را وارد میدان عمل سیاسی بکنند و این عکسها و این دعوتهای به شهوت، و این طور چیزهایی که همه جانبه است، اینها را از این راه بازمی‌دارد، می‌گویند ارتجاع است، و شما را از ارتجاع می‌ترسانند، و به اصطلاح چماق تکفیر دارند. همین «ارتجاع» اصلًا تکفیر مومنین است. اینها به هر قدرتی که توانستند و به هر ترتیبی که می‌توانند می‌خواهند شماها را منحرف کنند از آن مسیری که دارید.

تهدید شدن رژیم‌های ارتجاعی کشورهای اسلامی با نهضت و حمایتشان از شاه

- بدیهی است که نهضت مقدس اسلامی همچنان که رژیم شاه را در ایران به خطر انداخته و به نابودی می‌کشاند، همچنین رژیمهای ارتجاعی در سایر کشورهای اسلامی را نیز تهدید می‌کند. از این رو طبیعی است که آنها از شاه حمایت می‌کنند.

رد اتهام ارتجاع به اسلام و معنای آن نزد مخالفان

… نمی‌شود، این مطابق هیچ منطقی نیست که سی میلیون جمعیت[5] همیشه تحت فشار [باشند] و همیشه این جمعیت کار بکنند و حاصل کارشان را دیگران ببرند. این باید درست بشود. این وضع باید آقا درست بشود. منطق اسلام این است. اینها چه می‌گویند؟ با این منطق حرفی دارند بگویند؟ می‌گویید که اسلام مرتجع است، به شما چه، «ارتجاع» است؛ معنی ارتجاعش این است که آقا تو برو بیرون، من می‌خواهم خودم زندگی کنم. این معنی ارتجاعی است که اینها می‌گویند. «اسلام ارتجاعی است» این معنایش همین است که اسلام می‌گوید که نباید اینها، دیگران به شما حکومت کنند. منع کرده حکومت دیگران را بر شما. باید مستقل باشید شما. البته به منطق اینها استقلال، همان ارتجاع است؛ تا پیوند به امریکا نباشید و همه چیزمان زیر دست او نباشد، …

برچسب ارتجاع، تقابل اسلام و ایران با آمریکا و شوروی

این انجمنهای اسلامی مفید برای شماست. چنانچه یک کسی گفت که انجمنهای اسلامی به درد نمی‌خورد و ارتجاعی است، این همان ارتجاعی است که به همه ما می‌گویند و به همه شما می‌گویند. این همان ارتجاعی است که با این کلمه می‌خواهند شما را کنار بزنند و آن اشخاص «مترقی» را بیاورند! آن اشخاص مترقی کی‌اند؟ یا از امریکا باید بیایند مترقیها یا از شوروی باید بیایند این مترقیها. این ارتجاع در مقابل مترقی، یعنی اسلام و ایران در مقابل امریکا و در مقابل شوروی. این انجمنهای اسلامی همه‌شان برای ما مفیدند. البته من به انجمنهای اسلامی هم سفارش کردم به اینکه فقط جهات اسلامی را در نظر بگیرند و هیچ دخالت دیگری در امور نکنند- دخالت مال خود فرماندهان هست- لکن این را توجه بکنید که اگر یک وقتی اشخاصی آمدند، وسوسه کردند که این …

انحطاط اخلاقی، فکری یا عملی به‌عنوان بازگشت به عقب و ارتجاع

احتیاج دارد تعالیم عالیه اسلام، به اینکه این تحول روحی که در اول انقلاب حاصل شد و معجزه‌آسا بود، این را حفظ کنید. در فکر پیشرفت باشید. در فکر این باشید که به جلو بروید، برنگردید به عقب. اگر انحطاط اخلاقی یا فکری یا عملی حاصل بشود، این برگشت به عقب است و ارتجاع. و اگر پیش بروید و با همان خُلقی که در مبارزه برای شما پیدا شد، و همان تحولی که در اول انقلاب برای شما پیدا شد، و با همان تحول، بساط ظلم‌ را به هم پیچیدید، ان شاء الله رو به قرآن می‌روید و رو به اسلام و رو به خدا.

معنای ارتجاع و ارتجاعی و بی‌ربط بودن رژیم سلطنتی

یکی هم قضیه اصل دوم این است که اصل رژیم سلطنتی بی‌ربط است. رژیم سلطنتی رژیم کهنه ارتجاعی است. در وقت خودش هم بی‌ربط بوده است. اینکه ارتجاع می‌گوییم، یکوقت این است که یک چیزی در وقت خودش خوب بوده است ولی حالا دیگر کهنه شده است؛ سلطنت اگر چنانچه در وقت خودش هم یک چیزی بوده، حالا دیگر کهنه شده، دیگر سلطنت یک مساله ارتجاعی است؛ لکن سلطنت از اول چیز مزخرفی بوده. یک آدم، سلطان بر یک مردم بدون اینکه مردم اختیاری داشته باشند! حالا آن شخص اول و سلطان اولش که همیشه با زور آمده‌اند به مردم تحمیل شده‌اند. هیچ وقت نبوده است که مردم اراده داشته باشند در تعیین یک سلطان. همیشه با قلدری و زور …

مرتجع دانستن انبیا و قرآن از سوی مخالفان

بگذار دشمنها هر چه می‌خواهند بگویند. شما راه خدا را پیش بگیرید. شما راهتان واضح است. راه شما، راه خداست. راهی است که انبیای خدا رفتند. انبیا را هم اینها مرتجع می‌دانند. اینها قرآن را هم کتاب ارتجاعی می‌دانند. لکن مطلب اینها نیست. اینها برای دیگران دارند زحمت می‌کشند. جوانهای روشندل ما عواقب امور را ملاحظه کنند و از اینها سوال کنند شما چه می‌گویید؟ شمایی که برای خلق می‌خواهید فداکاری کنید چرا مانع می‌شوید از اینکه این خلق مشغول زراعت باشد؟ چرا مانع می‌شوید از اینکه …

رد نسبت ارتجاع به روحانیون و از دست رفتن کشور بدون آنان

… الهام از دیگران یا به واسطه کج‌فهمی خودشان خیال کردند که این دژ محکم را می‌توانند بشکنند در اشتباهند. این دژْ دژ الهی است؛ این سدْ سد خدایی است؛ پشتوانه این، امام زمان- سلام الله علیه- است. این حرفهای نامربوط را کنار بگذارند! ملت تحمل نمی‌تواند بکند ... [مرتب‌] «آخوند ارتجاعی» نگویید! غلط است این حرف؛ کشور شما را می‌برند اگر این آخوندها نباشند. ما همه دیدیم که در همه بلاد، معممین- معممین متعهد- در راس مردم بودند و مردم را وادار کردند به اینکه نهضت کنند؛ و مردم هم اطاعت کردند. این دژ را خیال نکنید می‌توانید بشکنید! اسلام را نشکنید؛ قرآن را نشکنید. ملاحظه حرفهای خودتان را بکنید، عاقلانه حرف بزنید، به …

رد اتهام ارتجاع به خواستاران آزادی و استقلال

… آقا تکلیف دارد، بنده تکلیف دارم- همه. تکلیفْ این است که اینجا هر قدر می‌توانید تبلیغات کنید. بگویید مسائل را به کسانی که اطلاع ندارند. تبلیغات آنها اسباب این شده است که ماها را یک آدمهای ارتجاعی معرفی کنند؛ آخوند را ارتجاعی معرفی کنند. این آخوند می‌گوید آقا! ما حقمان را می‌خواهیم، ما آزادی می‌خواهیم، ما استقلال می‌خواهیم، این ارتجاع است؟ مال ما را بردن ارتجاع نیست، تمدن است؟! مالمان را می‌خواهیم ندهیم، مرتجع هستیم؟! ما را در قید و بند می‌خواهید نگه دارید و اسیر- تا آخر نگه دارید شما مرتجع نیستید، اما ما که می‌گوییم آزاد می‌خواهیم باشیم ما مرتجع هستیم؟! اگر ما دست برداریم از آن تز خودمان، از آن مقصد خودمان، تا آخر زیر بار این ظلم و این ستم- تا آخر باید باشیم.

نژادبازی ارتجاع حقیقی، نه آنچه به روحانیت نسبت می‌دهند

… عرب و ما بین غیر عرب هیچ فرقی نگذاشت، و فقط میزان را تقوا، میزان را از خدا ترسیدن، تقوای واقعی، تقوای سیاسی، تقواهای مادی، تقواهای معنوی، میزان را این طور قرار داد انَّ اکرَمَکمْ عِنْدَ اللهِ اتقیکمْ.[3] ترک و فارس ندارد، عرب و عجم ندارد، اسلام نقطه اتکاست. قضیه نژادبازی یک ارتجاعی است. آقایان ماها را مرتجع می‌دانند! لکن دارند به 2500 سال قبل- قهقرا- برمی‌گردند؛ ما مرتجعیم؟!