مبارز مسلمان خستگیناپذیر در بیرون راندن انگلیس از هند
… دیگران وجود داشتند که حدود عمر و سنّشان هم تقریباً با اقبال همسان است ــ در یک حدود است، مال یک نسلند، مال یک دورهاند ــ و جزو آزادىخواهها و مبارزین هم هستند، [امّا] اقبال از همهى اینها بزرگتر است و عظمت کار اقبال با هیچکدام از اینها قابل مقایسه نیست. یعنى حدّاکثر اهمّیّت و ارزشى که ما مثلاً براى مولانا ابوالکلامآزاد که واقعاً یک شخصیّت برجسته است و نباید او را کم دانست، یا مولانا محمّدعلى یا شوکتعلى قائل هستیم، این است که اینها مبارزین مسلمان خستگىناپذیرى بودند که براى بیرون راندن انگلیسها از کشور خودشان سالها تلاش کردند و در این راه مبارزات زیادى کردند؛ امّا مسئلهى اقبال فقط مسئلهى هند نیست؛ مسئلهى اقبال مسئلهى دنیاى اسلام است؛ بلکه مسئلهى اقبال مسئلهى شرق است. در مثنوىِ «پس چه باید کرد اى اقوام شرق»،[4] اقبال نشان میدهد که چطور این نگاه نافذ او به تمام دنیایى که در زیر ستم دارند زندگى میکنند متوجّه …