سفارش سهبارهٔ پیامبر (ص) به نیکی به مادر پیش از پدر
از پیغمبر سؤال میشود «مَن اَبَرّ»؛ یک نفری آمده سؤال میکند: به چه کسی خوبی کنم، نیکی کنم، ترجیح دارد؟ فرمود «اُمَّک»؛ به مادرت. گفت «ثُمَّ»؛ بعدش به چه کسی؟ باز فرمود به مادرت. دفعهی سوّم پرسید بعد به چه کسی؟ حضرت فرمود به مادرت. سه بار گفت به مادرت! گفت بعد به چه کسی؟ گفت بعد به پدرت؛[13] یعنی پدر مرتبهی چهارم است. یا یک نفر آمده بود میخواست برود جهاد ــ [البتّه] نیرو به قدر کافی وجود داشته در این داستان و در این قضیّه ــ گفت مادرم راضی نیست، فرمودند خدمتِ مادرت را بکن، ثوابش از آن جهاد بیشتر است.[14] البتّه عرض کردم این وقتی است که مَنبِهِالکفایه وجود داشته باشد. …
بهشت زیر پای مادر یعنی دستیابی به بهشت با محبت، خدمت و اطاعت از مادر
اینکه در روایت دارد که «اَلجَنَّةُ تَحتَ اَقدامِ الاُمَّهات»،[15] «تَحتَ اَقدام» یک کنایه است، تعبیر کنایی است؛ «بهشت زیر پای مادر است» یعنی دم دست مادر است. شما بهشت میخواهید، بروید سراغ مادر؛ او بهشت را به شما خواهد داد. به او محبّت کنید، به او مهربانی کنید، به او خدمت کنید، از او اطاعت کنید، به او احترام کنید، او بهشت را به شما خواهد داد. این هم یک مادّه است.
محزون نکردن پدر و مادر و غنیمت شمردن ثواب خدمت به آنان
سوّمی این است که پدر و مادر را محزون نکند، اندوهگین نکند؛ [رفتار با] پدر و مادر خیلی مهم است. خیلی از شماها جوانید، بحمدالله پدر و مادر هم دارید؛ قدر پدر و مادرها را بدانید و غنیمت بشمرید ثواب الهی را که در خدمت به آنها، به شما وعده داده شده است. این یکی از آن [خصوصیّات] است؛ [مثلاً] پول دارد، برای پدر و مادرش خرج میکند، با آنها مهربانی و رِفق و ملایمت به خرج میدهد، به آنها نیکی میکند و آنها را اندوهگین نمیکند.
احترام به والدین بهعنوان نقش فرزندان در خانواده
فرزندان هم نقش دارند. یکی از مهمترین بخشهای خانواده، فرزندانند؛ نقش آنها هم احترام به والدین است. که دیگر حالا این هم داستان مفصلی است.
ابراز محبت و احترام و اطاعت از پدر و مادر
تهذیب شامل رفتارها هم میشود؛ رفتار با پدر و مادر. پدر و مادرهایتان را هم دوست بدارید و هم این دوستی را به آنها ابراز کنید؛ هم احترامشان کنید. هم اطاعتشان کنید؛ در داخل محیط خانه، اخلاق شما، رفتار شما میتواند یک خانواده را بسازد. یک جوان گاهی در یک خانواده، پدر، مادر، برادران، خواهران را تحت تأثیر قرار میدهد. من گاهی به خانوادهی شهدا که سر میزنم، پدرها، مادرها - این را من شنیدهام - میگویند این جوان، جوان شهیدشان، …
تقدم سهبارهٔ مادر بر پدر در روایت پیامبر (ص)
… بدهد. یا در یک روایتی [هست که] یک مردی میآید پیش پیغمبر و عرض میکند: مَن اَبَرّ؛ بیشتر به چه کسی نیکی کنم؟ حضرت میفرماید: اُمَّک؛[12] به مادرت. بعد میپرسد بعدش چه کسی؟ پیغمبر میفرماید بعدش هم مادرت؛ دفعهی سوّم میپرسد خب حالا بعدش چه کسی؟ باز میگوید مادرت؛ یعنی سه بار پیغمبر مادر را میگوید. بعد آن پسر میپرسد بعدش چه کسی؟ میگوید بعد پدرت؛ یعنی مادر سه مرتبه جلوتر از پدر است. خب، این نشاندهندهی جایگاه زن در خانواده است دیگر؛ این برای تأکید این معنا است. یعنی این را میخواهم بگویم که در سلوک معنوی، در عروج معنوی و الهی، در ارزشهای واقعی انسانی، جنسیّت هیچگونه نقشی ندارد، مگر یک مواردی ترجیح یکی بر دیگری که این هم ترجیح زن بر مرد …
لزوم قدردانی، احترام و جبران محبت پدر و مادر
… هستید که اینجا حضور دارید. امیدوارم که خدای متعال به شما و همهی نوجوانان عزیز کشورمان در سراسر کشور، نظر لطف و تفضّل خودش را بهطور دائم مبذول کند و انشاءالله شما زندگی خوشی را برای خودتان، برای پدر و مادرتان، برای آیندهی کشورتان بتوانید فراهم ببینید. به مناسبت نام پدر و مادر، این را هم به شما نوجوانان عرض کنم: قدر پدر و مادر را بدانید، احترام اینها را حفظ کنید، محبّت اینها را جبران کنید؛ به شما محبّت میکنند، این محبّت را جبران کنید.
فروتنی در برابر والدین استثنای منع ذلت مسلمان
در فرهنگ اسلامى و آموزشهاى اسلامى ملاحظه کردهاید که چقدر رعایت معلّم توصیه شده: شاگرد خودش را در مقابل معلّم کوچک میشمارد و نسبت به او کوچکى میکند؛ و این کوچکى مطلوب است. میدانید با اینکه در اسلام هیچ انسانى در مقابل انسان دیگرى نباید خود را کوچک بکند و تحقیر بکند امّا این از موارد استثنائى است؛ والدین از موارد استثنائى است که انسان خودش را پیش والدین کوچک بکند: وَاخفِض لَهُما جَناحَ الذُّلّ؛[3] خودت را در مقابل پدر و مادرت ذلیل کن. در حالى که انسان مسلمان پیش هیچ کس نباید ذلیل بشود، [امّا] پدر و مادر مستثنایند. معلّم هم همینجور است؛ این روایاتى که در باب معلّم هست ــ که وقتى با معلّم حرکت میکنى، اگر شب تار است، تو جلوتر از معلّم برو تا اگر چالهاى است تو در آن بیفتى و معلّمت سالم بماند ــ آن روح رفتار تکریمآمیزِ نسبت به معلّم را نشان میدهد. اگر این در جامعه رواج …
خضوع فراوان شهید مطهری در برابر پدر به سبب هدایت معنوی او
… بود، اما ساکت بود، من هیچوقت از ایشان با اینکه مثلاً شاید ساعتهای متمادی در طول این زمانها من با ایشان هممجلس شده بودم منزل مرحوم آیتاللهمطهری رضواناللهعلیه در مشهد مثلاً هر وقت ایشان میآمدند ما هم پدر ایشان را میدیدیم در رفت و آمدها، جلسات و اینها؛ هیچوقت من ندیده بودم صحبت کردن ایشان را که مثلاً از ایشان استفادهای کرده باشم، لکن مرحوم مطهری عجیب برای ایشان احترام قائل بودند، در حالی که قطعاً مرحوم مطهری رضواناللهعلیه رتبهی فکری خب بالاتری داشتند و شخصیت ایشان قابل مقایسه شاید نبود، اما به قدری ایشان در مقابل این پدر خاضع بودند که حد نداشت؛ و علت این بود که میگفتند اول کسی که من را به مسائل معنوی و حال و عبادت و اینها هدایت کرده پدرشان بوده.