لزوم رشد ادب و حیا در نوجوان و جوان
ادب؛ مؤدّب بودن. حالا خیلی از شما قاعدتاً با فضای مجازی آشنایید؛ واقعاً در فضای مجازی ادب رعایت میشود؟ حیا رعایت میشود؟ خب نمیشود دیگر؛ یا در بخش مهمّی [رعایت] نمیشود. اینها را باید رشد داد در نوجوان و جوان.نامهای دیگر: ادب در گفتوگو، ادب گفتار
رعایت احترام و نزاکت در گفتار و رفتار با دیگران.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار جمعی از کارگران و معلّمان سراسر کشور به مناسبت روز جهانى کارگر و روز معلّم— ۱۳۶۹/۰۲/۱۲
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
ادب؛ مؤدّب بودن. حالا خیلی از شما قاعدتاً با فضای مجازی آشنایید؛ واقعاً در فضای مجازی ادب رعایت میشود؟ حیا رعایت میشود؟ خب نمیشود دیگر؛ یا در بخش مهمّی [رعایت] نمیشود. اینها را باید رشد داد در نوجوان و جوان.اسلام یک سبک زندگی برای ما آورده است. فرض بفرمایید ادب. یکی از کارهای مهم ادب است. فرنگیها در برخوردهای معمولیشان خیلی مقیّد به ادب نیستند؛ ما ایرانیها از قدیم معروف بودیم به اینکه در گفتارهایمان، در مخاطباتمان ملاحظهی ادب را میکنیم؛ احترام طرف مقابل را حفظ میکنیم. اینها میخواهند این را عوض کنند و متأسّفانه یک جاهایی هم موفّق شدهاند. فرض کنید شما با یکی مخالفید، میخواهید راجع به او حرف بزنید؛ دوجور میشود حرف زد: یکجور میشود هتّاکانه و بیباکانه و بیادبانه حرف زد؛ یکجور هم میشود مؤدّب حرف زد. شما ببینید در قرآن کریم در بسیاری از موارد وقتی صحبت از فاسقین است، صحبت از کافرین است، صحبت از …اگر در تعبیراتی که نمایندهی محترم مجلس به کار میبرد؛ چه در نطقهای پیش از دستور، چه در اظهارات، چه در بگومگوها، ملاحظه شد که ادب وجود دارد، پرهیز از اهانت وجود دارد، پرهیز از تعبیرات ناپسند و سخیف وجود دارد - دیدن اینها را انسان احساس میکند؛ وقتی انسان پای رادیو نشسته است و دارد گوش میدهد، میفهمد که این آقا میتوانست در اینجا این تعبیر اهانتآمیز را به کار ببرد، ولی به کار نبرد - این در منِ مستمع هم اثر میگذارد؛ اما اگر چنانچه نه، خدای ناکرده عکس این دیده شد؛ یعنی ناپرهیزی در بیان، در گفتار، در تعبیرات، تعبیرات اهانتآمیز یا غیر مؤدبانه، یا رفتار غیر مؤدبانه دیده شد، این بلافاصله اثر میگذارد. یعنی آن شنونده با اینکه این رفتار را تحسین نمیکند، درعینحال خودش تحت تأثیر …… و خودپسندی، به همان اندازه از حکومت اسلامی فاصله داریم؛ این هیچ بُروبَرگرد ندارد. این، یکی از آن شاخصههای قطعی است. ادب یک بحث دیگری است، رعایت حرمت و احترام یک بزرگتر، یک انسانی که انسان برای او احترام قائل است یا محبت قائل است، آن بحث دیگر[ی است]. انسان درمقابل پدرش لازم است که ادب را رعایت کند، درمقابل یک عالِم ادب را رعایت کند، درمقابل استاد ادب را رعایت کند، درمقابل بزرگتر خودش، مافوق خودش، ادب چیز خوبی است؛ ادب چیز بدی نیست. اما ادب یک مسئله است، هضم شخصیت، یعنی نابودکردن شخصیت درمقابل یک بزرگتر و کوبیدن شخصیت یک زیردست، یک حرف دیگر است. منیّت، یعنی آن چیزی که شخصیت مخاطب را و طرف را میکوبد، هضم میکند، این وجود ندارد؛ اما ادب خوب است. بعضیها از آنطرف میافتند، بیاحترامی و بیادبی و ولنگاری در برخورد دارند، نه، این درست نیست. شما ببینید، قرآن دربارۀ پیغمبر اکرم میگوید که آن حضرت را به نام صدا نکنید. «لا تجَعَلوا دُعآءَ الرَّسولِ بَینَکُم کَدُعآءِ بَعضِکُم بَعضاً»[18] …… و اقتصادی کشورهای اروپایی مسلّط شدند، بتدریج رایج کردند؛ انگیزههایی هم دارند، اهدافی دارند که آن داستان خیلی طولانی و مفصّلی است. اسلام نقطهی مقابل این است. حیا برای مرد فضیلت است، برای زن هم فضیلت است و این حیا مظاهری دارد؛ یکی از مظاهرش پوشش ظاهری است؛ یکی از مظاهرش معاشرتها و مکالمات سخنورانه است که انسان در حرف زدن، در اظهار نظر کردن، در تبادل کلمات، حیا را ملاحظه کند. بیحیائی یکی از آن چیزهایی است که در حرف زدن و در نسبت دادن و در گفتگو کردن و مانند اینها خودش را نشان میدهد. در عمل هم همین جور است؛ بعضیها هستند که کارهای زشت بزرگی را انجام میدهند، و نگاه میکنند در چشم آدم و هیچ احساس شرم هم از این کار نمیکنند! بعضی از جنایاتِ مالی است، بعضی از جنایاتِ انسانی است؛ انواع و اقسام. بنابراین رأس صفات و مکارم اخلاق را فرمودند حیا …نکتهی بعدی در مورد تعامل این است که در مجلس، بخصوص در کمیسیونها به وزرا اهانت نشود. بعضی از وزرای محترم به من شکایت میکنند که ما به کمیسیون که میرویم، با یک لحن اهانتآمیزی [برخورد میکنند]؛ من البتّه معتقدم همه با هم برادرند؛ یعنی نگاه سلطنتمآبانه هم نباید داشت که حالا بگوییم «ما عضو دولتیم، ما چنینیم، همه در مقابل ما بایستی خضوع و خشوع کنند»، این قطعاً نیست، امّا متقابلاً هم نگاه تحقیر و اهانت و «ریشت دست من است» و «پدرت را درمیآورم» هم نباید داشت؛ این نگاه هم نگاه درستی نیست؛ با احترام باید برخورد کرد، با ادب باید برخورد کرد؛ ادب در همهی مراحل لازم است. این هم این [توصیه]. خب، پس توصیهی سوّم، مسئلهی تعامل بود.… سیاستگرانه و سیاستبازانه نیست؛ یک نگاه و خطاب حکیمانه و پدرانه است. او نمیخواهد جوان را در راه رونق بخشیدن به بازار اقتصادی یا معرکهی سیاسی خود استخدام کند، بلکه میخواهد جوان را در راه رشد و هدایت و صلاحی که مظهر آن خودِ علی بن ابی طالب است، هدایت فرماید. ایشان این دو جمله را خطاب به جوانان فرمود: «یا معشر الفتیان حصّنوا اعراضکم بالادب و دینکم بالعلم»؛ شرف و حیثیّت انسانی خود را با ادب، و دین خود را با دانش حفظ کنید. خیلی حرف مهمّی است. دانش، دین را حفظ میکند؛ این منطق اسلام است. حال بگذار یاوهگوهای معاندِ با اسلام دائماً دربارهی اینکه اسلام با علم کنار نمیآید، حرف بزنند.… حرف میزند «تو» میگوید؛ خب حرفى نیست، امّا شما که با همه آنجورى حرف نمیزنید؛ به یک خانم دکتر میرسید، با احترام حرف میزنید، به یک دانشجوى سال سوّم میرسید با احترام حرف میزنید، [امّا] به یک شوفر تاکسى میرسید مثلاً میگویید: «تو چرا اینجورى»؟ خب، این که نمیشود. این تأدّب را باید رعایت کرد؛ تأدّب مناسب. حالا ببینید ادب مناسب چیست. نمیخواهیم هم بگوییم که به همه بگویید: «حضرتعالى، جنابعالى، ما خدمت شما رسیدیم» ــ تعبیرات تعارفآمیز بیخودى ــ نه، تأدّب مناسب را به کار ببرید. این یک [نکته].… تا آمد داخل این دستگاه، مردم نگاه میکنند ببینند اینجا چیست؛ مىبینند دادگاه روحانیّت؛ [میگویند] عجب! معلوم میشود که آقا احضار شده دادگاه روحانیّت. خب این دیگر شب نمیتواند برود نماز با این وضعیّت؛ اینجورى است. یا مثلاً فرض کنید [در برخورد با پیرترها]؛ آقایان بحمدالله غالباً جوانید و چه بهتر، امّا در مقابل پیرمردها و محاسنسفیدها، جوان باید رفتار جوانانه پیش بگیرد؛ هیچ طورى هم نمیشود؛ احترامش کنید، محترمانه با او حرف بزنید، تأدّب کنید. تأدّبات خیلى تأثیر میگذارد تا او ضمن اینکه میترسد ــ که حتماً باید هم بترسد ــ از لحاظ درونى هم منفعل بشود. میبیند یک جوانى اینجور مؤدّب، اینجور صحیح و با منطق با او حرف میزند.… حرف مخالف آشفته نشوند. چرا ما آشفته بشویم؟ ما منطق داریم، ما استدلال داریم، حرف ما نه فقط براى ملّت خودمان بلکه براى صدها میلیون مسلمان و غیر مسلمان در دنیا قابل قبول است. ما وقتى حرف منطقى داریم، چرا از اینکه کسى یک حرفى بزند، آشفتگى و اضطراب نشان بدهیم؟ بله، بىجواب نباید گذاشت؛ هر حرفى را اگر خلاف است باید جواب داد؛ منتها از جادّهى ادب نباید خارج شد. این به عنوان نکتهى مقدّمه.