… دو نمیدانم که انگشت سبّابه و وُسطى یکى از یکى بلندتر است بلکه مثل دو انگشت سبّابهاند که هیچکدام بر آن دیگرى ترجیحى ندارد و مسئلهى عترت را -که حالا در این باره صحبت خواهم کرد- مطرح کردند و بعد از اینکه اعمال حج انجام گرفت، بلافاصله راه افتادند طرف مدینه؛ در بین راه در سر یک سهراهى که باید قوافل مدینه از قوافل یمن از هم جدا میشدند، در محلّى به نام غدیر خم حضرت ایستادند و در حالى که نقل میکنند شاهدان و حاضران حادثه که هوا به قدرى داغ بود که اگر گوشت را روى زمین مىانداختند کباب میشد، در یک چنین وضعیّتى، حضرت میروند روى بلندى مىایستند تا مردم تدریجاً جمع میشوند، وقتى مىبینند همه جمع شدند، مسئلهى ولایت را، «وَ مَن کنتُ مَولاه فَهذا عَلِىٌّ مَولاه»[5] را اعلان میکنند و دست امیرالمؤمنین را میگیرند بلند میکنند، اینجور که همه ببینند و در روایات متعدّد هست که زیر بغل پیغمبر و زیر بغل علىّبنابىطالب دیده شد وقتى که دست را بلند کردند، براى اینکه به همه نشان بدهند. این اجمالى از حادثه است.نمایهٔ موضوعی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
آیههایی که رهبران به آنها استناد کردهاند، روایتها و دعاهایی که نقل کردهاند، شعرهایی که خواندهاند، و متنهایشان بر اساس مخاطب و مناسبت.
الاحتجاج (۱۳ پاراگراف)
خیلىها بودند که در رکاب پیغمبر شمشیرها زدند؛ امیرالمؤمنین دربارهى یک کسى[11] که کشته شده بود، وقتى شمشیر او را دید، فرمود این شمشیر چه روزهایى که غبار کدورت را در جنگها از چهرهى پیغمبر سترد؛[12] همان شمشیر، شمشیرى بود که کشیده شده بود بر روى علىّبنابىطالب! سوابق را باید نگه داشت؛ میزان الهى اینجورى نیست؛ ما حبط هم داریم: اُولئکَ حَبِطَت اَعمالُهُم؛[13] «حَبِطَت» یعنى چه؟ حبط یعنى اعمالشان باد هوا شد، از بین رفت. خیال نکنید که اگر یک روزى ما یک کار خوبى انجام دادیم، حالا آن کار خوب را انداختیم داخل انبان و نگه …… منِ قاصر نیست؛ خود آنها باید دربارهى امام زمان سخن بگویند؛ همچنان که خود آنها باید دربارهى علىّبنابىطالب (علیه الصّلاة و السّلام) و بقیّهى اولیا و اصفیاى دین سخن بگویند. ما همین قدر میدانیم که وجود مقدّس امام زمان، مصداق وعدهى الهى است؛ همین قدر میدانیم که این بازماندهى خاندان وحى و رسالت، عَلَم سرافراز خدا در زمین است: اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیّهَا العَلَمُ المَنصوبُ وَ العِلمُ المَصبوبُ وَ الغَوثُ وَ الرَّحمَةُ الواسِعَةُ وَعداً غَیرَ مَکذوب؛[2] وعدهى الهى است، مصداق لطف خدا بر انسانیّت و بشریّت است، مسطوره[3] و نمونهاى از اولیا و اصفیا و انبیا و برجستهترین بندگان خدا است؛ او نمایشگر مَبلغ فضل الهى بر بنىآدم است؛ اینها چیزهایى است که خود آنها بیان فرمودند؛ ما در حدّ فهم قاصر و ناقص خودمان، اگر بتوانیم رشحاتى[4] از این گفتهها درک کنیم و بفهمیم، خیلى برد کردهایم.… بشویم. باید با عمل ــ و نه فقط با محبّت خالى ــ عملى که همان محبّت و همان ولایت و همان ایمان به ما آن را املا میکند و آن را از ما میخواهد، بشویم جزو این خاندان؛ وابستهى به این خاندان. اینجور نیست که قنبرِ درِ خانهى على (علیه السّلام) شدن کار آسانى باشد. اینجور نیست که «سَلمَانُ مِنّا اَهلَ البَیت»[5] شدن کار آسانى باشد. ما جامعهى موالیان اهلبیت و شیعیان اهلبیت (علیهم السّلام) از آن بزرگواران توقّع داریم که ما را از خودشان بدانند؛ جزو خودشان؛ از حاشیهنشینان خودشان؛ [بگویند] «فلان ز گوشهنشینان خاک درگه ماست»؛[6] دلمان میخواهد اینجور اهلبیت دربارهى ما قضاوت کنند؛ امّا …… در محاسبهها بسنجند - درست است که احادیث گوناگونی در فضیلت برخی از صحابه نقل شده است - معیارها را نگاه کنند، پهلوی هم بگذارند، ردیف کنند، اینها را با قرآن و با سنت مسلّم مقایسه کنند، ببینند چه کسی برگزیده خواهد شد. علم امیرالمؤمنین، که علم یکی از معیارهاست؛ پیغمبر اکرم دربارهی امیرالمؤمنین طبق نقل همهی مسلمانان - شیعه و سنی - میفرمود: «انا مدینة العلم و علىّ بابها»،[5] از این بالاتر چه شهادتی؟ دربارهی جهاد امیرالمؤمنین، خدای متعال: «و من النّاس من یشری نفسه ابتغاء مرضات اللَّه»،[6] آیه نازل شده است در مورد مجاهدت امیرالمؤمنین و ایثار امیرالمؤمنین؛ دربارهی کس دیگری این آیه نازل نشده است. دربارهی انفاق امیرالمؤمنین: «و یطعمون الطّعام علی حبّه …مسئلهى غدیر مسئلهى بسیار مهمّى است در تاریخ اسلام. اوّلاً اصل این حادثهى عجیب و مهم و این بیان شریف که «مَن کُنتُ مَولاه فَهذا عَلىٌّ مَولاه»،[1] چیزى نیست که فقط شیعه آن را نقل کرده باشد؛ این جزو مسلّمات است. آنکسانى که خواستهاند اشکال کنند، ایراد کنند، اصل صدور این بیان را مورد تردید قرار ندادهاند، [بلکه] رفتند سراغ تأویل و توجیه و معناکردن این جمله. اصل حادثه، یک مسئلهى مسلّم تاریخى و اسلامى است؛ شبهههایى هم که در معناى این جمله به ذهن …در مورد امام زمان (عجّلاللهلهالفرج و سلاماللهعلیه) نکتهی اوّل این [است] که این بزرگوار داعیالله است. نگاه به آن بزرگوار وسیلهای است برای عرض ارادت و عبودیّت به درگاه حضرت حقّ متعال. اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا داعیَ اللهِ وَ رَبّانیَّ آیاتِه؛[4] همهچیز، همهی انبیا، همهی اولیا، همهی مقدّسات، همهی ارواح طیّبه که نورافشانی میکنند بر زندگی ما، بر عالم ما، بر همهی عالم وجود، آیات حقّند، جلوههای حضرت پروردگارند؛ این نکتهای است که باید توجّه داشت. به امام زمان توجّه میکنیم، توسّل میکنیم، در مقابل آن بزرگوار عرض خاکساری میکنیم، برای اینکه این خاکساری به ذات احدیّت برسد و پیش خدای متعال اظهار عبودیّت کرده باشیم.… این آن چیزی است که اعتقاد به امام زمان به ما میآموزد؛ این وعدهی تضمینشدهی پروردگار است: اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا العَلَمُ المَنصوبُ وَ العِلمُ المَصبوبُ وَ الغَوثُ وَ الرَّحمَةُ الواسِعَةُ وَعداً غَیرَ مَکذوب؛[5] وعدهی تخلّفناپذیر الهی است. در اوّل زیارت [هم دارد]: اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَعدَ اللهِ الَّذی ضَمِنَه؛[6] وعدهای که تضمینشده است از طرف پروردگار، ظهور این بزرگوار است. بنابراین این هم نکتهی دوّم است. معتقدین به ظهور ولیّعصر و وجود ولیّعصر (ارواحنا فداه) هیچگاه دچار ناامیدی و یأس نمیشوند، و میدانند که قطعاً این خورشید طلوع خواهد کرد و این تاریکیها و این سیاهیها را برطرف خواهد کرد.… زمان نشاندهندهی این است که خورشید طلوع خواهد کرد، روز خواهد آمد؛ بله، ظلمات هست، ظالمان و تاریکیآفرینان هستند در دنیا، و قرنهای متمادی بودهاند امّا پایان این شب سیاه و ظلمانی، قطعاً طلوع خورشید است؛ این آن چیزی است که اعتقاد به امام زمان به ما میآموزد؛ این وعدهی تضمینشدهی پروردگار است: اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا العَلَمُ المَنصوبُ وَ العِلمُ المَصبوبُ وَ الغَوثُ وَ الرَّحمَةُ الواسِعَةُ وَعداً غَیرَ مَکذوب؛[5] وعدهی تخلّفناپذیر الهی است. در اوّل زیارت [هم دارد]: اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا وَعدَ اللهِ الَّذی ضَمِنَه؛[6] وعدهای که تضمینشده است از طرف پروردگار، ظهور این بزرگوار است. بنابراین این هم نکتهی دوّم است. معتقدین به ظهور ولیّعصر و وجود ولیّعصر (ارواحنا فداه) هیچگاه دچار ناامیدی و یأس …… که نیمهی شعبان، مظهر امید به آینده است؛ یعنی همهی امیدهایی که ما به چیزی پیدا میکنیم، ممکن است بشود، ممکن است نشود؛ امّا امید به اصلاح نهایی بهوسیلهی ولیّ مطلق حضرت حق، حضرت صاحبالزّمان (عجّلالله تعالی فرجه و ارواحنا فداه) امید غیر قابل تخلّف است. السَّلامُ عَلَیکَ یا وَعدَ اللهِ الَّذی ضَمِنَه؛[2] وعدهی تضمینشدهی خدا است؛ السَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا العَلَمُ المَنصُوبُ وَ العِلمُ المَصبُوبُ وَ الغَوثُ وَ الرَّحمَةُ الوَاسِعَةُ وَعداً غَیرَ مَکذُوب؛[3] این وعدهی تخلّفناپذیر الهی است. فقط هم ما -شیعه- نمیگوییم، فقط هم ما مسلمانها نمیگوییم، [بلکه] همهی ادیان عالم منتظر یک روز آنچنانی هستند. امتیاز کار ما این است که ما طرف را میشناسیم، وجودش را حس میکنیم، حضورش را قبول داریم، با او حرف میزنیم، با او مخاطبه میکنیم، از او میخواهیم و او هم …اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیُّهَا العَلَمُ المَنصوبُ وَ العِلمُ المَصبوبُ وَ الغَوثُ وَ الرَّحمَةُ الواسِعَةُ وَعداً غَیرَ مَکذوبٍ اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تَقوم اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تَقعُد اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تَقرَاُ وَ تُبَیِّن اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تُصَلّی وَ تَقنُت اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تَرکَعُ وَ تَسجُد اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تُهَلِّلُ وَ تُکَبِّر اَلسَّلامُ عَلَیکَ حینَ تَحمَدُ وَ تَستَغفِر.[1]… کلمات، با همان فصاحت و بلاغت، با همان بلندی مضمون و معنا. (1389/2/1) لفظ، مثل پولاد محکم، معنا، مثل آبِ روان تا اعماق جانها مینشیند. در آنچنان وضعیتی زینب کبری مثل خود امیرالمؤمنین حرف زد، تکان داد دلها را، جانها را و تاریخ را، این سخن ماند در تاریخ. (1392/8/29) «[اَمّا بَعدُ] یا اَهلَ الکوفَةِ، یا اَهلَ الخَتلِ وَ الغَدرِ وَ الخَذلِ»[14] [ای مردم کوفه، ای مردم خیانتکار و پیمانشکن و بیغیرت] ای خُدعهگرها، ای کسانی که تظاهر کردید ـ شاید خودتان باور هم کردید ـ که دنبالهروی اسلام و اهلبیت هستید؛ اما در امتحان اینطور کم آوردید، در فتنه اینطور کوری نشان دادید...شما رفتارتان، زبانتان با دلتان یکسان نبود. به خودتان مغرور شُدید، خیال کردید ایمان دارید، خیال کردید همچنان انقلابی هستید، خیال کردید همچنان پیرو امیرالمؤمنین هستید؛ درحالیکه واقعِ قضیه این …… میکند؟[6] و چرا بالاخره در وصیتنامۀ خود، نام فرزندش را بهعنوان وصی پس از نام چهار تن دیگر میآورد که نخستین آنان منصور عباسی و سپس حاکم مدینه است؛[7] چنانکه پس از ارتحال آن حضرت، جمعی از بزرگان شیعه نمیدانند جانشین آن بزرگوار، همین جوان بیستساله است؟ چرا در گفتگو با هارون که به او خطاب میکند: «خَلیفَتانِ یَجیءُ اِلَیهِمَا الخَراجُ»[8] زبان به سخن نرم و انکارآمیز میگشاید؛ اما ابتدائاً در خطاب به مرد زاهد نافذالکلمهای به نام حسنبنعبدالله سخن را به معرفت امام میکشاند[9] و آنگاه خود را امام مُفترضالطّاعه، یعنی صاحب مقامی که آن روز خلیفۀ عباسی در آن متمکن بود، معرفی میکند؟