روایت دارد که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در بازار راه میرفت، به خیّاطها که میرسید، میگفت خیّاطها از خدا بترسید، درزها را نزدیک هم بزنید، کوکها را کوچک بزنید، نخها را محکم انتخاب بکنید.[21] حالا خیّاطى مگر چقدر اهمّیّت دارد؟ حالا گیرم درز این لباس، بعد از چند ماه، مثلاً باز شد؛ خب دوباره چرخ میکنیم! این نمونه است؛ از اینجا شروع کنید، بروید تا خیّاطی لباس انقلاب بر پیکر این ملّت. چقدر دقّت و تقوا لازم دارد و چقدر امام، بزرگ و باتقوا بود.نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
مجموعهٔ ورام (۱۱ پاراگراف)
… را [اجیر کردند]. عالِم بىدین از هر کسى براى اسلام خطرناکتر است؛ علماى دربارها، علماى ریزهخوار سفرهى سلاطین و مُلکداران بىدین عالم، از هر چیزى خطرناکترند. عالِمى که وجدان بیدار نداشته باشد، تقوا نداشته باشد، اضرّ است بر جامعهى اسلامى از هر دشمنى. در روایت دارد: «اضرّ است چنین عالِمى بر مسلمانها از گرگ بر گلّهى گوسفند».[3] شما ببینید یک گرگ در یک گلّهى گوسفند چه کار میکند؟ ضرر این از آن بیشتر است؛ دیدیم در طول این هشت سال جنگ، بلکه در طول ده یازده سال انقلاب اینجور علما چه کردند! امّا انقلاب بر توطئههاى آنها فائق آمده به برکت نام اسلام، به برکت پرچم اسلام، به برکت نام پیامبر اکرم، به برکت هفتهى وحدت که امروز روز اوّل هفتهى …… مقدارى آرد دست و پا کرده بود و نان مختصرى پخته بود، دلش نیامد که پدر خود را گرسنه بگذارد؛ تکّهاى از آن نانى که براى بچّهها پخته بود، براى پیغمبر برد. پیغمبر فرمود: دخترم! از کجا آوردى؟ گفت: مال بچّهها است. یک لقمهاى پیغمبر در دهانشان گذاشتند و خوردند. طبق روایت ــ که گمان میکنم سند روایت هم سند معتبرى است آن طورى که در ذهنم هست ــ پیغمبر فرمود: من سه روز است که هیچ چیز نخوردهام![4] مثل خود مردم، در کنار مردم. رفق و مداراى با مردم؛ چه در این حالت و چه در دورانى که سختىها برطرف شده بود، مکّه فتح شده بود، دشمنان منکوب شده بودند، همه سر جاى خود نشسته بودند. پیغمبر طائف را هم فتح کرده بود؛ بعد از فتح طائف غنائم زیادى به دست پیغمبر رسید که پیغمبر آنها را بین مسلمین …… علماى محترم! به طور کلّى این لباس ما و شأن ما همیشه داراى مسئولیّت بوده است. نه اینکه ما فرض کنیم که زمانى را میشود پیدا کرد که در آن، عالِم دینى خالى بوده است و فارغ بوده است از مسئولیّتهاى خطیرى که فوق مسئولیّتهاى مردم معمولى بوده؛ نه، همیشه اینجور بوده. و این به خاطر طبیعت علم است که: صِنفانِ مِن اُمَّتى اِذا صَلَحا صَلَحَتِ الاُمَّةُ وَ اِذا فَسَدا فَسَدَتِ الاُمَّة؛[5] که اوّلش علما است؛ بعد هم اُمرا است که خب حالا تلفیق این دو هم در زمان ما اتّفاق افتاده است که واویلا است! پس مسئولیّت سنگین بر دوش کسانى [است] که این دو را با هم داشته باشند. در زمانهاى گذشته همیشه اینجور بوده است و لذا مىبینیم علماى بزرگى را از میان ما مسلمین ایران که شئون …امروز در جامعهى ما یکى از تلاشهاى اساسى باید تغییر اخلاق باشد. هر کدام از ما ــ همین من و شما که اینجا روبهروى هم نشستهایم؛ هر تکتک من و شما ــ خودمان را موظّف بدانیم که اخلاق یک نفر را عوض کنیم و از بدى به سمت خوبى بکشانیم؛ آن یک نفر هم خود ما هستیم. کُلُّکُم راعٍ وَ کُلُّکُم مَسئولٌ عَن رَعِیَّتِه؛[4] همهى شما مسئول هستید و اوّلین مسئولیّت، نسبت به شخص خود شما است. بر خودمان نظارت کنیم؛ از فساد اخلاق، از پستى، از دروغگویى، از بدخواهى، از بددلى، از کینهورزى، از بىرحمى، از تعرّض به حقوق دیگران، از جفاى در حقّ دیگران، از بىاعتنائى به حال مردم محتاجِ توجّه و مراقبت، و بقیّهى اخلاقیّات فاسد، خودمان را دور نگه داریم.عید سعید فطر را به همهى شما عزیزان نمازگزار و به همهى ملّت بزرگ ایران و به همهى مسلمین عالم تبریک عرض میکنم؛ روز بزرگى است که پس از روزها و شبهاى بسیار باعظمتى است. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در یکى از خطبههاى روز عید فطر چنین فرمودند: اَیُّهَا النّاسُ اِنَّ یَومَکُم هٰذا یَومٌ یُثابُ فیهِ المُحسِنونَ وَ یَخسَرُ فیهِ المُبطِلون؛ یعنى اى مردم! امروز روزى است که نیکوکاران پاداش و اجر خود را در آن از خداى متعال میگیرند اجر روزه، اجر عبادات ماه رمضان، اجر امساکها و جلوگیریهاى از هواى نفْس وَ یَخسَرُ فیهِ المُبطِلُون؛ روزى است که کسانى که حرکت و عمل نادرست داشتهاند در چنین روزى، خسارت …… حقیقى نیست! اىبسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] اینجورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى که کار در این زمینهها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیرهى فیّاض تمامنشدنى ذکرالله؛ به نماز، به نافله، به توجّه به …… برای این جوان چنین دعائی را کرد. تمتع از جوانی، بهرهمندی از جوانی به چه معناست؟ خطاست اگر خیال کنیم بهرهمندی از جوانی به معنای لذت بردن از شهوات مادی جوانی است، سرگرمیهای جوانی است، استفادهی از لهویات در دورهی جوانی است؛ این نیست بهره بردن از جوانی. در یک بیان دیگری پیغمبر اکرم فرمودند: «ما من شابّ یدع لذّة الدّنیا و لهوها و اهرم شبابه فی طاعة الله الّا اعطاه الله اجر اثنین و سبعین صدّیقا»؛[2] یعنی جوانی که دامن خودش را پاک نگه میدارد، از شهوات مادی دوری میگزیند، در پیش خدای متعال اجر هفتاد و دو صدیق را دارد. «در جوانی پاک بودن شیوهی پیغمبری است». مثالی هم که خدای متعال به عنوان الگو در مقابل جوانان گذاشته است، یوسف پیغمبر است. تمتع از جوانی به این نیست؛ تمتع از جوانی این است که انسان - همچنان که در این حدیث هست - «اهرم شبابه فی طاعة الله»؛ جوانی را در اطاعت خدا …فرمود: «بعثت لاتمّم مکارم الاخلاق» .[1] یا در قرآن فرمود: «هو الّذی بعث فی الامّیّین رسولا منهم یتلوا علیهم ءایاته و یزکّیهم» .[2] بعد از تزکیه است که میفرماید: «و یعلّمهم الکتاب و الحکمة».[3] این یک هدف والاست؛ تزکیهی نفوس، تطهیر دلها، والاکردن اخلاق بشری، نجات دادن انسان از مزبلهی گرفتاریهای اخلاقی و ضعفهای اخلاقی و شهوات نفسانی. این، یک مقصد و یک هدف.… ـ انسانهایی هستند که بر مبنای این مکتب ساخته میشوند؛ و امام برترینِ این انسانهاست. این حدیث را دربارۀ خود پیغمبر، من بگویم که از زبان یکی از زنان پیغمبر نقل شده؛ که از آن همسرِ رسولالله پرسیدند که دربارۀ پیغمبر توصیفی بیان کن، اخلاق پیغمبر را شرح بده. او در جواب گفت: «کانَ خُلُقُهُ القُرآنَ»[2] اخلاق پیغمبر قرآن بود. همۀ آنچه را که در قرآن بهعنوان لازمۀ ایمان، لازمۀ اسلام، لازمۀ عبودیت خدا ذکر شده، انسان در پیغمبر میدید. نمودار عینی مکتب که میگوییم یعنی این.… با سبوس ـ در یک کیسهای میگذارد و درِ کیسه را میبندد و مُهر میکند، که اگر کسی دست زد، او بفهمد که کسی دست زده. یکوقتی به یکی از مستخدمین حضرت، گفتند که یک روغنی، چیزی مخلوط کن با نان حضرت؛ گفت من که این کار را میکنم، او راضی نیست، من را عتاب میکند. «یَأْکُلُ هُوَ الْمُهَنَّأَ وَ عَلَیَّ الْوِزرُ»[21] اگر من این کار را بکنم، روغن مخلوط نان او بکنم که یکخرده نرم بشود، لذتش را او خواهد برد، گناهش به گردن من است، چون او راضی نیست؛ میگوید من راضی نیستم این کار را بکنید. این وضع امیرالمؤمنین و التذاذ امیرالمؤمنین است. لباس در نهایت خشونت، غذا در کمال ارزانی و دوری از التذاذ و لذت.