بهرهگیری غرب از کتاب قانون و غفلت ما از میراث علمی شرق
… باشد! آتاتورک[2] هم در ترکیه، من مجسّمهاش را دیدهام ایستاده و دستش را این طور بلند کرده است. به من گفتند که این دستش را رو به غرب بلند کرده، به این [معنا] که همه چیز باید غربی بشود. این برای این بوده است که ما از آن چیزهایی که خود شرق داشته است غافل شدیم. قانون[3] ابو علی الآن هم در غرب شاید مورد استفاده باشد؛ ما از او غافلیم. کتابهای طبی و فلسفی و اینها که در شرق هست، غربیها از آنها استفاده کردند و متاع خود ما را به خودمان میخواهند برگردانند و ما غفلت داریم.
بهرهگیری غرب از کتاب قانون او و ناشناخته ماندنش نزد ما
… همان اطبای ایرانی معالجه میکنند! گفتم خوب، بدتر! برای اینکه شما حالا طوری شدهاید که دیگر خودتان هم نمیتوانید خودتان را بفهمید؛ خودتان را گم کردید؛ به جای خودتان یک موجود غربی نشسته است. فلاسفه غرب الآن هم محتاج به این هستند که از فلاسفه شرق یاد بگیرند. کتابهای ابو علی الآن هم، من گمان میکنم تا چند وقت پیش از این و الآن هم همین طور، مورد استفاده اطبای غرب است. قانون[5] بو علی رسماً تدریس میشده آنجا؛ استفاده از آن میشده. لکن این تحفه شرقی رفته غرب، غرب از آن استفاده کرد و ما خودمان گم کردهایم خودمان را، بو علی را نمیشناسیم. این برای این است که از آن وقتی که اینها راه پیدا کردند به ممالک شرق که این شاید سابقهاش حدود سیصد سال یا همچو چیزی باشد- درست من نمیدانم، لکن طولانی است- در همه چیز شرق مطالعه کردند. اشخاص متخصص از خارج آمد، از غرب آمد و همه جای ایران را و همه جای شرق را …
استفادهٔ اروپا از کتابهای شیخالرئیس و غفلت ما از آثار شرق
… یک مجسمهای هست رو به غرب- یعنی همه چیز از آنجا است. یکی از نویسندههای اینجا هم، که حالا مرده است[1] او هم میگفته است که ما همه چیزمان باید از انگلستان باشد! همه چیزمان. این برای این است که تبلیغات آنها، مغز آنها را تهی کرده است؛ و از خودشان بیگانه شدند. شرقیهای ما از مَآثِر[2] شرق [غافل شدهاند] که اروپا گرفته است. کتابهای شیخ الرئیس حالا هم در اروپا مورد استفاده است، مآثر شرق را از دست ما گرفتهاند. و ما را همچو تهی کردند که هر چه صحبت میشود ما حرفمان آنجاست. تا یک کسی زکام میشود، باید برود اروپا! میخواهد لُوزَتَیْنَش را عمل کند، این باید اروپا برود، یا اگر متمکن است، یک طبیبی از اروپا بیاورد. من یک وقت- اطبا بعضیشان بودند- گفتم که خوب، یک همچو …
سخن منسوب به او دربارهٔ ترس از قدرت بیعقل
مرحوم مدرس- رحمه الله علیه- آن طوری که من شنیدم که ایشان گفتند. ایشان گفتند که شیخ الرئیس[1] میگفته است که من از گاو میترسم، برای اینکه شاخ دارد و عقل ندارد. این یک مساله است. حالا فرضاً هم شیخ نگفته باشد، اما مساله است. گاو شاخ دارد و عقل ندارد، قدرت دارد عقل ندارد. اینهایی هم که در دنیا الآن فساد راه میاندازند از همان سنخ هستند که شاخ دارند عقل ندارند، قدرت دارند انسانیت ندارند.
تدریس احتمالی کتابهای شیخالرئیس در دانشگاههای غرب
… که یاد گرفتند و دیکته کردند و به آنها دادند. نمیگذارند که این ملت به حال خودش باشد؛ خودش را پیدا بکند؛ بفهمد که خودش جزو عالم است؛ این طرف دنیا و این شرق هم جزو یک ممالک مترقی بوده است؛ و ما به این حال رساندیم آن را؛ و غربیها ما را به این حال رساندند. کتابهای شیخ الرئیس حالا هم شاید در دانشگاههای آنها تدریس میشود؛ استفاده از آن میشود. ما آن چیزی که داشتیم کنار گذاشتیم؛ آن چیزی هم که آنها داشتند نتوانستیم پیدا بکنیم. یک «لیک موش»[7] از کار درآمدیم!
استفادهٔ اروپا از کتاب قانون او تا دوران اخیر
… در غرب است و ما هیچ چیز نداریم. محتوای خودمان را گرفتند. یعنی مغزهای ما را شستشو کردند؛ جایش یک مغز دیگری گذاشتند که از همان غرب ارتزاق میکند. و این یک مطلب مهمی است که باید بتدریج این مملکت از زیر آن بار بیرون برود. یکی هم از مسائل، همان مسئله طب قدیم است. آنها همه این دردهایی که الآن هست با همین دواهای علفی معالجه میکردند و معالجهشان یک معالجات اساسی بود و اروپا از طب بو علی تا همین آخر استفاده میکردند. کتاب[3] بو علی تا همین آخر، شاید حالا هم مورد نظر آنها باشد، بروزش نمیدهند. من نه این است که ندانم اینها را، میدانم اشکالات زیاد است، لکن همه چیز این طور است، همه مسائل این طور است که به ما این طور فهماندند که خودتان هیچ چیز نیستید، و همه چیز آنها هستند و اینها میخواستند همچو ما را از صحنه انسانیت بیرون بکنند، بگویند ما اصلًا هیچ …