… نفر دوّم در دستگاه خلافت امیرالمؤمنین، عبداللهعبّاس بود؛ از لحاظ شخصیّت، از لحاظ سوابق، از لحاظ خدمت به امیرالمؤمنین، معلوم است نسبت به امیرالمؤمنین چه حالتى داشته ــ سرِ قضیّهى پولهاى بصره که گزارشى به حضرت داده شده بود، نامهاى نوشتند به او؛ او گِله کرد؛ حضرت گلهى او را با جواب تندى پاسخ دادند که چرا گله میکنى؛ من دارم از تو حسابکشى میکنم.[6] و موجب این شد که عبداللهبنعبّاس از همان بصره دیگر کوفه هم نیامد و رفت مدینه. البتّه به دشمنان امیرالمؤمنین نپیوست ــ معلوم بود که نمیپیوندد ــ امّا از جبههى على (علیه السّلام) خارج شد. و از این قبیل الىٰ ماشاءالله در زندگى امیرالمؤمنین [هست، وقتى] انسان ریز میشود. ما بیاییم اینها را یک قدرى خُرد کنیم در زندگى خودمان. سیاستهاى اصلى …نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
رجال کشّی (۱۲ پاراگراف)
کارهاى ما دستهجمعى نیست؛ من یک وقتى عرض کردم. از این جهت مثل جناب ابوذر (سلام الله علیه) هستیم که «یَعیشُ وَحدَه وَ یَموتُ وَحدَه»؛[14] همهى کارمان تنها است. تنها از استاد درس را میگیریم، تنها مطالعه میکنیم، تنها مباحثه میکنیم ــ مباحثهمان هم تنها است؛ کار دو نفرى است، امّا تنها است ــ یعنى اشتراک فکرى نیست. یک روز زید میخواند، عمرو میشود شاگرد او، گوش میکند؛ فردا عمرو میخواند، زید میشود شاگرد او، گوش میکند؛ کار …… با اخلاص و صادق هنگامی که یک دسته از آنان کسی یا جمعی را به خاطر عقیدهیی مورد طرد و لعن قرار دادهاند، امام در دفاع از آن فرد یا جمع مطعون، وی را مورد مدح قرار داده و بدینوسیله آن عقیده را تایید کرده یا انحرافی را که بدو گمان برده بودند، رد فرموده است. مثل تایید امام از یونس بن عبدالرحمن هنگامی که قمیین او را طرد و روایات منکری از او نقل کردند و صدور عبارت: رحمةالله کان عبداً صالحاً ... یا: ان یونس اول من یجیب علیاً اذادعا (رجوع شود به رجال کشی در شرح حال یونس بن عبدالرحمن) و نیز هنگامی که خاندان بنی فضال که به خاطر و ثاقت و علم مورد اتفاقشان مورد مراجعهی طالبان علوم اهل بیت قرار میگیرند، با صدور عبارت: خذوا ما رووا و ذروا مادروا.. از نفوذ عقیدهی انحرافی آنان (فطحی) در میان تودهی شیعه مانع میگردد. و از این قبیل موارد در تاریخ مناسبات ائمه(ع) با اصحاب معاصرینشان بسیار است.… من از شما سؤال میکنم اگر «هذا الأمر» ــ این «هذا الأمر» در روایات زیاد تکرار میشود؛ یعنی همین مسئلهی حکومت ــ اگر «هذا الامر» در همین یکی دو سال بنا است اتّفاق بیفتد، بگوییم این [فرد] باشد تا وقتی که این اتّفاق بیفتد و شماها بیایید سر کار و قضیّه خلاص بشود؛ امّا اگر قرار نیست، بنا نیست این [امر] یکی دو ساله انجام بگیرد، رفقا جمع شوند، پول جمع کنیم و قرض این بیچاره را بدهیم که بیاید سر خانه و زندگی.[9] این را زراره سؤال میکند؛ این شوخی نیست. زراره چرا احتمال میدهد که ظرف یکی دو سال بشود این کار اتّفاق بیفتد؟باز یک روایت دیگر از زراره دارد، میگوید: «و الله لا اری علی هذه الاعواد الّا جعفراً»؛[10] «اعواد» یعنی منبر، یعنی ستونهای منبر؛ میگوید روی این ستونهای منبر، من غیر از جعفر را نمیبینم. یعنی یقین داشته که حضرت میآیند روی منبر خلافت مینشینند؛ یعنی این [انتظار] وجود داشته. بعد خب «یَمحُوا اللَهُ ما یَشاءُ وَ یُثبِتُ وَ عِندَهُ اُمُّ الکِتاب»؛[11] قدر الهی این است، قضای الهی این نیست. …… یعنی حادثهی کربلا، این بیاعتنائی مردم به مبانی دینی، این اِعراض آنها، اثرش این بود که این تقدیر الهی عقب افتاد تا سال ۱۴۰. ۱۴۰ زمان امام صادق (علیه السّلام) است دیگر، که حضرت [سال] ۱۴۸ از دنیا رفتند. این را شیعه میدانستند. یعنی خواصّ شیعه میدانستند. لذا مثلاً در یک روایتی دارد که زُراره به اصحابش ــ زراره که خب جزو نزدیکان است ــ میگوید لا تَری عَلی أعوادِها اِلّا جعفراً؛[2] اعواد، [یعنی] پایههای منبر، منبر خلافت؛ یعنی من جعفر را دارم میبینم که روی این منبر خواهد نشست. این [جور] است.روایت جالبی در این باب دیدم که از آن میشود فهمید که این تلقی در سطوح اصحاب بلندمرتبهای چون زُرارَةبناَعیَن[8] چگونه بوده است. روایت در رجالِ کَشّی است: روزی زراره نزد امام صادق علیهالسلام میآید و میگوید: یکی از یاران ما از دست طلبکاران گریخته است، اگر «این امر» نزدیک است، صبر کند تا با قائم خروج کند، و اگر در آن تأخیری هست، با آنان از در مصالحه درآید. حضرت میفرماید: خواهد شد. زراره میپرسد تا یک سال؟ امام میفرماید: انشاءالله خواهد شد. دوباره میپرسد تا دو سال؟ باز میفرماید: انشاءالله خواهد شد. و زراره خود را قانع میکند که تا دو سال دیگر حکومت آل علی بر سر کار خواهد آمد. یقیناً زراره شخص ساده و بیاطلاعی نبود، او یکی از اصحاب نزدیک امام باقر علیهالسلام و امام صادق علیهالسلام بود. …در روایت دیگری هشامبنسالم نقل میکند که روزی زراره به من گفت: «لَا تَرَی عَلَی اَعوادِها غَیرَ جَعفرٍ»[9] یعنی، بر فراز پایههای خلافت، کسی جز جعفربنمحمد علیهالسلاام را نخواهی دید. میگوید: هنگامیکه امام صادق علیهالسلاام وفات یافت، به او گفتم: آیا آن حرف را به یاد میآوری؟ و میترسیدم آن را انکار کند. گفت: بلی، به خدا من آن را به نظر خودم گفته بودم. میخواسته این شبهه پیش نیاید که آن را از امام نقل کرده است.مُعَلَّیبنخُنَیس در مراسم نماز عید، هنگامیکه با مردم به صحرا میرفت، با لباس ژولیده و سروصورتی شوریده و چهرهای غمگین دیده میشد. و چون خطیب به منبر میرفت، دستها را بلند میکرد و میگفت: «اَللّهُمَّ هَذا مَقامُ خُلَفائِکَ وَ اَصفیائِکَ وَ مَوضِعُ اُمَنائِکَ الَّذینَ خَصَصتَهُم بِها ابتَزُّوها»[14] پروردگارا، این منبر و جایگاه، متعلق به جانشینان و برگزیدگان توست، که اینک از آنان غصب شده و به چنگ دیگران افتاده است. متأسفانه این صحابی عالیمقام ـ که امام صادق علیهالسلام قاتل او را لعن و نفرین کردند و او را مورد ستایش قرار دادهاند ـ مورد بیلطفی بعضی قرار گرفته و در وثاقت[15] او تردید کردهاند. و بعید نیست که در منشأ این نظرات، دست خبیث بنیعباس نیز دخالت داشته باشد.… میسازند. آن عشقهای دنیوی طور دیگر است که گفت: «با عقل، آب عشق به یک جو نمیرود!»[1] در عشقهای دنیوی، عقل و عشق هیچوقت باهم نمیسازند. هرجا عقل هست، عشق نیست؛ اگر عشق بود، عقل نیست؛ اما در این عشق معنوی، عقل و عشق مکمل همدیگرند. لذا شما در رفتار علویون؛ یعنی شیعیان امیرالمؤمنین و همانهایی که پیغمبر اکرم در موردشان فرمود: «یا عَلِیُّ اَنتَ وَ شیعَتُکَ هُمُ الفائِزونَ»[2]، میبینید که احساسات عاطفیِ شدید و پُرشوری نسبت به امیرالمؤمنین وجود داشته است. این زیارتها که زائرانی از یک نقطۀ دنیا، با شوق و ذوق راه میافتادند و خود را به صحرای نجف یا به کربلای آن روز میرساندند، همه مشکلدار و خطرناک بود. یا از مناطق حجاز خود را به طوس و تربت امام رضا رساندن، چیزهایی است که جز با نیروی عشق امکانپذیر نیست. …… باقر جزو برجستگان تشکیلات امام باقر بود، جابربنیزید جُعفی است. (61/7/2) میگوید من رفتم مدینه برای استفادۀ از امام؛ حضرت به من گفتند تو از کجا آمدی؟ گفتم من اهل کوفه هستم و از محله یا از قبیلۀ جُعفم. فرمودند که برای چه آمدی؟ گفتم برای فراگرفتن معارف شما. فرمودند پس اگر کسی از تو پرسید که اهل کجایی، نگو اهل کوفه هستم؛ بگو اهل مدینهام.[3] جابر جعفی سؤال کرد ـ سؤالی که شاید به ذهن شما هم رسیده باشد ـ یابنرسولالله این دروغ نیست که من بگویم اهل مدینه هستم؟ فرمودند: نه، هرکسی در هر شهری مدتی ماند، خب میتوان گفت اهل آن شهر است دیگر، دروغ نگفتی، نگو اهل کوفه هستم. چون کوفه مرکز شیعیان بود و آمدن کسانی از کوفه و ماندنشان در مدینه، توجه دستگاه را جلب میکرد. این تاکتیک تقیّه [است]؛ پنهانکردن کاری که در راه هدف، انسان دارد انجام میدهد، پرهیزکردن از دشمن و خود را مصون نگهداشتن از دشمن.… یا «امانتداران راز» هستند. بازگوکردن این رازها به دوستان و شیعیان، در حکم راهگشایی دشمنان بهسویِ آنهاست. و این خطایی بزرگ و خسارتبخش است؛ خطایی که گاه عاقبت به انهدام یک جمع منتهی میشود. کسی که «سرّ امام» را برملا کند، در عمل، کار یک دشمن را کرده است. پس بهآسانی میتوان معنی و وجه این سخن امام [صادق] را دانست که: «آنکه با ما به پیکار برمیخیزد، بر ما گرانبارتر نیست از آنکه راز ما را افشا میکند.»[19]