… که مثل سیل دارد وارد این مملکت میشود، این مدهایى که آزادانه دارد بر گردن پسر و دختر ما تحمیل میشود، این زبانهاى حقگویى که هر روز بیش از روز قبل بسته میشود، این حرفهاى دروغى که بهآسانى و مثل آب رواج داده میشود، اینها اجازه نمیدهند که انسان مسلمان بماند. «چو گِل بسیار شد پیلان بلغزند»؛[6] پیرها و پیلها و پیلتَنها را هم دارند میلغزانند، جوان ما که جاى خود دارد! همهى حرف همین است؛ علما این را میگویند، مردم مسلمان این را میگویند؛ میگویند در این جامعه و مملکتى که نام مسلمان روى خود نهاده است، مردم باید مسلمان زندگى کنند، باید مقرّرات اسلامى اجرا بشود، باید آزادى باشد، باید اقتصادِ سالم باشد.نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
سعدی (۸۴ پاراگراف)
به راه بادیه رفتن به از نشستن باطلکه گر مراد نجویم به قدر وسع بکوشم[4]… وَالّا او میرود کتاب احقاقالحق[19] را میآورد به رخ این میکشد، این [هم] میرود کتاب تحفهیاثنیعشریّه[20] را میآورد به رخ او میکشد! هر دو هم بحمدالله به قدر کافی کتابِ پُر از طعن و دَق[21] علیه همدیگر نوشتهاند! اگر ما بخواهیم گذشته را مطرح کنیم نمیشود. باید نگاه کنیم، بگوییم گذشته، گذشته - رحم الله معشر الماضین،[22] آنها هر کار کردند، ما کاری به کار آنها نداریم - ما امروز میخواهیم تکلیف خودمان را بینناوبینالله نگاه کنیم. بینناوبینالله امروز ما باید با همدیگر توحید کلمه و رفاقت داشته باشیم، برادری داشته باشیم. اگر بخواهیم این را عمل بکنیم، باید از گذشته صرفِنظر کنیم.این دارالتّقریبی هم که ما مطرح کردیم،[23] برای این است. دارالتّقریبی که در مصر بود، از نظر ما عزیز و بسیار …مؤذّن بانگ بىهنگام برداشتنمیداند که چند از شب گذشته است[8]جوانى یک چیز عجیبى است؛ خب آقایان همه جوانى را گذراندهاند، آن احساسات دوران جوانى اصلاً میطلبد یک تکیهگاه روحى را. خب این آقا نشسته آنجا با عقل، با معرفت، با منطق، با متانت، با بلندنظرى و سعهى صدر، حرف را بشنود، جواب بدهد؛ نفر اوّل، دوّم و سوّم، «مشترى بر وى بجوشد»؛[18] آن وقت این آقا صاحب نفوذ معنوى در دانشگاه خواهد شد؛ حالا رئیس دانشگاه، یا رئیس فلان ارگان انقلابى، یا رئیس فلان انجمن، گیرم حرف دیگرى بزنند؛ خب بزنند؛ [امّا] آنچه او میگوید، خواهد شد. وقتى گفته شد که اگر پاى درس آن آقا بروید، من بر دین شما میترسم، دانشجو دیگر نمیرود پاى درس آن آقا؛ وقتى گفته شد که این رئیس به …… جناحید؛ این یادتان نرود که هر مسلک سیاسى و به تعبیر رایج، خطّ سیاسىای دارید، جزو این جناحید؛ این را همیشه به یاد داشته باشید. اختلافات درونگروهى، اختلافات و بگومگوهاى داخلى تا آنجایى مجاز است که این صف را در مقابل آن صف مقابل متزلزل نکند؛ حواستان جمع باشد؛ خودتان را زیر سؤال نبرید و «یکى بر سرِ شاخ و بُن میبُرید»[26] نباشید. عزّت ما، حیات ما، بقاى ما، آرزوهاى بزرگ مقدّس ما در گرو این است؛ این را باید حفظ کنید. از این مرحله که گذشتید، خب، هر کسى دیدگاهى دارد، فکرى دارد، حرفى میزند؛ خب بزند. ]پس[ تعرّض به همدیگر کمتر بکنید یا نکنید.جز به خردمند مفرما عملگرچه عمل کار خردمند نیست[6]… طول جنگ جرئت نکرد آن ابزار را به ما بدهد؛ در حالى که به این کار احتیاج داشت، برایش هم خیلى خوب بود. اگر این کار را میکرد، میتوانست محبّت ایران را جلب کند که این محبّت برایش مفید بود. الان در همین قضیّهى برخوردهاى خاورمیانه و خلیج فارس[2] مسئله همین است. یک شوروى بود که آن هم تمام شد ــ گفت: «آنان که غنىترند محتاجترند»[3] ــ محتاجتر از آب درآمد؛ تبدیل شدند به یک صدقهبگیر از غربىها و بخصوص از آمریکا.بودجه و مانند اینها البتّه ضروریّات است و بىمایه فطیر است؛ این معلوم، امّا در مایه خلاصه خیلى سر خودتان را بند نکنید. حالا من نمیدانم چه جورى میشود این حرف را بیان کرد و جا انداخت؛ من عقیدهام این است که با مایهى کم و بىمایه هم میشود یک مقدارى حرکت کرد؛ اگرچه مسئولین و دستگاهها وظیفه دارند، شکّى نیست، باید به وظیفهشان عمل کنند، امّا ما که حرکت میکنیم، باید بالاخره هر جور میتوانیم حرکت کنیم: «به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل».[10] باید تلاش کرد، باید حرکت کرد و پیش رفت. انشاءالله که خداوند توفیق بدهد و روزبهروز پیشتر بروید.خب میبینم که خوشبختانه مصداقِ «جز به خردمند مفرما عمل»[20] شده؛ الحمدلله کار دارد خوب پیش میرود یعنی خردمندانه پیش میرود. با صبر و حوصله و خردمندی انشاءالله کار را پیش ببرید، و خبرهای پیشرفت کار را هم به ما بدهید که مژده و خبر خوبی خواهد بود.کهنجامهى خویش پیراستنبه از جامهى عاریت خواستن[6]اى که پنجاه رفت و در خوابى مگر این پنج روزه دریابىعمر برف است و آفتاب تموز اندکى مانده خواجه غرّه هنوز[7]و یکی هم حسد؛ از حسد هم باید پناه برد به خدا، که مایهی رنج خود و دیگران است. گفت: «حسود را چه کنم کو ز خود به رنج در است».[4] شما به حسود هیچ بدیای هم نکردهاید، امّا او از درونِ خود دچار رنج است. یک نعمتی را در شما میبیند، یک فضیلتی را یا امتیازی را در شما میبیند، در آتش میسوزد. شما هم هیچ بدیای به او نکردهاید امّا او بیدلیل با شما بد میشود. حسد! که این هم خیلی چیز خطرناکی است.جز به خردمند مفرما عملگرچه عمل کار خردمند نیست… مباحث کلامی و مباحث فلسفی هرچه پیشرفت داشتیم، در سایهی مباحثه و جدل و بحث و وجود معارض داشتیم. اشکالی که ما همواره به بخشهای فرهنگی داشتهایم، این بوده که به نقشِ خودشان به عنوان یک دولت اسلامی در صحنهی کارزار فکری درست عمل نمیکنند. کارزار فکری باید باشد؛ منتها کارزار فکری عملاً به این شکل درنیاید که ما به قول سعدی، سگ را بگشاییم و سنگ را ببندیم؛ حربه را از دست اهل حق و اهل آن فکری که حق میدانیم، بگیریم؛ اما دست اهل باطل را باز بگذاریم که هر بلایی میخواهند، سر جوانهای ما بیاورند؛ نه، او حرف بزند، شما هم حرف بزنید و در جامعه فکر تزریق کنید. ما به تجربه دریافتهایم که آنجاییکه سخن حق با منطق و آرایش …به نخبگان هم عرض میکنم: نخبه بودن یک ارزش است حقیقتاً؛ اما «و تمام آنگه شود» - به قول سعدی - این ارزش است که به دنبالِ نخبه بودن، نخبهپروری بیاید. نخبگان عزیز ما در هر رشتهای بر پروراندن همت بگمارند. اولاً پروراندن خود؛ انسان حدِّ یقف که ندارد؛ معلومات انسان روزبهروز ممکن است بیشتر بشود. همین آقای دکتر کردوانی که الحمدللَّه در کار خودشان متخصصِ درجهی یک هستند - به قول خودشان هفتاد و هفت سال هم دارند. …و اما شما. نخبه شدن یک امتیاز است بلاشک، عالم شدن یک امتیاز است، شاعر شدن یک امتیاز است؛ اما این امتیاز آنوقتی به هزار برابر خود ارزش پیدا خواهد کرد که مورد قبول و توجه پروردگار عالم قرار بگیرد و «قبول آنگه شود» به قول سعدی، که باید پیش خدای متعال قبول شود و راه قبول شدنش هم دشوار نیست. کاری را انتخاب کنید که به عقیدهی خودتان به سود کشورتان و آیندهی کشورتان است و در آن کار استعداد نخبهگون خود را به کار بیندازید و آن را دنبال کنید و قصدتان این باشد که از این کار به مردم سود برسانید؛ این شد کاری که برای خداست. کار برای خدا فقط این نیست که …چه غم دیوار امت را که دارد چون تو پشتیبانچه باک از موج بحر آن را که باشد نوح کشتیبان[1]به راه بادیه رفتن به از نشستن باطلکه گر مراد نجویم بهقدر وسع بکوشم[13]… چه در فنّاوری، چه اخیراً در مسائل اقتصادی که بنده هم به دولتیها سفارش کردم و گفتم بسیج داوطلب است که در اقتصاد مقاومتی حضور پیدا کند و نقشآفرینی کند. البتّه خیلی باید برادران عزیزِ فرماندهان بسیج و سپاه مراقب باشند که فعّالیّت اقتصادی از جاهای لغزنده است؛ «چو گِل بسیار شد پیلان بلغزند»،[2] حواسشان باشد. من بعد اشاره خواهم کرد، از دامهای دشمن، یکی همین مسائل مالی و اقتصادی و مانند اینها است که باید خیلی مراقبت کرد، خیلی باید مواظب بود. چون انسان همیشه در معرض امتحان است، این را بدانید؛ و میدانید، در معارف اسلامی واضح است. یعنی انسان وقتی بلعمباعورا هم بشود …… داریم احتیاج مُبرم[6] دارد. ما به جوان مؤمن، وفادار، امیدوار، بانشاط، فعّال، باابتکار احتیاج داریم، کشور احتیاج دارد، آیندهی کشور احتیاج دارد. درست است که ۳۷ سال از عمر جمهوری اسلامی گذشته است و دشمن در این ۳۷ سال با همهی تلاشها هیچ غلطی نتوانسته بکند؛ این درست است امّا «دشمن نتوان حقیر و بیچاره شمرد»؛[7] برنامههای درازمدّت دارند. همینطور که ما میگوییم پنجاه سال دیگر -[مثلاً] من سه چهار سال قبل از این گفتم،[8] که برنامهی ما برای پنجاه سال دیگر در زمینهی علمی این است- یعنی ما برای پنجاه سال آینده فکر میکنیم، او هم برای پنجاه سال آینده فکر میکند؛ او هم درصدد است، در فکر است که تداوم …… نیّتش را میفهمیدیم. آدمی بود زمانشناس، نیازشناس؛ نیازها را میدانست، میفهمید و مینشست برای خدا، برای پُر کردن خلأ این نیازها، بااخلاص کار میکرد و فکر میکرد و میگفت و مینوشت و تلاش میکرد و برخورد میکرد. نتیجهی اخلاص او این شده است که کارهای او ماندگار است؛ دهها سال است شهید شده امّا کتابهای او را به قول سعدی «چون کاغذ زر میبرند»؛[3] کسانی که اهل فکرند، اهل فهمیدنند، دنبال فهمیدنند، دنبال کتابهای شهید مطهّری میدوند. این اخلاص است.