یکی مسئلهی نخبهپروری است. منطقهی آذربایجان، بخصوص تبریز هم در علم، هم در هنر، هم در سیاست، یک منطقهی نخبهپرور است. در علم، هم علوم دینی و هم علوم طبیعی و مادّی، در این ۱۵۰ سال اخیر -حالا قبل از آن را من خیلی تتبّع نکردهام- این منطقه از لحاظ [پرورش] فقهای بزرگ، از لحاظ حکمای بزرگ، از لحاظ متکلّمین، از لحاظ دانشمندان علوم طبیعی، یک منطقهی ممتاز و حقیقتاً نخبهپرور است؛ پس نخبهپروری در علم، نخبهپروری در هنر [که به عنوان] یک نمونه از شعرای تبریز، هنرمندان تبریز، هنرمندان اقسام هنرها، مرحوم شهریار (رحمة الله علیه) را اسم میآورند و اسم میآوریم که بنده هم معتقدم، منتها فقط ایشان نبودند؛ شعرای زیادی در تبریز [بودند] که به …
نقش جریانساز در تحولات تاریخی و سیاسی کشور
نکتهی دیگر، جریانسازی در تحوّلات تاریخی و سیاسی کشور است. باز در همین ۲۰۰ سال اخیر، ۱۵۰ سال اخیر وقتی که نگاه میکنیم، [آذربایجان] یک منطقهی جریانساز بوده است. یک وقت [هست که] کسی به یک ماجرایی ملحق میشود، یک وقت کسی در یک ماجرا، جریان ایجاد میکند، تحوّل ایجاد میکند، در ایجاد آن جریان و تداوم آن جریان تأثیرگذاری میکند؛ تبریز و آذربایجان از این قبیل بوده است. از دورهی فتوای تحریم تنباکوی مرحوم میرزای شیرازی که مرحوم …
دژ استوار ایران در برابر حملات همسایگان متجاوز
نکتهی بعدی [این است که] آذربایجان دژ استوار ایران در مقابل حملات خارجی بوده؛ یعنی ما با همسایههای متعرّض و متجاوز -چه روسیهی تزاری، چه عثمانی سابق، چه شوروی- همواره با حملاتی مواجه بودهایم؛ اگر چنانچه آذربایجان نبود و تبریز نبود و مقاومتها نبود و ایستادگیها نبود و جانفشانیها نبود، ممکن بود این تعرّض به مناطق مرکزی کشور هم کشیده بشود. آذربایجان، سد و دژ مستحکمی بوده است که همواره این حملات را پس زده و جلوی آنها را گرفته.
دلبستگی عمیق به اسلام و غیرت نسبت به ایران بهعنوان دو ویژگی هویتی
یک نکتهی بسیار مهم این است که منطقهی تبریز و آذربایجان دو ویژگی هویّتی ثابت و همیشگی داشتهاند: یکی عبارت است از دلبستگی عمیق به اسلام و به دیانت اسلامی؛ و دوّمی غیرت و حمیّت شدید نسبت به ایران؛ این همیشه در دورانهای مختلف در آذربایجان وجود داشته که به اسلام و ایران آنچنان اهمّیّت دادهاند و دربارهی آن آنچنان حمیّت نشان دادهاند که واقعاً یک برجستگی مهمّی است؛ آذربایجانیها مکرّر در برابر توطئههای بیگانگان که میخواستند تجزیه کنند مناطق مختلف ایران را، در این منطقه در مقابل این تجزیهطلبیها ایستادهاند و یکپارچگی کشور را حفظ کردهاند.
فراوانی چهرههای نقشآفرین تبریز در تحولات کشور از تنباکو تا دفاع مقدس
یک نکته، نقشآفرینی چهرهها است. چهرههای نقشآفرین در کلّ مسائل کشور در این منطقه زیادند؛ همین طور که عرض کردم، در ماجرای تنباکو مرحوم حاج میرزا جواد، در اوایل قضایای مشروطه ستّارخان و باقرخان -که باقرخان با پدر ما هممحلّه بودند، ایشان دیده بود باقرخان را در محلّهی خیابان- و بعد در یک برههی دیگر، وقتی که روسها وارد تبریز شده بودند و آنجا بودند، مرحوم ثقةالاسلام[3] و علمای بزرگ دیگری مجاهدت کردند، مبارزه کردند و به شهادت رسیدند. بعد در یک برههی دیگر، حرکت شیخ محمّد خیابانی و میرزا اسماعیل نوبری که اینها وارد میدان شدند و کارها کردند که به شهادت خیابانی منتهی شد. در بحث انقلاب، در مسائل مقدّماتی انقلاب، از روز اوّل، یعنی از سال ۴۲ که نهضت شروع شد، جزو علمای دستگیرشدهی از سراسر کشور …
شجاعت، غیرت و تدین مردم آذربایجان به تعبیر امام خمینی
و امّا بیستونهم بهمن سال ۵۶. امام بعد از حادثهی بیستونهم بهمن تبریز پیامی دادند؛[5] در آن پیام، امام سه خصوصیّت را دربارهی مردم عزیز آذربایجان ذکر کردند؛ این کلمهی «عزیز» هم در بیان خود امام هست که میگویند «مردم عزیز آذربایجان». سه خصوصیّت را ذکر کردند: شجاعت، غیرت، تدیّن؛ این سه خصوصیّت را امام بزرگوار در پیامشان برای آذربایجان بیان کردند. حقّاً هر سه خصوصیّت شاخصهای مهمّی هستند برای ارزیابی یک مجموعهی انسانی و برای ارزشگذاری به فعّالیّتها و تلاشهایی که این مجموعه انجام میدهد؛ یعنی شجاعت در جای خود، غیرت در مورد خود و تدیّن …
بروز شجاعت، غیرت و تدین مردم تبریز در حوادث انقلاب و پس از آن
خب، همین سه خصوصیّت، یعنی شجاعت و غیرت و تدیّن، در حوادث انقلاب و بعد از انقلاب هم خودش را نشان داد؛ هم در قضایای اوایل انقلاب که دستهای بیگانه دنبال تجزیهطلبی بودند، مردم تبریز وارد میدان شدند، هم در دفاع مقدّس؛ که لشکر عاشورا در آن روز یکی از لشکرهای خطشکن و شجاع بود و شهید باکری یک چهرهی فراموشنشدنی است که هرگز یاد او از ذهنها نمیرود و دوستان نزدیک او که با او همراه بودند -البتّه بنده هم ایشان را مکرّر دیده بودم- و آنهایی که با او معاشر و همراه بودند، چیزهایی از …
گستردگی افتخارات تبریز و آذربایجان فراتر از قیام ۲۹ بهمن
امّا در باب تبریز، خب حادثهی بیستونهم بهمن ۵۶ یک حادثهی پُرافتخارِ جهادی و عملیّاتی بود؛ کار مهمّی بود و واقعاً مایهی افتخار مردم تبریز است، لکن افتخارات آذربایجان و افتخارات تبریز به این کار جهادی و امثال این کار جهادی محدود نمیشود؛ دامنهی افتخارات این شهر و این منطقه بسیار گستردهتر است؛ من چند نمونه را عرض میکنم:
لزوم تکرار مناقب تبریز و آذربایجان برای آشنایی جوانان
آنچه امروز عرض خواهم کرد، چند کلمه در آغاز در مناقب تبریز و آذربایجان است. با اینکه در این زمینه زیاد صحبت کردهایم امّا تصوّر بنده این است که این حرفها باید تکرار بشود تا ذهن جوانهای عزیزِ ما بخصوص جوانهای عزیزِ آن خطّه با این حقایق بیشتر آشنا بشود؛ چند کلمه در باب یادمان بیستونهم بهمن ۵۶ -این حادثهی تاریخی بسیار مهم- و چند جمله دربارهی درسی که امروز باید از این حادثه بگیریم و استفاده کنیم و با بهرهبرداری از این درس بزرگ، ضعفهایی را که امروز داریم باید برطرف کنیم. یک کلمهی کوتاه هم دربارهی انتخابات …