رفتن به محتوای اصلی

نمایهٔ موضوعی

آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

آیه‌هایی که رهبران به آن‌ها استناد کرده‌اند، روایت‌ها و دعاهایی که نقل کرده‌اند، شعرهایی که خوانده‌اند، و متن‌هایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.

وسائل‌الشیعه (۲۷ پاراگراف)

… در جلسه‌ى خصوصى میزند، بحث دیگرى است؛ امّا امام‌جمعه نباید این را قبول بکند، تا اینکه در حرفهاى او، در عمل او، در منش او واضح بشود. این‌طور چیزها را رعایت بکنید؛ این میشود وحدت، این میشود همان وحدت طریق و راه و جهت. بقیّه‌ى امور هم [اگر] اختلاف بود، باشد؛ اِختِلافُ اُمَّتى رَحمَة؛[22] ما هیچ نگرانى‌اى نداریم از اینکه حالا سر بعضى جزئیّات هم بین آقایان اختلاف باشد.
آن مرد معترض که در راه حج، امام سجّاد (سلام الله‌ علیه) را دید، گفت: تَرَکتَ الجِهادَ وَ صُعوبَتَهُ وَ اَقبَلتَ اِلَى الحَجِّ وَ لِینِه؛[10] جهاد و سختى‌هایش را ول کردى، آمدى سراغ حج ‌که کار آسانى است؟ وَ اللهُ تَعالى یقول؛ این آیه را هم خواند براى حضرت: اِنَّ اللهَ اشتَریٰ مِنَ المُؤمِنینَ اَنفُسَهُم وَ اَموالَهُم بِاَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ یُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللهِ فَیَقتُلونَ وَ یُقتَلون؛[11] حالا زیره به کرمان میبرد براى امام سجّاد! او آیه‌ى قرآن میخواند …
… آدمها، مواجهه‌ى با انسانها حسّاس است؛ هر انسانى یک دنیایى است؛ اینها خیلى حسّاس است، خیلى مهم است؛ ما اگر قاعده‌ى شرعى را در نظرمان روشن و مسلّم فهمیدیم و به آن اتّکاء کردیم، هر که هر چه میخواهد بگوید بگوید؛ هر کس بدش مى‌آید بیاید؛ هر کس خوشش مى‌آید بیاید. اِنَّ رِضَا النّاسِ لا یُملَک؛[14] مگر میشود دلهاى همه را دانه‌دانه به ‌دست آورد؟ باید دید حق چیست؛ باید دید حکم خدا چیست؛ و اعتقاد من این است که امام بزرگوار ما ــ که حقیقتاً خدا میداند در این دنیاى تاریک ظلمانى مثل یک خورشیدى چند صباحى آمد درخشید و رفت تا مردم بدانند خورشیدى هم هست، براى اینکه انسانیّت بفهمد که این گوهر در خزانه‌ى الهى …
در یک روایت فرمود: مَنَ تَرَکَ ثَلاثَ جُمَعٍ؛ هر کس سه جمعه پشت سر هم نماز جمعه را ترک کند، تَهاوُناً بِها؛ از روى بى‌اعتنائى ــ حالا کسى کارى داشته باشد، آن مورد بحث نیست ــ طَبَعَ اللهُ عَلىٰ قَلبِه؛[13] خدا بر قلب او مُهر میزند؛ این نماز جمعه است. نماز جمعه را در همه جاى کشور، مردم و خود ائمّه‌ى جمعه‌ى محترم قدر بدانند؛ نماز را با توجّه، با خضوع، با ذکر، با دعا به جا بیاورند؛ آنچه را براى مردم لازم است، در خطبه‌ى اوّل و دوّم بگویند؛ البتّه خطبه‌ى اوّل و دوّم را هر چه هم بتوانند …
این جبهه فقط با تقوا پیش خواهد رفت. این نظام ــ حالا بعداً عرض میکنم ــ جز با رعایت تقوا و طهارت و پاکى و محاسبه‌ى دقیق و صحیح و حسابرسىِ هرکدام از ما از خودش ــ حاسِبوا اَنفُسَکُم[11] ــ پیش نخواهد رفت. اشتباه است اگر کسى خیال کند ما هم [باید] همان کارهایى که دیگر حکومتها و دیگر کارگزاران دولتها در دنیا میکنند، بکنیم؛ خطا است. ما یک اصولى داریم، یک روشهاى مخصوص به خودمان داریم که مال اسلام است؛ این اصول باید بر دنیا حاکم بشود، نه [اینکه] اصول غلط دنیاى جاهلى …
… بکنیم. یک روز علم در آسیا بود، یک روز علم در اروپا است، یک روز علم در یک نقطه‌ى دیگر است. علم متعلّق به همه‌ى بشریّت است. علم چیزى نیست که یک ملّتى بگوید مال من است و مال بشریّت نیست؛ نه، علم مال بشریّت است. ما هرجا پیدا کردیم علم را، آن را به دست مى‌آوریم. این را در چهارده قرن پیش پیغمبر ما فرمود که «اُطلُبُوا العِلمَ وَلَو بِالصّین»؛[4] در نقطه‌ى دوردستى هم اگر باشد، بروید علم را یاد بگیرید؛ از علماى آنها استفاده کنید؛ آنها را در علم و صنعت مورد استفاده قرار بدهید. ما نمیگوییم این کار را نکنید، امّا خود ما باید همّت کنیم براى یاد گرفتن، براى ساختن.
… میخواند، مسئله‌اى میگفت، چند جمله هم حرف میزد، و در ایّام مخصوص هم یک منبرى دعوت میکردند. آیا اگر امروز که روز حاکمیّت اسلام و حاکمیّت ارزشهاى اسلامى است، مساجد همان‌جور بلکه در مواردى با افت کیفى و کمّى اداره بشود، مقتضاى حق و مصلحت است؟ این پیشرفت است؟ پس «مَن ساوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون»[10] یعنى چه؟ ما باید براى مساجد برنامه‌ریزى کنیم. چه کسى برنامه‌ریزى باید بکند غیر از خود علما و روحانیّون و ائمّه‌ی جماعات؟ من نمیگویم در مساجد بیاییم حتماً از وسایل و دستگاه‌هاى تبلیغاتى جدید مثل فیلم و این چیزها استفاده کنیم ــ حالا یک موردى اگر امام جماعتى مصلحت …
فقاهت به معنای استنباط حکم شریعت از منابع کتاب و سنت، در شیعه دارای سابقه‌یی طولانی است. سخن امام باقر (ع) به ابان‌بن‌تغلب که: اجلس فی مسجد المدینة و افت الناس ...[15] و نیز تعلیم آن حضرت به عبدالاعلی که: یعرف هذا و اشباهه من کتاب الله عز و جل قال الله تعالی ما جعل علیکم فی الدین من حرج ...[16] و بیانات دیگری از این قبیل حاکی از آن است که اصحاب ائمه (علیهم‌السّلام) از دیر باز به مرحله‌ی استنباط احکام از قرآن و سنت پیامبر (صلّیالله‌علیه‌واله‌وسلّم) و کلمات آن حضرات نائل گشته، و فقه به معنای معرفت احکام، در دائره‌ی شیعیان آن بزرگواران به صرف تقلید و عمل به کلمات ائمه (علیهم‌السّلام) منحصر نمانده و به سمت گسترش به جزئیات بیشتر و پیچیده‌تر شدن در استدلال پیش رفته است. با این حال میان آنچه فقهای اصحاب ائمه (علیهم‌السّلام) در باب فقاهت و افتاء انجام میدادند، با آنچه از فقاهت در دورانهای شکوفایی فقه شیعه فهمیده میشود یعنی رد فروع به اصول و استنباط صدها قاعده‌ی کلیه و هزاران حکم فقهی پیچیده و مشکل از کتاب و سنت و حکم عقل، و …
… در رأس مسؤولیت نباشند؛ اما حضور و وجودشان در کارها، همواره محسوس خواهد بود. نگذارید امسال کارها، اندکی متزلزل شود؛ یعنی بگویید حالا به هفته دولت رسیدیم و تبلیغاتی که لازم بود تا حدودی انجام دهیم، انجام دادیم و بعد دیگر یواش یواش، به فکر جمع کردن باشیم! نه. تا ساعت و لحظه آخری که از لحاظ قانونی، شما میتوانید تلاش کنید، بایستی این حدیث شریف را در نظر داشته باشید که: «اعمل لدنیاک کأنّک تعیّش ابدا».[1] یعنی باید فرض کنید که شما ده سال دیگر، پانزده سال دیگر، این کارها را در پیش رو و برعهده دارید. با این دید و با این نیّت کار کنید.
دعا ضد همه‌ی اینهاست. دعا که میکنیم، در واقع این حالت خشوع را در خود به وجود میآوریم و خودبینی و خودخواهی را در خود سرکوب میکنیم، و در نتیجه، جهان هستی و محیط زندگی انسانها از طغیان و تجاوز به حقوق و طبیعت محفوظ میماند. لذا فرمود: «الدّعا مخ العبادة»؛[1] مغز هر عبادتی، دعاست. عبادات برای همین است که بتواند انسان را در مقابل خدای متعال خاشع و دلش را نیز مطیع و تسلیم کند. این اطاعت و خشوع در مقابل خداوند هم از نوع تواضع و خشوع و خضوع انسانها در مقابل یکدیگر نیست؛ بلکه به معنای خشوع و خضوع در مقابل خیر مطلق، جمال مطلق، حُسن مطلق و …
من یک روایتی یادداشت کرده‌ام که اول آن را بیان میکنم تا هم زبان ما متبرک شود به ذکر این حدیث شریف، هم مجلس معطر شود به عطر بیانات اهل بیت علیهم السلام. سند حدیث هم خوب است؛ در وسائل، در ابواب جهاد نفس. قال ابوعبدلله علیه السلام: «اوحی الله الی موسی ان عبادی لم یتقربوا الی بشیء احب الی من ثلاث خصال قال موسی یا رب و ما هی قال یا موسی الزهد فی الدنیا»[1] . اولین خصلت، زهد است. ما این احادیث را بارها و بارها در منابر و در گفته‌ها برای مردم میخوانیم و تکرار می کنیم. همین طور که بعضی از آقایان عزیز فرمودند، اگر این حرفها از دل ما برنخیزد، در عمل ما تجلی پیدا نکند، اثری نمی‌بخشد. زهد هم به معنای این نیست که انسان …
… و این زخارف مادی زندگی نیست؛ شأن و مقام و رتبه و وجاهت و محبوبیت و اینها هم جزوش است. برای دنیا کار کردن، برای دنیا درس خواندن، برای دنیا تلاش کردن، اینها همه جزو همان چیزهایی است که در باب زهد، کنار گذاشتن آنها و بی‌رغبتی به آنها مورد تأکید قرار گرفته است. بعد میفرماید: «الورع عن معاصی ...» - خب، اساس کار، ورع است - « ... و البکاء من خشیتی». به این اکتفا نمی‌شود که انسان عبادت مفروض یا نوافل را به جا بیاورد؛ دل باید حق را سجده کند، دل باید متوجه بشود؛ که اگر متوجه شد آن وقت اشک جاری می‌شود.
در ادامه‌ی روایت میفرماید: «قال موسی یا رب فما لمن صنع ذا؟ فاوحی الله الیه یا موسی اما الزاهدون فی الدنیا ففی الجنه و اما البکائون من خشیتی ففی الرفیع الاعلی لایشارکهم فیه احد». این رتبه‌ی عالی، مخصوص این کسانی است که دل رقیق آنها، دل حساس آنها در مقابل ذکر الهی به خشوع درمیاد و این خشوع، چشم آنها را می گریاند. «و اما الورعون عن معاصی فانی افتش الناس و لا افتشهم»؛ اغماض الهی، غمض عین الهی از بعضی از لغزشها و کوتاهی‌هایی که قهرا انسان …
… ذا؟ فاوحی الله الیه یا موسی اما الزاهدون فی الدنیا ففی الجنه و اما البکائون من خشیتی ففی الرفیع الاعلی لایشارکهم فیه احد». این رتبه‌ی عالی، مخصوص این کسانی است که دل رقیق آنها، دل حساس آنها در مقابل ذکر الهی به خشوع درمیاد و این خشوع، چشم آنها را می گریاند. «و اما الورعون عن معاصی فانی افتش الناس و لا افتشهم»؛ اغماض الهی، غمض عین الهی از بعضی از لغزشها و کوتاهی‌هایی که قهرا انسان از آنها برکنار نیست. این حدیث سندش هم معتبر است؛ «عن ابی ابی عمیر عن رجل من اصحابه». مراسیل ابن ابی‌عمیر در حکم مسانید است.
… ما با آن مبانی متفاوت است. هیچ ایرادی هم ندارد که ما از روان‌شناسی و جامعه‌شناسی و فلسفه و علوم ارتباطات و همه‌ی رشته‌های علوم انسانی که غرب ایجاد و تولید کرده یا گسترش داده، استفاده کنیم. من بارها گفته‌ام که ما از یادگیری به هیچ وجه احساس سرشکستگی نمیکنیم. لازم است یاد بگیریم، از غرب یاد بگیریم، از شرق یاد بگیریم - «اطلبوا العلم ولو بالصّین»[1] - خب، این که روشن است. ما از این احساس سرشکستگی میکنیم که این یادگیری به دانائی و آگاهی و قدرت تفکر خود ما منتهی نشود. همیشه که نمیشود شاگرد بود؛ شاگردی میکنیم تا استاد شویم. غربیها این را نمیخواهند؛ سیاست استعماری غرب از قدیم همین بوده؛ میخواهند در دنیا یک تبعیضی، یک دو هویتیای، …
… چیز متکی بود به همان جوشش قلبی، معنوی، روحی، توکل، معرفت، عبادت. تا آخر عمر هم این بزرگوار با وجود پیری و ناتوانی و شکستگی، نیمه‌ی شب برمیخاست، اشک میریخت. ما خبر داشتیم از نزدیکان ایشان که به همه‌ی خصوصیات زندگی ایشان واقف بودند، شنیده بودیم، اطلاع داشتیم؛ ایشان نیمه‌های شب برمیخاست، از خدای متعال استمداد میکرد - «رهبان اللّیل»[3] - شب با آن حالت، آن وقت روز مثل شیر غرّانی میآمد توی میدانها، قدرتها را شکست میداد، ضعفهای ملت را برطرف میکرد، اراده‌های همه‌ی ما مردم را تقویت میکرد و راه میانداخت؛ به برکت آن پشتوانه‌ی معنوی.
بله، معبد در همه‌ی ادیان هست -که می‌نشینند در آنجا و عبادت میکنند- لکن مسجد با معابد مسیحی و یهودی و بودایی و بعضی جاهای دیگر که ما دیده‌ایم یا شنیده‌ایم متفاوت است. در مسجد، پیغمبر اکرم نمیرفت فقط نماز بخواند و بیرون بیاید؛ کاری که برای اجتماع پیش می‌آمد و مهم بود، صدا میزدند: اَلصلوٰةُ جامِعَة؛[2] بروید به سمت محل صلات؛ برای چه؟ برای اینکه راجع به مسئله‌ی جنگ مشورت کنیم یا خبر بدهیم یا همکاری کنیم یا بسیج کنیم امکانات را و بقیّه‌ی چیزها؛ و شما در تاریخ اسلام مشاهده میکنید که مساجد، مرکزی برای تعلیم بود؛ می‌شنویم و در روایات میخوانیم که در مسجدالحرام یا مسجدالنّبی حلقه‌ی درس زید و …
امروز ما به قرآن احتیاج داریم؛ راه صحیح زندگی جوامع اسلامی و امّت اسلامی، عمل به قرآن است؛ در یک روایتی میفرماید: اِنَّ هٰذَا القُرآنَ حَبلُ الله -اینکه در قرآن دارد که «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا وَلا تَفَرَّقوا»؛[2] این حبل‌الله، همین قرآن است- وَ هُوَ النُّورُ المُبین؛ خاصیّت نور چیست؟ نور فضا را روشن میکند، راه را به انسان نشان میدهد، انسان قدرت بینایی پیدا میکند، بصیرت پیدا میکند؛ نور که نبود، چشم هم به کار نمی‌آید و فایده‌ای ندارد، چون جایی را نمیبیند. ما دارای عقل هستیم، دارای توانایی‌های گوناگون هستیم، دارای قدرت فکری …
… (علیهم السّلام) و هدایت به سمت اهداف اهل‌بیت است؛ حقیقتِ هیئت این است، ماهیّت هیئت یعنی این. ریشه‌ی این پدیده هم مال زمان خود ائمّه است؛ صحبت امروز و دیروز نیست؛ هیئت را اصحاب ائمّه تشکیل دادند و آنها شروع کردند؛ بعد از حادثه‌ی کربلا دُور هم جمع میشدند. امام صادق (علیه ‌السّلام) از راوی سؤال میکنند: تَجلِسونَ وَ تُحَدِّثون؟[10] می‌نشینید دُور هم، صحبت میکنید، حرف میزنید؟ یعنی مسائل ما را مطرح میکنید؟ او جواب میدهد که بله، این کار را میکنیم؛ یعنی همین مجموعه‌ی هیئات. بعد حضرت میفرمایند: اِنَّ تِلکَ المَجالِسَ‌ اُحِبُّها؛ من دوست میدارم این مجالس را. قربان آن دل! [میفرماید] مجالس شما را دوست میدارم. اِنَّ تِلکَ المَجالِسَ‌ …
… امر مستبعدی[12] است. سیاست کجا، معنویّت و خداباوری کجا؟ سیاست مبانی‌ای دارد که به حسب ظاهر، همه‌ی این مبانی با توجّه به خدا و مانند اینها یا منافی است یا مغایر است. آن وقت سیاست را با معنویّت مخلوط کردن در یک فریضه، این دیگر هنر اسلام است؛ این هنر اسلام است. در آن روایتِ حضرت رضا (سلام الله علیه)‌ [آمده که] خطیب جمعه «یُخبِرُهُم بِما وَرَدَ عَلَیهِم مِنَ‌ الآفاقِ‌ وَ مِنَ الاَهوالِ الَّتی لَهُم فیهَا المَضَرَّةُ وَ المَنفَعَة»؛[13] هائل [یعنی] یک امر مهم و بزرگ؛ مسائلی که در عالم میگذرد که یک مِساسی[14] با جامعه‌ی ما دارد، یا به عنوان ضرر یا به عنوان نفع، [خطیب جمعه] اینها را برای مردم بیان میکند. فرض بفرمایید حالا مِن باب مثال مسئله‌ی هسته‌ای، یا فرض کنید جنگ اوکراین ــ یک مسئله‌ای است دیگر؛ در دنیا وارد شده ــ یا …
از جمله‌ی تعابیری که در این روایت هست، [این است که] میفرمایند: وَ لَو کانَ کُلُّ‌ قَومٍ‌ اِنَّما یَتَّکِلونَ عَلیٰ بِلادِهِم وَ ما فیها؛ اگر قرار باشد که هر جمعیّتی، هر ملّتی فقط به خودشان، به مسائل کشور خودشان، به مسائل شهر خودشان بپردازند، به آنها فقط تکیه کنند و اهمّیّت بدهند، هَلَکوا؛ از بین میروند. اگر شما ندانید در دنیا چه میگذرد، ضعیف میشوید؛ هَلَکوا، تعبیر امام صادق (علیه السّلام) است. وَ خَرُبَتِ البِلاد؛ همان کشور خودتان، منطقه‌ی مورد نظر خودتان هم نابود میشود، خراب میشود. وَ سَقَطَتِ الجَلَبُ وَ الاَربَاح ــ‌ «جَلَب» یعنی درآمد ــ درآمدهای …
در این روایتِ فضل‌بن‌شاذان از حضرت رضا (سلام الله علیه)، این عبارتِ پُرمعنا [آمده]: وَ یُخبِرُهُم بِما وَرَدَ عَلَیهِم‌ مِنَ‌ الآفاق‌؛ امام جمعه در خطبه به مردم اطّلاع میدهد حوادث آفاق را. مِنَ الاَهوالِ الَّتی لَهُم فیهَا المَضَرَّةُ وَ المَنفَعَة؛[8] یعنی این‌جور نیست که برویم آنجا و فقط بگوییم‌ «ایّها المؤمنون! اتّقوا الله»؛ نه، بایستی از اخبار آفاق عالم، هر آنچه مربوط به مستمع شما است که در آن مضرّتِ او یا منفعتِ او وجود دارد، به او بگویید: اگر دشمنی وجود دارد که ممکن است به این مخاطب شما ضربه‌ای وارد کند، او را از وجود آن دشمن مطّلع کنید؛ اگر طریقه‌ای و راهی وجود …
… درمقابل یک درخت در بهشت ـ یعنی وعدۀ بهشت درحقیقت به او دادند ـ گفت نمی‌خواهم، من همین درخت خودم را می‌خواهم اِلّ و لابدّ.[31] پیغمبر گفتند خُب حالا که این‌طور است پس ـ به آن صاحب‌خانه گفتند ـ برو درختش را از زمین بکَن، بینداز بیرون، درختش را بردارد ببرد. «لاضَرَرَ و لاضِرارَ فِی الاِسلامِ» ضررزدن به مردم و اذیت‌کردن مردم، ما در اسلام نداریم. به بهانۀ اینکه اینجا ملک من است، مال من است مردم را اذیت بکنی، ما چنین چیزی در اسلام نداریم. که این حدیث «لاضرر» معروف که یکی از اصول و قواعد فقهی ماست، مربوط به این آقاست. سمرةبن‌جندب، ایشان زنده ماند تا زمان معاویه. خوش‌عاقبتی را ببینید، معاویه چون دنبال …
یک روایت ذیل آیۀ معروفِ «یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصبِروا وَ صابِروا وَ رابِطوا»[12] است. ای مسلمانان! پایداری کنید، پایمردی کنید و رابطه برقرار کنید؛ «قالَ عَلیهِ‌السَّلام: اِصبِروا عَلیَ المَصائِبِ»[13] ـ امام دارد آیه را تفسیر می‌کند ـ می‌فرماید: «اِصبِروا» یعنی پایداری کنید در مصیبت و ناراحتی‌ها، «وَ صابِروهُم عَلیَ التَّقِیَّةِ» درمقابل آنها پایمردی کنید به‌وسیلۀ تقیّه، «وَ رابِطوا عَلیَ مَن تَقتَدونَ بِهِ» با رهبرتان که به او اقتدا می‌کنید، رابطه برقرار کنید. اگر تنها این جملۀ اخیر استعمال شده بود، احتمال داشت که ارتباط، ارتباط روحی باشد، ارتباط به‌وسیلۀ توسل مثلاً باشد، اما چون دنبال آن دو جملۀ قبلی است که «اِصبِروا عَلَی المَصائِبِ وَ صابِروهُم عَلَی التَّقِیَّةِ»، روشن است که این رابطه، یک رابطۀ پنهانی و …
… برطبقِ تقیّه عمل کردی و خودت را مستور نگه داشتی، اینها به تو راهی پیدا نمی‌کنند و به تو دست نمی‌توانند برسانند. بعد می‌فرماید: «وَ هُوَ الحِصنُ الحَصینُ» تقیّه حصار مستحکم است؛ وقتی‌که داخل تشکیلات بودی، دیگر نمی‌توانند به تو راه پیدا کنند و تو را پیدا کنند. «وَ صارَ بَینَکَ وَ بَینَ اَعداءِ الله ِ سَدّاً لا یَستَطیعونَ لَهُ نَقباً» سدی میان تو، حصاری میان تو و میان دشمن خدا به‌وجود می‌آید که دشمن خدا نمی‌تواند نقبی باز کند و بشکافد و خودش را به تو برساند؛ و این یعنی یک تشکیلات مستتر. (51/11/27)
… حاجب مستحکم است. ذوالقرنین می‌گوید که من سدّی و رَدمی، یعنی حجاب و حافظ مستحکم و حصار مرتفعی، میان شما و یأجوج و مأجوج به‌وجود می‌آورم. این آیۀ قرآن است که ارتباطی به بحث ما ندارد، امام در ذیل این آیه، به مناسبت کلمۀ «سد» و کلمۀ «ردم» این‌طور بیان می‌فرماید. اولاً دربارۀ «سد» و «رَدم»، می‌فرماید: «اَلتَّقِیَّةُ»، سدّی که میان مؤمن و میان یأجوج و مأجوج‌ها باید باشد، اسمش تقیّه است. دنبال این جمله این‌طوری بیان می‌فرماید: «اِذا عَمِلتَ بِالتَّقِیَّةِ لَمْ یَقدِرِوا لَکَ عَلَی حیلَةٍ»[15] تو وقتی برطبقِ تقیّه عمل کردی و خودت را مستور نگه داشتی، اینها به تو راهی پیدا نمی‌کنند و به تو دست نمی‌توانند برسانند. بعد می‌فرماید: «وَ هُوَ الحِصنُ الحَصینُ» تقیّه حصار مستحکم است؛ وقتی‌که داخل تشکیلات بودی، دیگر نمی‌توانند به تو راه پیدا کنند و تو را پیدا کنند. «وَ صارَ بَینَکَ وَ بَینَ اَعداءِ الله ِ سَدّاً لا یَستَطیعونَ لَهُ نَقباً» سدی میان تو، حصاری میان تو و میان دشمن خدا به‌وجود می‌آید که دشمن خدا نمی‌تواند نقبی باز کند و بشکافد …
از جملۀ روایاتی که این معنی را کاملاً تأیید می‌کند که در تقیّه عمل وجود دارد، این است که امام علیه‌السلام در یک روایتی، وقتی‌که مؤمن را معنی می‌کند که مؤمن چطور آدمی هست و خصوصیاتی برای مؤمن ذکر می‌کند، ازجمله می‌گویند: «وَ المُؤمِنُ مُجاهِدٌ»[3] مؤمن آن کسی [است] که مجاهد باشد، یعنی جهاد کند؛ «وَ المُؤْمِنُ مُجاهِدٌ» مؤمن جهادکننده است، «لِأَنَّهُ یُجاهِدُ اَعداءَ اللهِ عَزَّوَجَلَّ فی دَولَةِ الباطِلِ بِالتَّقِیَّةِ وَ فی دَولَةِ الحَقِّ بِالسَّیفِ» ـ این خیلی روایت خوبی است، خیلی جالب است این روایت ـ می‌گوید: مؤمن در هر حالی جهاد می‌کند، هرگز جهاد را ترک نمی‌کند؛ اگر دولت حق بر سر کار بود، اگر امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام بر سر کار بود، مؤمن در کنار علی علیه‌السلام جهاد خود را ادامه می‌دهد و جهاد می‌کند، با امام علیه‌السلام شمشیر می‌کشد و در کنار امام می‌رود به جنگ و با دشمنان حق و دشمنان علی علیه‌السلام جهاد می‌کند؛ …