… هر فقره و جمله از آن، یک معرفت بزرگ است، برای انسان مؤمن یک درس زندگی است. جا دارد کسانی که اهل مطالعه و تدبّر یا اهل دعا و تضرّع هستند، با دعای «مکارمالاخلاق» اُنس بگیرند و آشنا شوند. در اوایل این دعا، چند جمله هست که خوب و بد را در مقابل هم قرار میدهد. مثلاً «و اجر للّناس علی یدىّ الخیر...» یعنی خدایا، کار خیر را برای مردم، بر دستان من جاری کن. این، کارِ خوب. بعد بلافاصله میفرماید: «...و لاتمحقه بالمنّ.» یعنی این کار نیک را با منّتگذاری بر کسانیکه برایشان کار نیکی انجام گرفته است، ضایع مکن. «باید» عبارت است از کار خیر کردن برای مردم. «نباید» همان منّت گذاشتن است. یا عرض میکند که «و هب لی معالی الاخلاق»؛ اخلاق برجسته و والا به من عنایت کن. اما «وَاعصمنی من الفخر»؛ مرا دچار افتخار مکن، که مباهات و افتخار کنم و بگویم بله؛ من فلان اخلاق نیک را دارم. …نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
دعای مکارمالاخلاق (۸ پاراگراف)
… عبارت است از کار خیر کردن برای مردم. «نباید» همان منّت گذاشتن است. یا عرض میکند که «و هب لی معالی الاخلاق»؛ اخلاق برجسته و والا به من عنایت کن. اما «وَاعصمنی من الفخر»؛ مرا دچار افتخار مکن، که مباهات و افتخار کنم و بگویم بله؛ من فلان اخلاق نیک را دارم. البته در جملهای قبل از این جملات میگوید: «واعزّنی و لاتبتلینّی بالکبر»؛ مرا عزّت ببخش، اما تکبّر نبخش.… را برای مردم، بر دستان من جاری کن. این، کارِ خوب. بعد بلافاصله میفرماید: «...و لاتمحقه بالمنّ.» یعنی این کار نیک را با منّتگذاری بر کسانیکه برایشان کار نیکی انجام گرفته است، ضایع مکن. «باید» عبارت است از کار خیر کردن برای مردم. «نباید» همان منّت گذاشتن است. یا عرض میکند که «و هب لی معالی الاخلاق»؛ اخلاق برجسته و والا به من عنایت کن. اما «وَاعصمنی من الفخر»؛ مرا دچار افتخار مکن، که مباهات و افتخار کنم و بگویم بله؛ من فلان اخلاق نیک را دارم. البته در جملهای قبل از این جملات میگوید: «واعزّنی و لاتبتلینّی بالکبر»؛ مرا عزّت ببخش، اما تکبّر نبخش.… مدح و مداح و ذاکر و اینها عرض کردهایم؛ نمیخواهم اینها را تکرار کنم، میخواهم عرض بکنم برادران مداح اهمیت این کار را درک کنند. وقتی اهمیت معلوم شد - به موازات اهمیت، مسئولیت است - مسئولیت این کار را درک کنند. مسئولیت یعنی چه؟ یعنی از ما سئوال خواهند کرد. در دعای مکارمالاخلاق میخوانید: «و استعملنی بما تسألنی غداً عنه»؛ فردا؛ در روز قیامت، از من سئوال خواهی کرد؛ پروردگارا! حالا کمک کن که آن چیزی را که بناست فردا از من سئوال کنی، من جوابش را امروز در عمل خودم آماده کنم؛ معنای این فقرهی دعا این است. پس شما مسئولیت دارید. این مسئولیت، یعنی سئوال میکنند. کاری کنیم که عمل ما بتواند …در دعای شریف مکارمُ الاخلاق میخوانید: «و استَعمِلنی لِما تَسئَلُنی غَداً عَنهُ». یکی از چیزهایی که دغدغۀ انسان باید باشد، این است که فردا از من سؤال خواهند کرد. که تو این مسئولیت را در جمهوری اسلامی داشتی، رهبر بودی، رئیس بودی، مدیر بودی، فرمانده بودی، قاضی بودی، هرچه بودی، این مسئولیت را ما به تو دادیم، منطقۀ مسئولیت [تو] اینهاست؛ به این …… و در این دعاهایی که مخصوصاً در ماه رمضان وارد شده و آمده ـ که بنده توصیۀ بسیار اکیدم به همه، خواندن دعا و توجه به دعاهای مأثور از ائمه است ـ در این دعاها این مطالب، مطالب روانی، آنچه که مربوط به روح انسان است، خیلی مورد توجه و دقت و تکیۀ خاص قرار گرفته. در یکی از دعاهای امام سجاد صلواتاللهعلیه ـ ببینید امام سجاد تعلیماتش اینجوریست ـ میفرماید: «اللّهُمَّ عَمِّرني»[9]، این یک جمله دعاست برایتان دارم معنا میکنم، اولاً دعاخوانها و دعادوستها بفهمند که دعا چرا اینقدر مورد تأکید قرار گرفته، اینقدر دعا را سبک برندارند، اینقدر دعا را با بیفکری و نادانی نخوانند، یکخُرده با توجه بخوانند. ثانیاً ضدِ دعاها بدانند که با چه چیزهایی دارند ضدیت میکنند. البته ضدِ دعایِ بهمعنای ضدِ دعا که نداریم، آنهایی که بهطور مطلق دعا را رد میکنند، بدانند و بفهمند که در تعلیماتی که در دعاها نهفته است چه چیزهایی هست.… في طاعَتِكَ» تا وقتی عمرِ من، بیدریغ در راه طاعت توست و در راه بندگی تو، به من عمر بده. آن عمرِ درازی که بندگیِ تو را طولانیتر بکند، آن را میخواهم. عمرِ درازی که مصروفِ کار بشود، مصروفِ عمل بشود، آن را میخواهم. عمرِ درازِ بیخودی و اَلَکی نمیخواهم. «اللّهُمَّ عَمِّرني ما كانَ عُمُري بِذلَةً في طاعَتِكَ، فَاِذا كانَ عُمُري مَرتَعاً لِلشَّيطانِ فَاقبِضني اِلَيکَ» خدایا هروقتیکه دیدی عمر من چراگاه شیطان است ـ شیطان؛ درست توجه کنید، معنای شیطان را در ذهنتان خوب بیاورید، آن معنایی که برای شیطان ما گفتیم و قرآن ناطق است، نیروهای شرآفرین، هر آنکسیکه انسان و انسانیت را به راه خطا و راه گناه و راه فساد میکشاند، شیطان یعنی او ـ هرگاه دیدی عمر من چراگاه شیطانهاست، دیدی …«اللّهُمَّ عَمِّرني ما كانَ عُمُري بِذلَةً في طاعَتِكَ» خدایا به من عمر بده، زندگی بده، اما بهطورمطلق نمیخواهم، عمر دراز و صد سال و صدوبیست سالِ بیهوده نمیخواهم، «ما كانَ عُمُري بِذلَةً في طاعَتِكَ» تا وقتی عمرِ من، بیدریغ در راه طاعت توست و در راه بندگی تو، به من عمر بده. آن عمرِ درازی که بندگیِ تو را طولانیتر بکند، آن را میخواهم. عمرِ درازی که مصروفِ کار بشود، مصروفِ عمل بشود، آن را میخواهم. عمرِ درازِ بیخودی و اَلَکی نمیخواهم. «اللّهُمَّ عَمِّرني ما كانَ عُمُري بِذلَةً في طاعَتِكَ، فَاِذا كانَ عُمُري مَرتَعاً …