… و مرحلهى جدیدى نگاه میکنم. حقّاً وضع مسلمین از لحاظ تضادها و اختلافات مذهبى تأسّفانگیز است. بسیارى از نیروهاى باارزشِ علمى و فکرى مسلمین در طول تاریخ، صرف تعارض با یکدیگر شده. اشتباه نشود؛ اگر کسى براى اثبات مذهب خود تلاش علمى بکند، من آن را رد نمیکنم. هم شیعه، هم سنّى، هم هر مؤمنى به نحلهاى، به عقیدهاى، به طریقهاى، حق دارد طریقهى خودش را اثبات کند ــ این چیز دیگرى است ــ ما آن را رد نمیکنیم. آنچه ما رد میکنیم، تلاش براى معارضه است، براى کوبیدن است، براى اهانت کردن است، براى نفى موجودیّت طرف مقابل است؛ این غلط است. در بحث علمى، طبیعى است که هر کسى یک عقیدهاى دارد و اثبات آن عقیده، به معناى نفى عقاید دیگرى است؛ استدلال بر عقیدهى خود، ردّ استدلال دیگرى است؛ اینها همه مفهوم، قابل درک و قابل تحمّل است ــ همین بحثها هم دامنهى تفکّر را همیشه گسترش میدهد و …
لزوم به فراموشی سپردن گذشتهٔ درگیریهای مذهبی
… نمونهى آن همین کشورهاى اسلامىاى که در آن فِرَق مختلف اسلامى با هم مشغول زندگى هستند؛ یک نمونهى آن ایران است، یک نمونهى آن عراق است، یک نمونهى آن کشورهاى دیگر است. کِى اینها در مقابل هم صفآرایى داشتند؟ کِى با هم اینها ــ خود مردم و معتقدین ــ جنگیدند؟ به هر حال گذشته را ما باید در حفاظ فراموشى بگذاریم و آن را کأنلمیکن فرض کنیم.