رفتن به محتوای اصلی

نمایهٔ موضوعی

آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

آیه‌هایی که رهبران به آن‌ها استناد کرده‌اند، روایت‌ها و دعاهایی که نقل کرده‌اند، شعرهایی که خوانده‌اند، و متن‌هایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.

نهج‌الفصاحه (۹ پاراگراف)

عزیزان من! یک نکته‌اى وجود دارد و آن، این است که بعضى از چیزها در دنیا آموختنى است، یادگرفتنى است؛ کلاسى میگذارند، درسى میگذارند، دوره‌اى میگذارند، افرادى با استعدادهاى مختلف میروند و آنها را مى‌آموزند. خب، فرصتهایى است در اختیار بشر و فرمودند: «اُطلُبُوا العِلمَ مِنَ المَهدِ اِلَى اللحد»[2] و از این قبیل چیزهایى که ما را امر میکند به فراگرفتن و تجربه ‌آموختن و یاد گرفتن و [مانند] این چیزها؛ امّا یک سلسله چیزهاى دیگرى هست که اینها همیشه در اختیار آحاد بشر قرار نمیگیرد؛ گاهى دریچه‌ى رحمت الهى باز میشود، پنجره‌ى آسمانها بلکه پنجره‌ى بهشت گشوده میشود و نفَس بهشتى به داخل فضاى زندگى مادّى ما مردم می‌وزد؛ این همیشگى نیست؛ این گاهگاهى است: اِنَّ …
… اسلام نیست. باید توحید به معنای حقیقی کلمه و تسلیم در مقابل پروردگار رواج پیدا کند. باید نظام اجتماعی، نظامی عادلانه و نظام اخلاقی جامعه، نظامی انسانی و عاطفی و مبتنیبر فضائل باشد. در مقابلِ هر چه غیر خدا، تسلیم و عبودیّت نباشد، تبعیت نباشد، نفوذپذیری نباشد. بخصوص باید آن اعدا عدوِّ انسان که همان «نفسک الّتی بین جنبیک[3] » است و هواهای نفسانی که «مادر بتها، بت نفس شماست» و از همه بتها بالاتر و خطرناکتر است، مقهور شود. باید مبارزه با بتها، از جمله بت نفس، رایج باشد. نمیگوییم که انسانها یکسره تبدیل به فرشته شوند، اما یکسره تبدیل به انسانهایی شوند که در این راه تلاش و مبارزه میکنند. نفسِ این مبارزه، تقوا نامیده میشود. هر انسان و هر جامعه‌ای که چنین تلاش و مبارزه‌ای بکند، …
… دامهایی که در سر راه جوانان میگسترانند، جاذبه‌هایی هم هست که کسی به جز نفس خود انسان نمیگستراند! یک جا پول است، یک جا شهوت، یک جا مقام، یک جا لذّتی است که خدای متعال به آن لذّت راضی نیست؛ این‌جا کسی شما را وادار نمیکند، نفس شماست که آن دشمنترین دشمنان شماست. «اعدی عدوّک نفسک التی بین جنبیک[8] ». روزه انسان را در مقابل همه اینها نفوذناپذیر و آسیب ناپذیر میکند. قدر این ماه را بدانید.
مسئله‌ی بعدی - که در قضیه‌ی زن مشکل دومی است - مسئله‌ی خانواده است. نظر اسلام در باب خانواده و جایگاه زن در خانواده، نظر خیلی روشنی است. «المرأة سیّدة بیتها»؛[1] بزرگ خانه، زن خانه است؛ این از پیغمبر اکرم است. جایگاه زن در خانواده، همانی است که در گفتارهای گوناگون ائمه (علیهم‌السّلام) آمده: «المرأة ریحانة و لیست بقهرمانة».[2] در تعبیرات عربی، قهرمان یعنی کارگزار، پادو، یک خدمتگزار محترم. میفرماید: در داخل خانه، زن قهرمانه نیست؛ ریحانه است، گلِ خانه است. خطاب به …
… از آنکه این مذاکرات انجام گرفت، رهبری برای آبروداری یک اظهار مخالفتی بکند؛ کافر همه را به کیش خود پندارد. ما حرفمان با مردم بر مبنای اعتماد متقابل است؛ مردم به این حقیر ضعیف اعتماد کردند، بنده هم به تک تک این ملّت اعتماد دارم؛ به این حرکت عمومی اعتماد دارم؛ معتقدم «یَدُ اللهِ مَعَ الجَماعَة»[7] ؛ اعتقاد دارم دست خدا است که دارد کار میکند. بیست‌ودوّم بهمن را نگاه کنید، در آن سرما، در آن مشکلات؛ روز قدس را نگاه کنید، در آن گرما با آن دهان روزه؛ چه کسی مردم را می‌آورد در این خیابانها؟ چه گیرشان می‌آید از آمدن در این خیابانها؟ این دست خدا است؛ خدا را …
… را داد؛ کسی سؤال نکرده بود، امّا یک سؤالی بود که مطرح میشد. پیغمبر جواب داد فرمود بله، ما میدانیم این چند صباح دیگر متلاشی خواهد شد ــ هم آن بدن، هم آن لحد ــ لکن خدا دوست دارد که وقتی انسان یک عملی را انجام میدهد، آن عمل را محکم‌کاری کند، درست انجام بدهد؛ تعبیر روایت این است: اِنَّ اللهَ تَعالیٰ یُحِبُّ اِذا عَمِلَ اَحَدُکُم عَمَلاً اَن یُتقِنَه.[5] پس پیدا است که عملی که در لسان روایات هست، شامل این‌جور عملی هم هست. این [عمل،] احترامِ ذاتی دارد.
می‌توانیم بگوییم خصوصیت عمدۀ زمان امیرالمؤمنین این بود که در این دوران، فتنه‌های سیاه و تاریکی، همان‌طورکه پیغمبر فرموده بود، مثل پاره‌های شبِ تاریک بر زندگی مردم سایه انداخته بود.[4] فتنه یعنی چه؟ فتنه یعنی آن حادثه‌ای که در آن، در نگاه اول، حق و باطل روشن نیست. (65/3/9) فتنه حالت غبارآلودگی است. (79/2/24) یعنی آن نابسامانی و نابه‌هنجاری‌ای که در جامعه به‌وجود می‌آید، مردم را سردرگُم و گیج می‌کند، انسان‌ها را از راه، به بیراهه می‌کشاند، خطوط روشن را از …
… داشته باشد. واِلّ همه عمامه سرشان باشد، بیایند بنشینند که همه مثل همند. این را مقایسه کنید با روش پیغمبر، که می‌گویند وقتی رسول اکرم در جلسه‌ای می‌نشستند، کسی وارد می‌شد، در این جمع نمی‌توانست بشناسد که پیغمبر کدامشان است. یعنی هیچ تفاوتی با دیگران ندارد. پیغمبر می‌فرمود: من می‌نشینم مثل بردگان و غذا می‌خورم مثل بردگان،[11] و مایلم که شبیه باشم به پایین‌ترین طبقات مردم. یعنی هیچ‌گونه منیّتی در وجود او نباید باشد. آنجا می‌گفت فهمیدم که فضل‌بن‌سهل که رفیق ما بود، دیشب پارتی‌بازی کرد، به قول ما مشهدی‌ها، روپایی کرد و موجب شده که من دور نشوم؛ مثلاً با عمامه بیایم بعد عمامه‌ام را بردارم؛ نه، بی‌عمامه آمده باشم که خیلی متین و …
وقتی‌که رجال رفتند خدمت امام حسن علیه‌السلام و او را در مدینه دیدند و به او پیشنهاد کردند که ای فرزند پیغمبر! به کوفه بیا تا ما حاکم کوفه را ترور کنیم یا از شهر بیرون کنیم، و تو ناگهان وارد بشوی و حکومت را در دست بگیری؛ امام حسنِ تجربه‌کرده، به مصداق «لا یُلدَغُ المُؤمِنُ مِن جُحرٍ مَرَّتَینِ»[11] مؤمن راه یک‌باررفته را بار دیگر نمی‌رود، وقتی‌که راه را نافرجام دید، گفت نه، دیگر در این میدان نباید ظاهر بشوید. (51/11/22)