رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ انفال، آیهٔ ۲۴

يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَجِيبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمۡ لِمَا يُحۡيِيكُمۡۖ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ يَحُولُ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَقَلۡبِهِۦ وَأَنَّهُۥٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ٢٤

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! دعوت خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی که شما را به سوی چیزی می‌خواند که شما را حیات می‌بخشد! و بدانید خداوند میان انسان و قلب او حایل می‌شود، و همه شما (در قیامت) نزد او گردآوری می‌شوید!

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۲ پاراگراف)

… امروز به نظر من انذار ممکن‌تر و عملى‌تر است. در آیه‌ى کریمه‌ى قرآن، خداى متعال به پیغمبر میفرماید: لِیُنذِرَ مَن کانَ حَیًّا؛[8] انسانهاى زنده و قلوب زنده را میشود انذار کرد؛ و این حیات همان چیزى است که با انقلاب، با حرکت، با جهاد در یک جامعه به وجود مى‌آید. ذیل آیه‌ى شریفه‌ى «یًّـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم»،[9] بعضى از مفسّرین گفته‌اند ــ شاید روایت هم دارد ــ که «لِما یُحییکُم» یعنى جهاد. امروز به برکت جهاد عمومى مردم، این حیات هست، پس انذار عملى‌تر است. اگر «ما یُحییکُم» قرآن هم باشد، امروز در جامعه‌ی ما قرآن داراى رواج است، مردم با قرآن به‌ طور نسبى اُنس دارند و این انذار عملى‌تر است.
الحمد لله‌ ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على سیّدنا و نبیّنا ابى‌القاسم محمّد و على آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین الهداة المهدیّین المعصومین سیّما بقیّة الله فى الارضین. قال الله‌ الحکیم فى کتابه: یٰاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم.[1]
مطلبى که امروز عرض خواهم کرد، یک مسئله‌ى اساسى اسلامى است که در آیات کریمه‌ى قرآن از آن یاد شده است و ما ملّت ایران باید به آن توجّه دائمى داشته باشیم، و آن عبارت است از حرکت به سمت حیات طیّبه‌ى الهى و اسلامى. یٰاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛ خدا و پیغمبر، شما را دعوت میکنند به حیات، به زندگى، به مایه‌ى حیات طیّب و پاکیزه. خب، حیات پاکیزه فقط خوردن و لذّت بردن و شهوت‌رانى کردن نیست؛ اینکه دعوت خدا و رسول نمیخواست؛ نفْس هر انسانى او را به زندگى حیوانى دعوت میکند: همه‌ى حیوانات دنبال غذا میروند، …
الحمد لله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على سیّدنا و نبیّنا ابى‌القاسم محمّد و على آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین سیّما بقیّة الله فى الارضین. قال الله الحکیم فى کتابه: یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم وَاعلَموا اَنَّ اللهَ یَحولُ بَینَ المَرءِ وَقَلبِه.[2]
… قرآن است که در فضاى زندگى ما قرآن باید حکومت کند و برکات قرآنى باید موج بزند؛ در سایه‌ى قرآن است که معرفت و بصیرت ما و شجاعت و اقدام ما معنا پیدا میکند و به سمت هدفهاى درست متوجّه میشود. قرآن به مؤمنین میگوید که اى مؤمنین! خدا و پیامبر خدا را پاسخ بگویید؛ به نداى آنها جواب بدهید، وقتى شما را به حیات، به زندگى واقعى دعوت میکنند: اِستَجیبوا لِله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم.[6] این چه حیاتى است که خدا و پیغمبر، ما را به آن دعوت میکنند؟ در یک کلمه، حیاتِ شایسته‌ى انسان است.
غرض از این یادآورى، تفاخر به گذشته نیست، غرض یادآورى این حقیقت است که آنچه آن تمدّن را پدید آورد ــ یعنى اسلام و معارف زندگى‌ساز آن ــ هم‌ اکنون نیز در اختیار ما است، و به ما هشدار میدهد که «یاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لله وَلِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم».[5] اسلام ثابت کرده است که ظرفیّت آن را دارد که امّتِ خود را به اعتلاى مدنى و علمى و عزّت و قدرت سیاسى برساند. «ایمان» و «مجاهدت» و «پرهیز از تفرقه»، تنها شرط‌هاى تحقّق این هدف بزرگ است، و قرآن به ما مى‌آموزد: وَلا‌تَهِنوا وَلا‌تَحزَنوا وَاَنتُمُ الاَعلَونَ اِن کُنتُم مُؤمِنین؛[6] و مى‌آموزد: وَالَّذینَ جٰهَدوا فینا لَنَهدِیَنَّهُم سُبُلَنا وَ اِنَّ اللهَ لَمَـعَ …
اسلام، مرده‌هاى اجتماعى و سیاسى را زنده کرد: اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛[6] ملّتهایى را که خاک مرگ بر روى آنها پاشیده شده بود و هیچ‌چیز از حیات حقیقى و سرافرازانه‌ى مجتمع انسانى نمیدانستند حیات بخشید، آقایى بخشید، پرچم انسانیّت و دفاع از انسانها را به آنها داد؛ اسلام این است. نه‌فقط آن روز؛ امروز هم همین‌جور است. امروز هم بحمدالله‌ این‌جور است. نمونه‌اش این کشور ما است، این ملّتى است که قرنهاى متمادى در زیر فشار استبداد سلاطین ظلم و جور، هویّت خودش را از دست داده بود، قدرت تشخیصش را، قدرت تصمیمش را، قدرت عملش را و …
… است، تغییرناپذیر است؛ یعنی از اوّل خلقت بشر تا امروز، عدالت یک آرمان است؛ هیچ‌وقت نیست که عدالت از آرمان بودن بیفتد؛ آزادی انسان یک آرمان است -آرمانها یعنی این‌جور چیزها- آرمانها را انقلاب تصویر میکند، ترسیم میکند، بعد آن‌وقت به سمت این آرمانها حرکت میکند. حالا آرمان را ما اگر بخواهیم در یک کلمه بگوییم و یک تعبیر قرآنی برایش بیاوریم، «حیات طیّبه» است که: فَلَنُحیِیَنَّهُ حَیوةً طَیِّبَة؛[6] اِستَجیبوا للهِ‌ وَ لِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛[7] شما را زنده کند. دعوت پیغمبر و همه‌ی پیغمبران به حیات است؛ چه جور حیاتی؟ طبعاً حیات طیّبه.
… مرده بود و رسول اکرم، خودش و دعوتش در آن دنیا روحی دمیدند. اینکه عرض میکنیم دعوتش و خودش، چون خود پیغمبر هم تجسّم اسلام بود. از همسر مکرّم پیغمبر اسلام نقل شده است که گفت «کانَ خُلقُهُ القُرآن»؛[2] قرآن مجسّم بود. پیغمبر و دینش در آن دنیای مرده روحی دمیدند. اِستَجیبوا للهِ‌ وَ لِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛[3] حیات بود آنچه او آورد برای آن مردم و دنیای ظلمانی و مرگ‌زده و آفت‌زده.
… شَیٰطینَ‌ الاِنسِ‌ وَ الجِنِّ‌ یوحی بَعضُهُم اِلىٰ‌ بَعضٍ زُخرُفَ القَولِ غُرورًا؛[13] این دشمنی‌ها به‌خاطر این است که انبیا آمدند، شکل جامعه را مورد اعتراض و تعرّض خودشان قرار دادند؛ یک شکل جدید را، یک هندسه‌ی جدید را برای شیوه‌ی زندگی بشر ارائه کردند. آن شیوه‌ی زندگی، همان حیات طیّبه است که یکی از برادرها این آیه‌ی شریفه را تلاوت کردند: یٰاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا للهِ وَ لِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم؛[14] حیات، حیات طیّبه است. مَن عَمِلَ صٰلِحًا مِن ذَکَرٍ اَو اُنثىٰ‌ وَ هُوَ مُؤمِنٌ فَلَنُحیِیَنَّهو حَیوٰ‌ةً طَیِّبَة‌؛[15] یعنی فراتر از این حیات ظاهری یک چیزی وجود دارد که به آن گفته میشود حیات طیّبه، آن چیست؟ آن همین زندگی است درحالی‌که با ایمان باشد. زندگی احتیاج دارد به آب و به …
تعبیرات موازی و هم‌معنای با «بلاغ» هم در قرآن الیٰ‌ماشاءالله [هست]: تبلیغِ «دعوت» چقدر در قرآن تکرار [شده]: اُدعُ اِلی‌ سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَة؛[10] اِستَجیبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم‌‌،[11] و همین‌طور آیات متعدّد دیگری با تعبیرِ عنوان «دعوت». آیات متعدّد فراوان با عنوان «انذار و تبشیر»؛ ترساندن و بشارت دادن. همه‌ی اینها دعوت است دیگر، همه‌ی اینها تبلیغ است. سطح گسترده‌ی قرآن کریم را که شما نگاه کنید، می‌بینید تکیه روی تبلیغ است. اصلاً قرآن کریم، پیغمبران را مسئول تبلیغ میداند؛ ورثه‌ی پیغمبران …
… را بالاترین حقوق میدانند، میگویند: حقّ حیات؛ ولی خب این حیاتی که به ما برگردانده شد مگر چقدر ادامه خواهد داشت؟ هم محدود است، هم ناقص است، هم آسیب‌پذیر است؛ ممکن است فردای همان روز با سکته و با سرطان و با انواع و اقسام بیماری‌ها همین حیات از انسان گرفته بشود. خداوند متعال میفرماید که «یا اَیُّهَا الَّذینَ ءامَنُوا استَجیبوا لِلّٰهِ وَ لِلرَّسولِ اِذا دَعاکُم لِما یُحییکُم‌»؛[4] حیات را پیغمبر به شما میدهد. این حیات، آن حیات نیست؛ این حیاتی است که هم سعادت دنیا را تأمین میکند، هم دل شما را آباد میکند، هم روح شما را روشن میکند، هم زندگی شما را زندگی شیرینی قرار میدهد، هم ادامه دارد. این حیات تمام‌شدنی نیست، آسیب‌پذیر نیست، ابدی است. این حیاتی که اسلام و دین و …