… تشکّل ولائی است، تشکّل حزبی؛ که اصلاً تعبیر ولایت در قرآن ــ ولایت به معنای همبستگی و پیچیدگی دو فرد، دو کس، دو چیز با هم است ــ آن طوری که آیات ولایت را انسان مورد ملاحظه قرار میدهد، گویا ناظر به همین پیوستگی حزبی میان مسلمانها و پیروان و وابستگان نبی است. ما لَکُم مِن وَلایَتِهِم مِن شَیءٍ حَتّیّْ یُهاجِروا؛[14] تا هجرت نکنند، با شما دارای ولایت نیستند و ولایت ندارند. ایمان آورده امّا ایمانِ تنها کافی نیست، ایمانِ با ولایت لازم است. و ولایت یعنی پیوستن به جمع نبی، به جبههی نبی، به صف نبی؛ که البتّه پیوستن به هر جبههای، به هر صفی، به هر جمعی یک لوازمی دارد و التزام به شیء قهراً التزام به لوازمش هم هست؛ ولایت هم یعنی این.سورهٔ انفال، آیهٔ ۷۲
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَهَاجَرُواْ وَجَٰهَدُواْ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلَّذِينَ ءَاوَواْ وَّنَصَرُوٓاْ أُوْلَٰٓئِكَ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَلَمۡ يُهَاجِرُواْ مَا لَكُم مِّن وَلَٰيَتِهِم مِّن شَيۡءٍ حَتَّىٰ يُهَاجِرُواْۚ وَإِنِ ٱسۡتَنصَرُوكُمۡ فِي ٱلدِّينِ فَعَلَيۡكُمُ ٱلنَّصۡرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوۡمِۭ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٞۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ٧٢
کسانی که ایمان آوردند و هجرت نمودند و با اموال و جانهای خود در راه خدا جهاد کردند، و آنها که پناه دادند و یاری نمودند، آنها یاران یکدیگرند؛ و آنها که ایمان آوردند و مهاجرت نکردند، هیچ گونه ولایت [= دوستی و تعّهدی] در برابر آنها ندارید تا هجرت کنند! و (تنها) اگر در (حفظ) دین (خود) از شما یاری طلبند، بر شماست که آنها را یاری کنید، جز بر ضدّ گروهی که میان شما و آنها، پیمان (ترک مخاصمه) است؛ و خداوند به آنچه عمل میکنید، بیناست!
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۱۲ پاراگراف)
او با جهاد و هجرت که مؤمنان را در حیطهی ولایت الهى قرار میدهد، مصداق «اِنَّ الَّذینَ ءامَنوا وَ هاجَروا وَ جّْهَدوا بِاَموالِهِم وَ اَنفُسِهِم فى سَبیلِ الله»[2] شد. او با استقبال از خطر و جان بر کف گرفتن در راه خدا، در زمرهی کسانى درآمد که ستایش الهىِ «وَ مِنَ النّاسِ مَن یَشرى نَفسَهُ ابتِغاّْءَ مَرضاتِ الله»[3] در وصف آنان سروده شده است. او با قیام تاریخیاش در راه خدا و تلاش بینظیرش براى اقامهی قسط و عدل و نجات …… است از پیوستگی، پیوند، درهمپیچیدن و در هم تنیدگی. این، معنای ولایت است. چیزی که مفهوم وحدت، دست به دست هم دادن، با هم بودن، با هم حرکت کردن، اتّحاد در هدف، اتّحاد در راه و وحدت در همه شؤون سیاسی و اجتماعی را برای انسان، تداعی میکند. ولایت، یعنی پیوند. «والذین آمنوا و لم یهاجراو مالکم من ولایتهم من شیء حتی یهاجروا[1] » یعنی این. پیوند افراد جامعه اسلامی، با هجرت حاصل میشود؛ نه فقط با ایمان. ایمان کافی نیست.… باید در مقابل استکبار بِایستند؛ مسلمانها باید در مقابل زورگویی آمریکا و بقیّهی زورگوهای عالم بِایستند؛ اگر این را رعایت نکنند، اگر این مرزها را توجّه نکنند، ذلیل خواهند شد، دچار فساد خواهند شد، دچار عقبماندگی خواهند شد که الان این متأسّفانه اتّفاق افتاده. در آیات آخر سورهی مبارک انفال، آنجایی که بحث ولایت مؤمنین با یکدیگر است [میفرماید:] أُولٰئِکَ بَعضُهُم أَولِیاءُ بَعضٍ،[6] [این] راجع به مؤمنین؛ در مورد کفّار در آیهی بعد میفرماید که آنها هم «بَعضُهُم اَولِیاءُ بَعضٍ»؛ هم مؤمنین اولیای یکدیگرند و با همدیگر پیوند ولایتی دارند، هم کفّار با یکدیگر پیوند ولایتی دارند. پس این تکلیف است به زبان اِخبار،[7] امّا در واقع انشاء[8] است و معنایش این است که مؤمن …﴿اِنَّ الَّذينَ آمَنوا﴾[23] همانا آنکسانیکه ایمان آوردند، ﴿وَ هاجَروا﴾ و هجرت کردند. هجرت کردن یعنی چه؟ یعنی از مشهد رفتند تهران مثلاً ماندند؟ از شهری به شهری مهاجرت کردند و بس؟ نه. اولاً، هجرت کردن بهمعنای یکباره از همهچیز دست شستن بهخاطر هدف، بهخاطر پیوستن به جامعۀ اسلامی، بهخاطر قبول تعهد در مجموعۀ تشکیلات جامعۀ اسلامی محسوب میشود. …﴿اِنَّ الَّذينَ آمَنوا﴾ همانا آنکسانیکه ایمان آوردند، ﴿وَ هاجَروا﴾ و هجرت هم کردند، ﴿وَ جاهَدوا بِاَموالِهِم وَ اَنفُسِهِم في سَبيلِ اللهِ﴾ با جان و مال، به جان و مال، در راه خدا مجاهدت نمودند، ﴿وَ الَّذينَ آوَوا﴾ و آنکسانیکه پناه دادند به این درماندگانِ بیوطن و آوارگان از خانه به درمانده، ﴿وَ نَصَروا﴾ و آنها را یاری کردند، همۀ اینها ﴿اُولٰٓئِكَ بَعضُهُم اَولِياءُ بَعضٍ﴾ اینها بعضی پیوستگان و بههمپیوستهگان و همجبههگان یکدیگرند. اینها همه یک عنصرند، اینها خشت و آجر یک دیوار و یک سقفند؛ «مَثَلُ المُؤمِنین کَمَثَلِ البُنیانِ يَشُدُّ بَعضُهُ بَعضاً»[25]. این آجرها را دیدید چطور در همدیگر رفته، در این ضربیهای[26] سقف؛ هر آجری یک مؤمن است، هر مؤمنی یک آجر است درهمفرورفته و دهها آجرِ …﴿وَ الَّذينَ آمَنوا﴾، اینجا را دقت کنید، اما آنکسانیکه ایمان آوردند، باور قلبی هم هست، اما ﴿وَ لَم يُهاجِروا﴾ از خانۀ ملکی مشجّرِ[27] راحت، دل نکَندند و هجرت ننمودند ـ حالا مشجّری هم که نبود خانههای آنجا ـ ﴿وَ لَم يُهاجِروا﴾ هجرت نکردند، ایمان آوردند، اما به این تعهد ایمانی عمل نکردند، اینها چطورند؟ اینها را میفرماید که ﴿ما لَكُم مِن وَلايَتِهِم مِن شَيءٍ حَتّى يُهاجِروا﴾ اینها به شما پیوسته نیستند، جزوِ شما نیستند، میان شما و آنها ولایت و بههمپیوستگی نیست، تا کِی؟ ﴿حَتّى يُهاجِروا﴾ تا وقتیکه به تعهد ایمانی عمل کنند. ایمان خشک و خالی در دنیا هم اثر نمیدهد برادر، در جامعۀ اسلامی هم منشأ اثر قرار نمیگیرد، در آخرت که جای خود دارد. ﴿ما لَكُم مِن وَلايَتِهِم مِن شَيءٍ حَتّى يُهاجِروا﴾.اِنَّ الَّذینَ آمَنوا وَهاجَروا وَجاهَدوا بِاَموالِهِم وَاَنفُسِهِم فی سَبیلِ اللهِ وَالَّذینَ آوَوا وَنَصَروا اُولٰئِكَ بَعضُهُم اَولیاءُ بَعضٍ وَالَّذینَ آمَنوا وَلَم یُهاجِروا ما لَكُم مِن وَلایَتِهِم مِن شَیءٍ حَتّىٰ یُهاجِروا وَ اِنِ استَنصَروكُم فِی الدّینِ فَعَلَیكُمُ النَّصرُ اِلّا عَلىٰ قَومٍ بَینَكُم وَبَینَهُم میثاقٌ وَاللهُ بِما تَعمَلونَ بَصیرٌ سورۀ مبارکه انفالباری، تعهدِ قبول و پذیرش نبوت این است: دنبال نبی راه رفتن، قبول تکلیف او را کردن، آنچنانیکه او میخواهد، عمل نمودن. من دیگر مجالم کم شد برای اینکه همۀ آیات را معنا بکنم، فقط همین یک مختصر از آیات را برایتان معنا بکنم تا شما ببینید که تعهد اسلام چیست. ﴿اِنَّ الَّذينَ آمَنوا وَ هاجَروا﴾[13] آنکسانیکه ایمان آوردند و هجرت کردند و جهاد کردند با مال و جانشان. برای زمان پیغمبر است، نهاینکه بخواهم بگویم برای زمانهای دیگری نیست، نه، این حکم کلیست. در مورد زمان پیغمبر دارد گفته میشود، که مسئلۀ هجرت هم آنجا مطرح بوده؛ هجرت به جامعۀ اسلامی. آن روز یک عدهای مسلمان میشدند، طرز فکر پیغمبر را قبول میکردند، اما حاضر …﴿اِنَّ الَّذينَ آمَنوا﴾ آنکسانیکه باور کردند و گرویدند، ﴿وَ هاجَروا﴾ و هجرت کردند به مدینه، ﴿وَ جاهَدوا بِاَموالِهِم وَ اَنفُسِهِم﴾ و با مال و جانشان، هر دو، مجاهدت کردند در راه خدا و همچنین ازطرف مقابل ﴿وَ الَّذينَ آوَوا﴾ آنکسانیکه اینها را، که بیسرپرست و بیخانمان بودند، در مدینه پناه دادند، ﴿وَ نَصَروا﴾ و یاریشان کردند، ﴿اُولٰٓئِكَ بَعضُهُم اَولِياءُ بَعضٍ﴾ اینها بعضی پیوستگان و همجبهگانِ بعض دیگر هستند. اینها همان مؤمنینی هستند که مثل آجرهای توی هم فرو رفتهاند. یک بنیان را نگاه کنید، این عمارت را نگاه کنید، آجرها تو هم رفته، چوبها تو هم رفته، اجزای یک عمارت با سایر اجزا درهمپیوسته و گرهخورده، مؤمنین در جامعۀ اسلامی همینجورند؛ همه بههم پیوسته و جوشیده و …﴿اُولٰٓئِكَ بَعضُهُم اَولِياءُ بَعٍ﴾ آنها بعضی اولیای بعضی دیگرند. ﴿وَ الَّذينَ آمَنوا﴾ ـ اینجا را گوش کن ـ اما آنکسانیکه ایمان آوردند، در دلشان باور کردند که تو پیغمبری، اما ﴿وَ لَم يُهاجِروا﴾ اما هجرت نکردند، تعهد ایمان را بر دوش نگرفتند، ﴿ما لَكُم مِن وَلايَتِهِم مِن شَيءٍ حَتَّى يُهاجِروا﴾ شما با اینها هیچ پیوستگی و ارتباطی ندارید، تا وقتیکه هجرت کنند. تا هجرت نکردند و آنجا هستند، بیگانۀ از شما هستند. هیچ رابطه و پیوند اسلامی و برادری میان شما نیست.… نداریم ـ به جامعۀ اسلامی نیامده، در دارالکفر باقی مانده، این آدم اگر با یک نفر یا یک دسته کافر جنگش افتاد و شما با آن کافر پیمان صلح دارید و عدم تعرّض، حق ندارید بروید به کمک برادر مسلمانتان. چرا؟ چون هجرت نکرده، چون برادر شما نیست، مهاجرت نکرده بهسوی شما. ﴿وَ اِنِ استَنصَروكُم فِی الدّينِ فَعَلَيكُمُ النَّصرُ اِلّا عَلىٰ قَومٍ﴾، مگر بر قومی، بر زیان مردمی که ﴿بَينَكُم وَ بَينَهُم ميثاقٌ﴾ که میان شما و آنها تعهد و پیمانیست. ﴿وَ اللهُ بِما تَعمَلونَ بَصيرٌ﴾ و خدا به آنچه میکنید، بیناست.