لزوم مطالعهٔ آن در حوزهها و گنجاندن آن در برنامهٔ حوزهٔ علمیهٔ قم
… یک مقدار متأثر از مصاحبت و شاگردی مرحوم علامهی طباطبایی، یک مقدار هم بعدها با بعضی از اهل دل و اهل حال مأنوس و آشنا شده بود. ایشان اهل گریه و تضرع و دعای نیمهشب بود؛ بنده از نزدیک اطلاع داشتم. در آثار ایشان این رشحهی معنوی، توحیدی و سلوک کاملاً مشهود است. یکی از کارهای لازم در حوزهها مطالعهی آثار ایشان است. جوانان عزیز ما باید با آثار شهید مطهری آشنا شوند. اگر بنده میخواستم برنامهی حوزهی علمیهی قم را بنویسم، بلاشک یکی از مواد برنامه را این میگذاشتم که کتابهای آقای مطهری خوانده شود، خلاصهنویسی شود و امتحان داده شود. البته در این آثار هم نباید متوقف شد. من به دستاندرکاران برگزاری همایش «حکمت مطهر» که در تهران با من ملاقات داشتند، همین نکته را یادآوری کردم؛ گفتم در آقای مطهری متوقف نشوید. این، نهایت کار نیست؛ مرحلهیی از کار است که گردونهها و گیتیهاست ملک آن جهانی را. …
لزوم کار پژوهشی برای استخراج نظرات او در ابواب مختلف
باید روى افکار شهید مطهّرى کار فکرى بشود؛ یعنى جمعى از اهل تحقیق و علاقهمند به کار علمى بنشینند و نظرات و تفکّرات شهید مطهرى را در ابواب مختلف استخراج کنند؛ مثلاً در باب وجود، در باب انسان، در باب اختیار، در باب عدالت، در باب تاریخ، در باب قضا و قدر، در باب عرفان و دربارهى موضوعات بیشمارِ متنوّعى که ایشان در مباحثشان مطرح کردهاند، از مجموع آثار، نظر آن شهید را استخراج کنند؛ اگر نظرات مختلفى در طول زمان داشته، مثلاً در یک دورهاى در این مسئله این نظر را داشته، بعد در چند سال بعد نظر او تغییر کرده بر حسب این کتاب، آن را مشخّص کنند و روى آن کار کنند. این راهِ گسترش و پیشرفت و شکوفایى فکرى جامعه بر مبناى آثار شهید مطهّرى است و امیدواریم این کار انجام بگیرد. و در وضع کنونى همهى قشرها باید مسئولیّت خودشان را در قبال این حرکت عظیمى که جامعهى ما به آن سرگرم است پیدا کنند و آن را بخوبى انجام بدهند.
زنده و کارآمد ماندن کتابها و سخنان او برای نسل جوان و محققان
… در هرجا یک نکتهای مشاهده میکرد، آن را فوراً برمیداشت یادداشت میکرد و در یک جای مشخّصی میگذاشت. ایشان به من نشان داده بود پاکتهایی را که دربارهی موضوعات مختلف در اینها یادداشت کرده بود. من همانوقت تعجّب میکردم چه حوصلهای، چه نشاطی، چه پیگیری و تلاشی! خب، نتیجه این است که امروز ۳۵ سال از شهادت این مرد میگذرد، [امّا] کتابهای او و حرفهای او همچنان زنده است. امروز همان کتابها، همان حرفها، همان تعلیمات به درد نسل جوان امروز ما میخورد، به درد محقّقین ما میخورد. البتّه نمیخواهیم بگوییم که اینها کفایت میکند؛ نه، حرفهای جدیدی هست، افکار جدیدی هست، شبهات جدیدی هست و بایستی کسانی مطهّریوار کار کنند؛ لکن این نام نام ماندگاری است.
مرهون بودن فضای فکری جامعه به اندیشهٔ او در زمینههای گوناگون
… یادداشت، مرتب کردن سخنرانیهایی که خود او انجام داده بود، بهدست آوردن شوائب گوناگون و نوبهنو در زمینههای فکر و اندیشهی مذهبی و دینی، و پاسخگویی به انحرافات بود. در این مرد اصلاً تنبلی وجود نداشت؛ لذا با آن ذخیرهی علمی و کارآمدىِ عملی توانست اثر بگذارد. امروز ما حقیقتاً ریزهخوار سفرهی انعام فکر شهید مطهری هستیم - در این هیچ تردیدی نیست - و فضای فکری جامعه همچنان مرهون فکر او در زمینههای گوناگون، چه در زمینههای فلسفی، چه در زمینههای اجتماعىِ دینی، و چه در زمینههای سیاسىِ دینی است. ما امروز به ایشان احتیاج داریم؛ ولی آن هم باز کافی نیست. خیلی از حرفها جدیدتر و تازهتر است؛ خیلی از شائبهها و اشکالات و شبهات بعد از حرفهای شهید مطهری بهوجود آمده؛ باید برای اینها آمادهی پاسخ بود؛ لذا حوزههای علمیه وظیفهی سنگینی برعهده دارند.
سرازیر شدن انبوه معارف با مطالعهٔ کتابهای او
… حضور دارند، که در گذشته امکان حضور آنها نبود - مثل ادارهها، کارخانهها، پادگانها و دانشگاهها - بنابراین باید متاع قابل عرضهیی آماده کرد و به اینها داد. خوشبختانه در معارف اسلامىِ ما متاع قابل عرضهی ارزشمندِ دارای زایندگی از لحاظ معرفتی، فراوان است. اگر کتابهای آقای مطهری مورد مطالعه و مداقه قرار بگیرد، انبوهی از معارف را به ذهن و دل هر خواننده سرازیر میکند؛ اینها مهم و لازم است.
توصیه به ارتباط با سخنان او که همچنان سخن روز است
… اما تعلیم او یک دایره بسیار وسیعتر داشت. او مینوشت و سخن میگفت و شاگردانش در این بخشِ نوشتاری و گفتاری، هزاران برابر شاگردان او در داخل کلاس بودند. آن سخنی را هم که نیاز زمان بود، انتخاب میکرد. الان فرصت اینکه به شرح کارهای آن شهید کمنظیر بپردازم، نیست. توصیه میکنم با سخن شهید مطهّری - که همچنان سخن روز است - ارتباط برقرار کنید. یک روز همه عناصری که شهید مطهّری به عنوان یک استوانه فکری در مقابل آنها قد علم کرده بود، سرِ او ریختند؛ و از لحاظ فکری بمبارانشان کردند و از لحاظ حیثیّت اجتماعی نیز وی را مورد تهاجم قرار دادند؛ اما او یکتنه ایستاد. آن مهاجمان چه کسانی بودند؟ مبلّغان فرهنگهای …
لزوم و حیاتی بودن مباحث او و امکان بهرهمندی همهٔ جامعه
… ما که هر چه میگذرد، برجستگى بیشترى پیدا میکند. در زمان حیات آن شهید کسانى که او را میشناختند، زیاد نبودند و کسانى که به عمق برجستگى و نورانیّت فکرى او آشنا بودند، باز هم کمتر بودند، امّا امروز در محیط ذهنى انقلاب، جریان فکرى شهید مطهّرى یک جریان ممتازى است. این کتابها و مباحث و گفتارهایى که آن عالِم دلسوز و مؤیّد منعندالله به آنها پرداخته است، مطالبِ یکایکْ لازم و حیاتى براى جامعه است؛ چه مباحث اجتماعى، چه مباحث فکرى، چه مباحث عمومى و چه مباحث فلسفى خاص، همهى اینها چیزهاى لازمى است. البتّه همه نمیتوانند از این کتابها استفاده کنند؛ سطح خاصى دارد، امّا میشود کارى کرد که از این مطالب همهى جامعهى ما و جوانهاى ما استفاده کنند.