… ای حقپرستان شرافتمند! ای شرافتمندان وطنخواه! ای وطنخواهان با ناموس! موعظت خدای جهان را بخوانید و یگانه راه اصلاحی را که پیشنهاد فرموده بپذیرید و ترک نفعهای شخصی کرده تا به همه سعادتهای دو جهان نایل شوید و با زندگانی شرافتمندانه دو عالم دست در آغوش شوید. انّ للَّه فی ایّام دهرکم نفحاتٌ الا فتعرّضوا لها[8]؛ امروز روزی است که نسیم روحانی الهی وزیدن گرفته و برای قیام اصلاحی بهترین روز است، اگر مجال را از دست بدهید و قیام برای خدا نکنید و مراسم دینی را عودت ندهید، فرداست که مشتی هرزه گرد شهوتران بر شما چیره شوند و تمام آیین و شرف شما را دستخوش اغراض باطله خود …نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
بحارالانوار (۱۰۵ پاراگراف)
امام: حضرت علی- علیهالسلام- میفرماید: کلکم راع و کلکم مسوول عن رعیّته.[2]… پیدا کنیم. اراذل و اوباش را تحریک میکنند که به علما و روحانیون اهانت کنند. آقایان طلاب و مبلغین را مانع میشوند که برای تبلیغ اسلام در نواحی ایران بروند و تبلیغ احکام کنند. با ما معامله بردگان قرون وسطی میکنند. به خدای متعال من این زندگی را نمیخواهم. إِنّی لَا ارَی المَوْتَ إِلّا سَعادهً وَ لَا الحَیَاهَ مَعَ الظَّالِمِینَ إِلّا بَرَماً[4]. کاش مامورین بیایند و مرا بگیرند تا تکلیف نداشته باشم. فقط جرم علمای اسلام و سایر مسلمین آن است که دفاع از قرآن و ناموس اسلام و استقلال مملکت مینمایند و با استعمار مخالفت دارند. این است حال ما، تا آقای عَلَم و ارسنجانی[5] چه بگویند.… اتفاق میافتد- و نگذارید اتفاق بیفتد- اگر یک مجلسی دیدید که غیبت میکنند، در یک روایتی مثل اینکه هست که حضرت میفرماید: پاشو از این مجلس. میگوید نمیشود. گفت: اگر به پدرت فحش میداد تو پانمیشدی که جلو بگیری؟ پامیشدی دیگر! مثل اینکه یک همچو روایتی هست؛ نگذارید غیبت بشود السامِعُ احَدُ المُغتابَیْن.[10] این جور نیست که او غیبت میکند؛ منی هم که گوش میکنم احَدُ المغتابَیْن هستم. نگذارید که این مفسدهها پیدا بشود؛ خودتان را نصیحت کنید.من باید جدیت کنم؛ شما باید جدیت کنید. مهذب کنید خودتان را. موظفید علاوه بر تهذیب خودتان، رفقایتان را هم مهذب کنید. جرم شما مثل جرم سایرین نیست؛ در روایت است فقط این نیست که یک گناهی من میکنم؛ اگر چنانچه عالِم ارتکاب یک معصیتی بکند، این جامعه را فاسد میکند: اذا فَسَدَ العالِمُ فَسَدَ العالَم.[13] این یک مطلب واضحی است که هر مقداری که شعاع وجودی این عالِم است، همان مقدار فاسد میکند. الآن عالِمهایی پیدا میشود- که در فرض کنید- که یک جایی، در تهران، در جاهای دیگر، پیدا میشود که همان جا که هستند یک محله را به گند زدهاند! خوب گند این آخوند در آنجا یک محله را برده؛ در جهنم هم گندش را همه میشنوند؛ اذیت میکند همه را.در شرایط اسفانگیز فعلی بر هر مسلمانی لازم است که کلیه نیروهای خویش را برای آزاد کردن سرزمینهای اشغالشده و انتقام از اشغالگران به کار گیرند. «و الله ولی التوفیق»، و جای تردید نیست که وظیفه یک نفر مسلمانی که در دورترین نقطههای جهان به سر میبرد همان وظیفهای است که خلق مسلمان فلسطین امروز به آن مسئول است، مسلمانان به مثابه دست واحدند و همه در مسئولیت عمومی یکسانند.[5] تفرقهجویی و نژادپرستی در کار نیست و بین ملتهای اسلامی هیچ گونه امتیازی وجود ندارد، جز تقوا و پرهیزگاری، گرامیترین شما نزد خدا پرهیزکارترین شماست.[6] حَسْبُنا اللهُ وَ نِعْمَ الْوَکیل.[7]… فرضاً با شکست ظاهری مواجه شویم لکن رضای خدای تعالی را اگر موفق شویم جلب کنیم، امور دیگر سهل است. این جانب لحظات آخر عمر را میگذرانم و از اوضاع عمومی و خصوص حوزههای علمیه نگران و نمیدانم با آن تندرویهای آنها و این سهل انگاری ماها امر به کجا منجر میشود؟ «وَ الَّذی یُوجِبُ التَّسْکین فی الجمله: انَّ لِلْبَیْتِ رَبّاً»[2] و این رشته بحمد الله گسستنی نیست، هر چه باریک شود. شما طبقه جوان مایوس نباشید و با اراده و عزم راسخ مهیای خدمت و فرصت باشید. سلف صالح ما- رضوان الله علیهم- فرصت عجیبی را در موقع رفتن سلف خبیث از دست دادند[3] و پس از آن هم فرصتهایی بود و از دست رفت تا این مصیبتها پیش آمد. و تا این شجره خبیثه برپاست امید خیری …… که «نادر قلی» داشتیم. یک آدم مزخرف سفاک این آدم بود که خدا میداند که چه خبر بود. اینها جشن دارند؟! مسلمین باید عزا بگیرند برای این طور حکومتها. جشن برای او باید بگیرند که وقتی که احتمال این را میدهد که در آخر مملکت یک گرسنهای باشد، به خودش گرسنگی میدهد. آنی که کنار مسجد، دار الإمارهاش و دکه القضائش همین مسجد کوفه- یک گوشهای از مسجد کوفه- دکه القضائش هست و روی زمین مینشیند و یاکُلُ کَما یاکُلُ العَبیدُ و یَمْشِی کَما یَمْشِی الْعَبید.[6] وقتی هم پیراهن گیرش میآید پیراهن نو را به «قنبر»[7] میدهد، پیراهن کهنه را خودش بر میدارد و آستینش هم، آستینش هم که بلند است پاره میکند همان طور میپوشد و میرود خطبه میخواند؛ یک مملکتی هم دارد که دَه مقابل مملکت ایران است. این جشن دارد.و باید گفت که اسلام بَدَاَ غریباً و ...[9] شده، حالا هم غریب است. از اول تا حالا اسلام غریب بوده است و کسی اسلام را نشناخته. آن عارفْ اسلامشناسی را به آن معانی عرفانیه و آن معانی غیبیه میداند، و این آدمی هم که حالا پیدا شده است و این اشخاصی هم که حالا در مجلات و اینها چیز مینویسند، اینها هم اسلامشناسی را عبارت از این …… نشستیم، در مسجد اعظم، به طوری که به ما اطلاع وسیع رسیده است، در مسجد اعظم اجتماع بزرگی است. و نمیدانیم آیا دولت با این اجتماع چه خواهد کرد. و من الآن نمیدانم که آیا باز مامورین ریختهاند، قتل و غارتی باز کردهاند یا نه؟ ما الآن در نگرانی این معنا هستیم. نگران این معنا هستیم که آیا در این شهرهای بزرگ، از قبیل مشهد که دولت نسبت به آن بسیار حساس است، از قبیل آذربایجان و تبریز که نظر دارد دولت به آن، و آیا در قم که مرکز همه این امور است، و از قم همان طوری که اهل بیت فرمودهاند علم نشر میشود به همه بلاد[1]- و الآن میبینیم که علمْ مرکزش قم است و از قم دارد نشر میشود، نه علم، علم و عمل؛ علم تنها نه، علم و عمل الآن دارد از قم نشر میشود- مرکز فعالیت اسلامی است، مرکز تحرک اسلامی است. تحرک از قم، از خود قم، از طلاب قم، از علمای قم، از مدرسین قم- حفظهم الله- از توده قم که سربازهای وفادار به اسلام هستند، از آنجا تحرک دارد سرایت میکند به همه جا، …… از این طرف از آن طرف میگردند پیدا میکنند که خیر، با سلاطین مثلًا بسازید، دعا کنید به سلاطین. این خلاف قرآن است. اینها نخواندهاند قرآن را. اگر صد تا همچو روایتهایی بیاید، ضربِ به جِدار میشود.[8] خلاف قرآن است، خلاف سیره انبیاست. با اینکه روایتی نیست. شما وقتی ملاحظه میکنید آن همه روایاتی که اگر کسی میل به این بکند که- روایتی است- که اگر مایل باشی که زنده باشد این سلطان، تو هم با او محشوری.[9] مسلمان مگر میشود مایل باشد به اینکه یکی زنده باشد و ظلم کند، آدم بکشد؟ رابطه داشته باشد با یک کسی که آدم میکشد، عالِم میکشد، علما را میکشد؟ ما الآن چقدر علمای بزرگ و عرض میکنم، مدرسین عالیمقام تو [ی] حبسها، توی تبعیدگاهها داریم، میدانید شما؟ الآن چند نفر از این علمای ما توی زندانند و چند نفر از این علمای ما در تبعیدگاهها …اسلام عزیز از شما- ای گروههای مسلمان- در هر لباس و شغلی هستید، استمداد میکند؛ و وظیفه همه است که در نجات آن کوشش کنید و ضربههایی که از سلاطین جور، خصوصاً در این پنجاه سال حکومت ضد اسلامی و ملی دودمان پهلوی، خورده است و میخورد جبران کنید. کُلُّکُمْ راعٍ وَ کُلُّکُم مَسْئُول.[1] و لازم است با کمال قدرت و هوشیاری اشخاص یا گروههایی که گرایش به مکتبهای غیر اسلامی دارند و به خوی فرصت طلبی میخواهند در این اوقات از فرصت استفاده نموده خود را در صفوف شما داخل کنند و به شما در موقعش از پشت خنجر بزنند از خود دور کنید و به آنها مجال تحرک ندهید. به غیر مکتب اسلام و شعار اسلامی، کشور از خطر نجات پیدا نمیکند.از پیامبر اسلام- صلی الله علیه و آله و سلم- نقل میشود: کُلُّکم راعٍ و کُلُّکم مَسئولٌ عن رَعِیَّته[2]؛ همه افراد و از جمله شما سران دولتهای اسلامی که قدرت دفاع از ملت مظلوم ما را دارید مسئول هستید. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.… از مذهبش بوده- این طور عواطف داشته است؛ و خودش وقتی همان روزی که با ایشان بیعت کردند به سلطنت، به اصطلاح، و به امامت و خلافت، همان روز، بعد از اینکه این کار را کردند، آن کلنگش را برداشت رفت سراغ کارش، که کار میکرد خودش با دست خودش. آن وقت میکرد برای چی؟ آن قنات را وقتی که درآورد، یک کسی گفت که مثلًا مبارک است، چه است، فرمود که مبارک برای ورثه است. بعد گفت: [قلم] بیاورید، وقف کرد آنجا را برای مستمندان[3]. ما یک همچو حاکمی، طالب یک همچنین حاکمی هستیم که وقتی محاسبه حساب بیت المال را نشسته است و میکند، یک چراغ، آن چراغهای آن وقت نفتی بوده است یا چه بوده یا پیه [سوز] بوده است، هر چه بوده است، این روشن بود و حضرت داشت حساب میکرد بیت المال را؛ یک کسی آمد آنجا با …آن شبی که شب فوت ایشان، ضربت خوردن ایشان هست، آن شب مهمان ام کلثوم، میگویند[7] بوده است؛ وقتی که برایش غذا میآورند، ایشان غذا برای افطارش میآورد، میبیند که نمک آورده و شیر؛ میگوید تو چه وقت دیدی من دو تا خورش داشته باشم؟ یکیاش را بردار. میگویند که رفته است نمک را بردارد؛ گفته است: به جان من شیر را بردار. با نمک دو لقمه دست برد و خورد. این حکومت ماست، حکومت اسلام است، حاکم اسلام است؛ آن هم حاکم کمونیست و مارکسیسم و اینها.از حضرت سید الشهداء- سلام الله علیه- خطبهای نقل شده است که در آن خطبه علت قیام خودشان را بر ضد حکومت وقت ذکر فرمودهاند. و آن این است که فرمودهاند خطاب به مردم که پیغمبر اکرم فرموده است کسی که ببیند یک سلطان جائری حلال میشمرد حُرُماتِ الله را، چیزهایی را که خداوند حرام کرده است این آزاد میگذارد، و مخالف سنت رسول الله عمل میکند و عهد خدا را میشکند، اگر کسی دید یک سلطان جائری این کارها را میکند و مع ذلک ساکت شد و تغییر نداد با قول خودش، با عمل خودش این انحرافی که سلطان جائر پیدا کرده است تغییر نداد، خدای تبارک و تعالی حتم کرده است، حتم است بر او که این آدمی که ساکت شد در مقابل این سلطانی که حرمت احکام خدا را نگه نمیدارد، مخالف سنت رسول الله عمل میکند و عهد خدا را میشکند، این ساکت بشود در مقابل یک همچو سلطانی و قولًا و عملًا تغییر ندهد مسیر این سلطان جائر را، حتم است بر خدای تبارک و تعالی که جای او را هم جای همان سلطان جائر در آخرت قرار بدهد.[1] یعنی این سلطان جائر که این طور اوصاف را دارد: سنت پیغمبر اکرم را تغییر میدهد و عهد خدا را میشکند و حرمات الله را سزاوار و رهامیکند یعنی مُسْتَحِلّ[2] است، و لو این آدم که این چیزها را از این آدم میبیند و ساکت است، همه کارهای واجب و مستحب هم به جا بیاورد، آدمی باشد که سه وقت نماز میخواند، در مساجد میرود، آدمی باشد که احکام خدا را همه را ترویج میکند، موافق رضای خدا عمل میکند، همه کارهای خوب را میکند، از همه کارهای بد هم اجتناب میکند، لکن ساکت است در مقابل سلطان جائر، به حَسَب این روایتی که نقل شده است از سید الشهداء- سلام الله علیه- که به منزله علت قیام ایشان است بر ضد حکومت وقت، این است که میخواهند عمل به قول رسول الله بکنند که مبادا یکوقت تخلف بکنند و کسی که تخلف بکند جای او جای همان سلطان جائر است؛ یعنی در هر طبقهای از جهنم که سلطان جائر، یک همچو سلطان جائری جا دارد، این آدمی هم که ساکت است که این سلطان جائر هر کاری میخواهد بکند، ساکت است او، جایش جای همین سلطان جائر است.در جنگ صفین وقتی که عمار یاسر برای خاطر جنگ با معاویه در رکاب امیر المومنین کشته شد، بین لشکر معاویه حرف واقع شد که پیغمبر به عمار فرمودند که تو را فرقه یاغی و باغی شهید میکنند[1] و حالا لشکر معاویه شهید کرده است عمار یاسر را، پس باید فرقه یاغی و طاغی همین معاویه و لشکر او باشند. معاویه گفت که نه، این را امیر المومنین کشته برای اینکه او فرستاده او را به جنگ، و وقتی که او فرستاد به جنگ پس امیر المومنین او را کشته است؛ پس فرقه باغیه عبارت از آن دسته هستند! منطق کارتر همین منطق معاویه است که گفته است به اینکه اینها مردم را به کشتن …… باشم که حالا آوردی؟! رفت نمک را بردارد، در نقل است که قَسمش داد به جان خودش که شیر را بردارد؛ شیر را برداشت. دو لقمه با نمک میل فرمود.[3] و صبح آن روز هم به شهادت رسید. و هیچ هم نگفت؛ هیچ هم نداشت. یعنی چیزهایی تهیه کرده بود با دست خودش لکن همه وقف بود. بعد از آنکه آن نهر بزرگ را با فعالیت خودش با دست خودش حضرت امیر حفر کرد، وقتی که آب بیرون آمد فرمود: بَشِّرِ الْوَرَثَهَ[4] لکن برای ورثه هم نگذاشت، وقف کرد. آیا آن طرز حکومت بهتر است، [یا حکومتهای جائر] آن حکومتی که رسول الله کرد بهتر است، که وقتی که تو [ی] مجلس، توی مسجد نشسته بود و مردم و اصحاب هم نشسته بودند، میآمدند میگفتند کدام یکی از شما پیغمبر است، کدامتان هستید؟ یا آنکه وقتی تشریفات طوری است که همه …… یا آن حکومت که وقتی که میخواهد غذا بخورد، یک نان خشکی با نمک؟ شبی که صبح آن شب مولا امیر المومنین [به] شهادت میرسد، وقتی که به حسب نقل برایشان غذا میآورند میبیند که شیر آورده و نمک آورده [است] و نان، نانی که او میخورده نه نان سنگکی که شما میخورید؛ آن نانی که او میخورد، میفرماید- به طوری که نقل شده است- که چه وقت دیدی که من دو تا خورش داشته باشم که حالا آوردی؟! رفت نمک را بردارد، در نقل است که قَسمش داد به جان خودش که شیر را بردارد؛ شیر را برداشت. دو لقمه با نمک میل فرمود.[3] و صبح آن روز هم به شهادت رسید. و هیچ هم نگفت؛ هیچ هم نداشت. یعنی چیزهایی تهیه کرده بود با دست خودش لکن همه وقف بود. بعد از آنکه آن نهر بزرگ را با فعالیت خودش با دست خودش حضرت امیر حفر کرد، وقتی که آب بیرون آمد فرمود: بَشِّرِ الْوَرَثَهَ[4] لکن برای ورثه هم نگذاشت، وقف کرد. آیا آن طرز حکومت …یکی از آثار این نهضت این شد که ما با رخسارهایی مواجه میشویم که قبلًا نمیشناختیم. ما قبلًا به واسطه فعالیتهایی که عمال اجانب و خود اجانب در مدتهای طولانی کرده بودند از هم جدا بودیم؛ همه قشرها از هم جدا بودند. ما- یعنی روحانیت- با شما- یعنی اطبای ارجمند- قوهمان فرق دارد با آنهای دیگر: العِلمُ عِلمانِ: عِلْمُ الْاَبْدانِ وَ عِلمُ الْاَدْیانِ[1]… ایشان افطار آوردند شیر و نمک. گفته میشود که فرمود که: چه وقت دیدید که من دو تا خورشت داشته باشم!؟ خواست نمک را بردارد، گفت: نخیر، آن شیر را بردار، و افطار کردند با همان نمک. و خودشان میگویند که این تعجب است، میگویند تعجب است که با این خوردن، این قدرت هست! بعد میفرمایند که درختهایی که در بیابان است محکمتر هست. این درختهایی که در بیابان هست کم آب میخورند؛ اینها هم آتششان محکمتر است و هم صلابتشان زیادتر است. و این طور نیست که انسان با خوردن قوّت پیدا میکند.[2]… میگویند که حضرت این بازوی ایشان مثل اینکه آهن بوده است! و قدرتهایی هم در شمشیرزنی به کار میبرده است که ضربتهای علی را میگویند که «یکی بوده». از این طرف که میزده دو تا میکرده؛ از این طرف هم که میزده دو تا میکرده. یکدفعه اگر به فرد میزد، دو نیم میکرد. اگر این طور هم میزد دو نیم میکرد، که ضربات علی وتر[1] این علی همه چیز است. و همه چیز ماست. و ما همه باید تابع او باشیم. در عبادت، فوق همه عبادت کنندگان هست؛ در زهد، فوق همه زاهدها هست، در جنگ، فوق همه جنگجویان هست؛ در قدرت، فوق همه قدرتمندان هست. و این یک اعجوبهای است که جمع، ما بین متضاد با هم کرده است. آدم عابد دیگر نمیتواند …… به دیگران. من باید نصیحت بکنم به شما؛ شما به من نصیحت کنید. من به شما بگویم که امروز که روز امتحان است خوب از امتحان بیرون بیایید. شما هم به من همین معنا را بگویید. من به شما عرض کنم که با مظلومها، با زیردستهای خودتان، خوب رفتار کنید؛ عادلانه رفتار کنید. شما هم به من بگویید همه ما مسئولیم: کُلُّکُم رَاعٍ و کُلُّکُم مَسئولٌ[2] همهمان مثل شبانها هستیم؛ و همهمان مسئول هستیم از این شبانی. همان طوری که میدانید شبان نسبت به آن گوسفندهایی که زیردستش است محبت دارد، آنها را در جایی که علفزار باشد، در جایی که آب خوب باشد، میبرد و آنجا تربیت میکند. همه ما نسبت به هم این طور باید باشیم؛ مثل شبانی که گوسفندهای …… این کارهایی که بنا دارید بکنید آیا به اسم رب است؟ آیا از اول که شروع میکنید به اینکه هدایت کنید مردم را، اسلام را معرفی کنید به مردم، و لو همین قدر که میدانید، آیا این به اسم رب است؟ از اسم خدا شروع میشود؛ یا خدای نخواسته نفسانیت آدم در آن دخالت دارد. اَعدی عَدُوِّک همین نفْسی است که در انسان هست.[9] این از همه دشمنها برای انسان دشمنتر است. همه دشمنهای عالَم آن قدری که از آنها میآید این است که انسان را بکُشند، زجرش بدهند؛ اما آنکه بَیْنَ جَنْبَیکَ آن «نفس اماره» انسان، آن غیر این است که انسان را بکشد؛ انسانیت را میکشد! همه عالم جمع بشوند که انسانیت شما را بکشند، تا آن چیزی که در خود شما هست، …… میآید این است که انسان را بکُشند، زجرش بدهند؛ اما آنکه بَیْنَ جَنْبَیکَ آن «نفس اماره» انسان، آن غیر این است که انسان را بکشد؛ انسانیت را میکشد! همه عالم جمع بشوند که انسانیت شما را بکشند، تا آن چیزی که در خود شما هست، آن نباشد و تغییر نکند، کسی نمیتواند. اعدی عدوک همین نفْسی است که بَین جنبیک. ببینید که حالا که تشریف میبرید و میخواهید مردم را هدایت کنید، به اسم رب هدایت میکنید، یا به اسم نفْس، که همان به اسم شیطان است؟ ببینید با آقایانی که در محل هستند شما چه جور رفتار میکنید؟… کنیم. بدانیم که ما تحت مراقبت دشمن هستیم؛ تحت مراقبت دوست هستیم؛ تحت مراقبت اولیای خدا هستیم؛ تحت مراقبت خدا هم هستیم. عالم محضر خداست، الآن ما در محضر خدا هستیم. خدا همه جا هست؛ حضور دارد. اگر خلافی بکنیم، در حضور خدا خلاف کردیم؛ در محضر خدا خلاف کردیم. و با ادعای به اینکه جمهوری اسلامی است و الآن هم رژیم رژیم جمهوری اسلامی است، اگر خدای نخواسته ما به وظایفی که باید پاسدار عمل کند [عمل نکنیم]، من هم پاسدارم، آقا هم پاسدار است، و شما همه، همه ملت اسلام پاسدار اسلامند: کُلُّکُم رَاعٍ و کُلُّکُم مَسئول[1] همه باید رعایت بکنند، همه مسئول هستند، اگر بنا باشد که خدای نخواسته در یک قطعه از زمان که حساسترین قطعات زمان است بر کشور ما و بر اسلام، اگر خدای نخواسته از پاسدار، چه پاسدار روحانی، که آنها هم همه پاسدارند- روحانیون- و چه شما آقایان که پاسدار هستید، اگر از این دو قشر پاسدار اشتباه و خطایی واقع بشود، اینهایی که دشمناند پای اسلام حساب میکنند. دوستها نه، دشمنها پای اسلام حساب میکنند و مکتب ما را میکوبند، و این یک مسئولیت بزرگی است برای همه. این طور نیست که من خیال کنم یا شما خیال کنید که خوب، من معصیت کارم و بینی و بین الله مثلًا چه. نه مساله این نیست. مساله مکتب است؛ مساله اسلام است. الآن ما در …… و دشمن را از صحنه بیرون کردهاند و دست اجانب را کوتاه کردند، حالا یک خطری بدتر از آن خطرها متوجه ماست، و آن خطر این است که از این دو طایفه، یعنی طایفه روحانیون و پاسدارها که روحانیون هم جزء پاسدارها هستند؛ آنها هم پاسدار اسلاماند، دیگران هم پاسدارند؛ بلکه همه ملت پاسدار اسلام باید باشند: کُلُّکُم رَاعٍ و کُلُّکُم مَسئولٌ[1] آن خطری که الآن من را نگران کرده است- و من تکرار میکنم، هر دستهای که بیایند اینجا تکرار میکنم آن را- آن خطر این نیست که ما شکست بخوریم؛ شکست خوردن خطر نیست؛ اولیای خدا هم بسیاریشان در جنگها شکست میخوردهاند؛ حتی خود پیغمبر هم گاهی شکست میخورد؛ حضرت امیر هم از معاویه شکست خورد. اگر ما در آن رژیمی که بود و قیام کردیم و شما قیام کردید فرض کردیم که ... ما را شکست میدادند، هیچ اشکالی در کار …… همه متوجه این معنا باشیم که لا اقل این محیط بنگاه روحانی این محیطی که سرو کار دارند با قلوب مردم، دعوت میکنند مردم را و سر و کارشان با دلهای مردم است، شمایی که سر و کارتان با جان مردم است باید کوشش کنید که جان خودتان را، قلب خودتان را اصلاح کنید، الهی کنید؛ که وقتی که منبر میروید مثل منبرهای- البته نمیشود- شیعه آن صاحب منبر حقیقی، که حضرت امیر- سلام الله علیه- هست، باشد که هر چه میگفت از قلب الهی سرچشمه میگرفت: ضَرْبَهُ عَلِیٍّ یَوْمَ الخَنْدَقِ افْضَلُ مِن کذا[3]. این نه اینکه مساله این بود که تمام کفر با تمام اسلام مقابله کردند، از این جهت شده است. ما اگر فرض میکردیم که غیر حضرت امیر، همین ضربه را زده بود و همان شکست هم داده بود، باز اصلًا معلوم نبود که یک فضیلتی داشته باشد، تا فضیلتش از نماز انبیا هم بالاتر باشد. …… روزی که پیغمبر اکرم هجرت کردند به مدینه، این روز «یوم الله» است. روزی که مکه را فتح کردند «یوم الله» است. یومِ قدرتنمایی خداست که یک یتیم را که همه رَفضَش[3] کرده بودند، نمیتوانست زندگی بکند تو وطن خودش، تو خانه خودش، بعد از چندی فتح مکّه به دست او شد؛ و آن قُلْدُرها و آن ثروتمندها و آن قدرتمندها همه در تحت سیطره او واقع شد، و فرمود: انتُمُ الطُّلَقَاء[4] دیگر آزادتان کردم، بروید؛ این «یوم الله» است. یوم خوارج، روزی که امیر المومنین- سلام الله علیه- شمشیر را کشید و این فاسدها را، این غدّههای سرطانی را درو کرد، این هم «یوم الله» بود. این مقدسهایی که پینه بسته بود پیشانیشان، لکن خدا را نمیشناختند، همینها بودند که کشتند امیر المومنین …… ما باید همهمان، همه باید دست به دست هم بدهیم و یک همچو مملکت فاسدی را دسته جمعی درستش بکنیم. نه شما دنبال این باشید که مثلًا دولت درست بکند؛ نه دولت دنبال این باشد که روحانیت درست بکند و نه هر دوشان دنبال این باشند که کسان دیگری درست بکنند؛ همه باید بکنند؛ یعنی همه مکلف، کُلُّکُمْ راعٍ وَ کُلُّکُمْ مَسْئُولٌ[1].