… نسبت به آیین اسلام ـ آن آیینی که وجود زید و امثال زید برای زندهکردن آن است، نسبت به یکچنین آیین مقدس انسانی اصیلی ـ اهانت کنند و مقدسات را به بازی بگیرند، و حتی برای کسی مثل زید هم ارزشی قائل نباشند که در حضور او ملاحظه کنند. این هتاکی این را نشان میداد. زید خیلی متغیر شد، از آن مجلس بلند شد.[18] بعدها به بعضی دوستانش گفت: اگر من یک نفر همراه خودم داشتم، قیام میکردم، دیگر ساکت نمینشستم.[19]نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
زید بن علی (۵ پاراگراف)
در یک جملۀ دیگری، زید علیهالسلام یک کلمۀ خالده[20] گفته که مثل کلمات ائمۀ معصومین علیهمالسلام است تقریباً؛ جمله این است: «اِنَّهُ لَمْ یَکرَه قَوْمٌ قَطُّ حَرَّ السَّیفِ اِلّا ذَلّوا»[21] گفت: هیچ مردمی از گرمی شمشیر و از تیزی شمشیر نترسیدند، مگر آنکه ذلیل شدند. هر جمعیتی که از تیزی شمشیر ترسید، به ذلت افتاد، خوار شد، زبون شد. تا کِی دیگر من بنشینم اینجا و هشام بنا کند به مقدسات و به قرآن اهانتکردن و ظلمکردن! زید این جمله را گفت و آمد عازماً بر خروج؛ تصمیم گرفت که دیگر حرکت کند و مشغول مقدمات کار شد. در این خلال، …… و در عراق بیشتر هستند؛ آمد عراق برای اینکه قیام خود را در آنجا تعقیب کند. مردم پیدرپی مراجعه میکردند به زید و راجعبه امام صادق علیهالسلام از او سؤال میکردند؛ همچنانکه مراجعه میکردند به امام صادق علیهالسلام و راجعبه زید از آن بزرگوار سؤال میکردند. از زید سؤال میکردند راجعبه امام صادق علیهالسلام ـ که این در چند روایت، فراوان در کتب شیعه مسطور است ـ ایشان در جواب میگفتند: «خدای متعال در هر زمانی یک حجتی بر خلق گذاشته و در زمان ما حجت بر خلق، جعفربنمحمد برادرزادۀ من است.»[22] این را زید مکرر میگفت و خود او هم اظهار علاقهمندی میکرد نسبت به امام صادق علیهالسلام.اما دربارۀ انگیزۀ [قیام] زید؛ در یکی از خُطَبی که زید بیان کرده، انگیزۀ خودش را امربهمعروف و نهیازمنکر و انتقام خون شهدای کربلا معرفی میکند.[27] که عین همان انگیزهای است که امام حسین صلواتاللهعلیه داشت: «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَی عَنِ المُنکَرِ وَ اَسیرَ بِسیرَةِ جَدّی وَ اَبی عَلَیهِمُالسَّلام»[28] یعنی عین همان انگیزهای که امام حسین علیهالسلام برای قیام خود معیّن کرد، زید علیهالسلام هم برای حرکت خود و قیام خود معیّن کرد.در یکجا هم انگیزۀ خودش را اصلاح امت معرفی میکند و میگوید من قیامم برای اصلاح امت است، عیناً باز همان انگیزۀ قیام امام حسین علیهالسلام که فرمود: «إِنَّمَا خَرَجتُ اُریدُ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی»، اینجا هم زید میگوید: «لَوَدِدتُ اَنّی اُحرِقتُ بِالنّارِ ثُمَّ اُحرِقتُ بِالنّارِ وَ اَنَّ اللهَ اَصلَحَ لِهذِهِ الاُمَّةِ اَمرَها»[29] یعنی دوست میدارم که مرا به آتش بسوزانند، دوباره به آتش بسوزانند و برای من به این قیمت تمام بشود که اصلاح امر این امت و کار امت به سامان برسد و از این وضع نابسامان و ناهنجار بیرون بیاید. ..یک جای دیگر آمده که امام صادق علیهالسلام امور خاندان آن کسانی را که با زید شهید شده بودند به عهده گرفت و زندگی آنها را اداره میکرد.