… به اهلبیت است؛ [این یعنی] ولایت؛ ولایت یعنی پیوستن، وصل شدن، جزو پیوستگان و موالیان اهلبیت (علیهم السّلام) [قرار گرفتن]. ببینید این دِعبِل و همینطور کُمِیت و دیگران، چقدر در دنیای تشیّع و در زبان ائمّه (علیهم السّلام) مورد احترام و تجلیلند! علّتش چیست؟ آن چیزی که جناب دِعبِل خُزاعی در قصیدهی «مدارس آیات خلت من تلاوة» بیان کرده،[11] یا آن چیزی که کُمِیتبنزید اسدی در قصاید سبعه -قصاید «هاشمیّات»- بیان کرده،[12] یا آن حرفهایی که سیّد حِمیَری (رضوان الله علیه) در اشعار خودش ذکر کرده، بیش از حرفهایی که بقیّهی شیعه میگفتند و برای هم بیان میکردند که نیست؛ امّا این سخن در نظر ائمّه (علیهم السّلام) یک ارزش بیشتری پیدا میکند. چرا؟ چون شعر است. به این توجّه کنند آقایان. مگر شعر چه خصوصیّتی دارد؟ چون تأثیر شعر در ذهن مخاطب بیشتر است. گاهی یک شاعر، یک بیت شعر یا یک مصرع شعر میگوید که از چند ساعت حرف زدن یک سخنور …نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
دعبل خزاعی (۹ پاراگراف)
… نشسته بود بالای بلندی روی یک سنگی، او هم با تبختر تماشا میکرد این زندانیها و اسرای کاروانی و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند؛ گوش کرد، دید شعر خودش است. یک بیت از همان قصیدهای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مرو سروده - «أرَی فَیئَهُم فی غَیرِهِم»[2] تا آخر - رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد گفت که این شعری که میخوانی، مال کیست؟ گفت: این شعر مال دعبل خزاعی است. گفت: خب، دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتی که دید این شخص دعبل خزاعی است، بلند شد او را در آغوش گرفت، بوسید، گفت: به برکت حضور این شخص در این کاروان، همهی اموال را …اَرىٰ فَیئَهُم فی غَیرِهِم مُتَقَسِّماًوَ اَیدِیَهُم مِن فَیئِهِم حَسَراتٍ[2]در همۀ میدانها غلبه با اینها بود و همهجا آنها شکست خوردند...دعبل که با همۀ خلفای بنیعباس بد بود و پدر آنها را با شعرهایش درآورده و برای هرکدامشان سندی در تاریخ گذاشته است، چند بیتی راجعبه معتصم دارد. میگوید ما در کتابها خوانده بودیم که بنیعباس هفت خلیفهاند و حالا میگویند هشت خلیفه؛ هشتمی کجاست؟ او مثل اصحاب کهف است، که هشتمیشان سگشان بود! بعد میگوید: تو کجا و آن سگ کجا! آن سگ هیچ گناهی پیش خدای متعال نداشت؛ تو سرتاپایت گناه است.[11] (1383/5/30)اَضَرَّ بِهِم اِرثُ النَّبِیِّ فَاَصبَحوا یُساهِمُ فیهِ مَیتَةٌ وَ مَنونُ[9] برای کسی که اندک تتبّعی در کتب مربوط به زندگی بنیعباس و تاریخ قرن دوم هجری کرده باشد، دستیابی به صدها نمونه از این نوع محاوره و مناظرۀ سیاسی به زبان شعر، کار دشواری نیست. بلکه میتوان گفت شعر و ادب شیعی، در دوران ائمه، عمدتاً به استدلال و بحث سیاسی و کلامی میپرداخت، و از خیالبافیهای رایج در مدیحههای فارسی روزگار ما، اثری در آن نبود.«اَفاطِمُ لَو خِلتِ الحُسَینَ مُجَدَّلاً وَ قَد ماتَ عَطشاناً بِشَطِّ فُراتٍ»[14]که اولش «مَدارِسُ آیاتٍ خَلَت مِن تِلاوَةٍ» هست و به نام قصیدۀ «مدارس آیات» معروف است.[15] و از مهمترین اشعار عرب در دوران امامت است. ازلحاظ هنری در مرحلۀ خیلی بالایی است این شعر. دعبل، شاعر خیلی بزرگی بود. میرود این را میخواند و این شعر در سراسر عالم اسلامِ آن روز، پخش میشود. در این شعر، اولاً یاد شهیدان کربلا هست. که مدتها بوده یاد اینها مکتوم مانده بود؛ و یاد دیگر شهدای اهلبیت، شهید …… و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند، گوش کرد، دید شعر خودش است؛ یک بیت از همان قصیدهای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مروْ سروده. «اَرَی فَیئَهُمْ فی غَیرِهِم»[2] تا آخر. رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد گفت که این شعری که میخوانی، برای کیست؟ گفت: این شعر برای دعبل خزاعی است. گفت: خب دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتیکه دید این شخص دعبل خزاعی است، بلند شد …