همسویی ادبیات گذشتهٔ ایران با ارزشهای الهی و اسلامی
خوشبختانه ادبیّات گذشتهى ما ــ که شما اشاره کردید به گذشته ــ و ادبیّات سَلَف ما، همه در جهت ارزشهاى الهى و اسلامى است. حالا همین شاهنامهى فردوسى که شما گفتید؛ اوّل انقلاب رفته بودند قبر فردوسى را در مشهد خراب کنند؛ به من اطّلاع دادند که یک عدّهاى از مردم عادّىِ بااخلاصِ بىاطّلاع رفتهاند خراب کنند. من یک چیزى نوشتم، فوراً فرستادم مشهد که این را بردند و زدند روى …
سخن امروزین سعدی و حافظ و فردوسی، جلوتر از زمان خود
واژهسازى براى زبان و پیش بردن زبان و ترقّى دادن زبان یک چیز بسیار مهمّى است. به نظر من هنر بزرگ کسانى مثل سعدى یا حافظ یا فردوسى این است که هفتصد سال پیش، هزار سال پیش، یک جورى حرف زدند که ما امروز وقتى که آن سخن را میگوییم، اصلاً احساس غربت و وحشیگرى[7] نمیکنیم. زبان، زبان امروز است. یعنى حقیقتاً میشود گفت هزار سال جلوتر از زمان خودشان حرف زدند. یقیناً زمان سعدى مردم به رسایى و شیوایىِ بوستان حرف نمیزدند. نثر آن دورانها در اختیار ما است و داریم مىبینیم، [امّا] بوستان یا گلستان اینجور سلیس و روان و شیوا. امروز وقتى که آن شعر را انسان میخواند، مثل اینکه دو نفر دارند زبان شیرین فارسى را با زبان امروز …
محتوای عرفانی و اشعار عرفای فارسی عامل گسترش زبان
… در هند، قوّالها مىنشینند میخوانند ــ فارسى میخوانند، البتّه خیلى هم بد میخوانند. یعنى صدایشان خوب است لکن خواندنشان خیلى خواندنِ غلط بدى است امّا اشعار، همان اشعار عرفانى و معنوى است؛ چه از اشعار خود شاه ولىالله میخوانند، یا از اشعار دیگران میخوانند؛ اشعار عرفاى فارسى. یعنى آن محتواى عرفانى و آن فرهنگ اسلامى که شکل لطیف و زیباى خودش را در ایران داشته، آن را ما میتوانیم عامل گسترش زبان بدانیم.