«انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»[14] من دو چیز گرانبها را میان شما میگذارم «کتابالله و عترتی» البته بعضی از اهل سنت هم کتابالله و سنتی روایت کردهاند. اما همهی شیعه و بسیاری از اهل سنت «و عترتی» گفتهاند که همین درست است «کتابالله و عترتی» عترت ثقل اصغر است و کتاب ثقل اکبر.نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
عیون اخبار الرضا (۱۲ پاراگراف)
«تکریم معلّم» که عرض کردیم کار لازمی است، اوّلاً اینکه «مَن لَم یَشکُرِ المَخلوقَ لَم یَشکُرِ الخالِق»؛[2] همه باید از معلّمین شکرگزار باشند. شما هستید که فرزندان ما را تربیت میکنید، تعلیم میدهید و آنها را برای زندگی دوران عمرشان آماده میکنید؛ این کار بزرگی است. همهی ملّت، یکایک مردم در سراسر کشور، در هر رتبهای، در هر شغلی، باید از معلّمین تشکّر کنند. ثانیاً «تشکّر از معلّم» که بنده اینجا عرض …… و نهفقط با محبت خالی، با عمل؛ عملی که همان محبت و همان ولایت و همان ایمان، به ما آن را املا میکند و آن را از ما میخواهد. با این عمل، باید بشویم جزو این خاندان، وابستۀ به این خاندان. اینطور نیست که قنبرِ[6] درِ خانۀ علی علیهالسلام شدن، کار آسانی باشد. اینطور نیست که «سَلمانُ مِنّا اَهلَ البَیت»[7] شدن، کار آسانی باشد. ما جامعۀ موالیان و شیعیان اهلبیت علیهمالسلام توقع داریم از آن بزرگواران که ما را از خودشان بدانند، جزو خودشان، از حاشیهنشینان خودشان؛ «فلان ز گوشهنشینان خاک درگه ماست»[8]. دلمان میخواهد اینطور اهلبیت دربارۀ ما قضاوت کنند؛ اما این آسان نیست؛ این با ادعا …هنگامیکه اَبیالصَّلت این خبر را برای امام آورد، حضرت فرمود: «بار الهی، ای پدیدآورندۀ آسمانها و زمین، تو شاهدی که نه من و نه هیچیک از پدرانم هرگز چنین سخنی نگفتهایم و این یکی از همان ستمهایی است که از سوی اینان به ما میشود.»[32]در زمان پیامبر اکرم، امام حسین کودک نورِدیدۀ سوگلی پیغمبر است. پیغمبر اکرم دختری دارد فاطمهنام، که همۀ مردمِ مسلمان در آن روز میدانند که پیغمبر فرمود: «اِنِّی لَاَغْضِبُ لِغَضَبِ فاطِمَةَ» اگر کسی فاطمه را خشمگین کند، من را خشمگین کرده است؛ «وَ اَرضَى لِرِضاها» او را کسی خشنود کند، من را خشنود کرده است.[7] ببینید چقدر این دختر عظیمالمنزله است که پیغمبر اکرم درمقابل مردم، در ملأعام، راجعبه دخترش اینطور حرف میزند. این چیز عادیای نیست.… باقر آمد خدمت آن حضرت، عرض کرد که من میخواهم بروم قیام کنم، حضرت او را منع کردند، گفتند نه. او هم گوش کرد و نرفت. زمان امام صادق زیدبنعلی رفت قیام کرد. بعد از آنکه زید به شهادت رسید در کوفه، یک نفر از یاران او آمد خدمت امام صادق و جریان شهادت او را گفت. حضرت گریه کردند و بعد فرمودند که آیا تو با زید بودی؟ در جنگ شرکت داشتی؟ گفت بله. فرمودند که آیا در این جنگ کسی از دشمنان را به قتل رساندی؟ گفت بله. فرمود ایکاش در ثواب این کارت، من هم با تو شریک بودم[7]. همینطور در باب محمدبنعبدالله و ابراهیمبنعبدالله که حضرت کمکهای زیادی کردند.[8] بااینکه ذهن آنها صددرصد منطبق نبود با ذهن امام صادق، درعینحال چون حرکت میکردند، حضرت آنها را کمک کرد. در یک روایتی از امام صادق نقل شده که فرمودند: «وَ لَوَدِدتُ اَنَّ …… امام هشتم را در همین دستگیری، خریداری و او را از [آنِ] خود کرده بود؛ و مأمون به این وسیله، هم میخواست او را آزاد کند و هم ذهن امام علیهالسلام را یکطوری صاف کند که امام تصور نکند که این برادرش جزو تشکیلات مأمون عباسی شده؛ لذا اینطوری با امام حرف میزند. امام فوراً جلوی او را گرفتند و گفتند: «لا تَقِس اَخی زَیداً اِلَی زَیدِبنِ عَلِیٍّ» تو برادر من زید را به عمویم زید قیاس نکن، او کسی بود و این کس دیگری است. عموی من زید برای خاطر حکومت آل محمد صلیاللهعلیهوآله قیام کرد و اگر چنانچه به حکومت میرسید به وعدۀ خود وفا میکرد؛ یعنی حکومتش حق بود، حکومتش حکومت قانون بود، شاید در رأس حکومت، امام صادق علیهالسلام را قرار میداد؛ اما برادر من اینطور نبود، برادر من یک آدم اوباشی بود، یک آدم بیخود و جاهطلبی بود.در یک روایت دیگری دیدم که بعد از مدتی امام هشتم صلواتاللهعلیه به برادرشان زید، نصیحت میکنند و به او میگویند با دشمنان ما همکاری نکن و شیعیان ما را در مخمصه نینداز.[9] در روایت ندارد که زید جاسوس امنیتی مأمون شده بود، اما انسان اینطور استنباط میکند، و گمان من این است که زید بعد از آنکه در آن جریان گرفتار شد و در اختیار دستگاه حکومت قرار گرفت، مأمون بر او منّت گذاشت، او را ابتدا خریداری کرد و بنده کرد، و بعد آزاد کرد! و او برای تشکیلات بنیعباس کار میکرده. حالا اینکه چطوری کار میکرده، دیگر روشن نیست.یک روایتی است که اسماعیل فرزند امام صادق علیهالسلاام ظاهراً به پدرش عرض میکند اگر کسانی از خانوادۀ ما که فرزندان پیغمبریم، گناه بکنند، معذّب میشوند؟ امام در جواب میفرماید: «بله! معذّب میشوند. آن کسی که گناه میکند، ازطرف خدا گنهکار است، و هر گنهکاری مورد عذاب است، از هر طایفهای میخواهد باشد، تفاوتی نمیکند»[10]...طاووس[بنکیسان][11] میآید خدمت امام سجاد، عرض میکند: شما [چرا] اینقدر خودت را اذیت میکنی و عبادت میکنی و نماز میخوانی؟ این چهکاری است شما میکنید؟ آخر شما که پسر پیغمبر هستید، مادرتان زهراست، شما که اینقدر گریهکردنِ نیمۀ شب لازم نداری، اینقدر دعاکردن نمیخواهی، اینقدر عبادت و جهد و زحمت لازم نداری! بعد که حرفهایش را میزند، امام ناراحت میشود ـ یعنی از لحن کلام پیداست …… صادق علیهالسلام که سؤال میکردند ـ بهحسب آنچه استنباط و تشخیص من است، یعنی قضاوت من است، واِلّ روایات مخالفش را هم اشاره خواهم کرد ـ امام نسبت به زید یک بیاناتی ایراد میکردند که این بیانات موجب میشد که هرکسی این بیانات را بشنود، برود با زید همراه بشود. در یک روایت امام میگویند: «آنکسانیکه با زید شهید بشوند، مثل کسانی هستند که با علیبنابیطالب شهید شدهاند.»[23] البته نهضت زید طولی هم نکشید؛ یعنی در یک مدت کوتاهی زید قلعوقمع شد؛ یک واقعهای برایش اتفاق افتاد که تفصیل این واقعه را نمیخواهم عرض کنم. زید علیهالسلام و یارانش به مسجد کوفه وارد شدند و شهر را هم تقریباً گرفتند. ناگهان یک غفلتی انجام گرفت و یک تیری به پیشانی زید خورد و زید به زمین …در یک روایت ـ که این مربوط به بعد از کشتهشدن زید است ـ امام صادق علیهالسلام فرمودند که «رَحِمَ اللهُ عَمّی زَیداً»[25] خدا عموی من زید را رحمت کند، «اِنَّ عَمّی کانَ رَجُلاً لِدُنیانا وَ آخِرَتِنا» او بود که هم برای دین ما و هم برای دنیای ما نافع بود. برای دین ما نافع بود، به این معنی که دین را ترویج میکرد، قرآن را زنده میکرد، دشمنان قرآن را از بین میبرد؛ این نفع او است برای دین. برای دنیای امام صادق علیهالسلام هم زید نافع است، برای خاطر اینکه وضع گروه امام صادق علیهالسلام در زمان خلفای بنیامیه وضع …… نیشابور یکی از برجستهترین بخشهای این مسافرت است. و این حدیث، معروف است؛ امام علیهالسلام وقتی وارد نیشابور شدند، مردم، آن اجتماع عظیم را تشکیل دادند. امام لازم نمیداند یک سخنرانی مفصّل بکند، شاید هم برای سخنرانی مفصّلِ آشکار امکانی در اختیار امام نیست. اما از فرصت استفاده میکند و لُبِّ همۀ مسائل مورد نظر خود را میگوید: «کَلِمَةُ لااِلَهَ اِلَّا اللهُ حِصنی فَمَن دَخَلَ حِصنی اَمِنَ مِن عَذابی»[9] این پیام اسلام است. تمام اسلام در این کلمه است: «لااِلَهَاِلَّاللُ»هه. لاالهالاالله نفی همۀ قدرتهای غیر خدایی است. و شما ببینید که داعیۀ ائمه مگر چیست؟ ائمه چه میخواهند بگویند؟ ائمه که قدرتطلب نبودند. ائمه که مقام را برای خود نمیخواستند. دعوت شیعی از روز اول برمبنای این …