رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ انفال، آیهٔ ۱۶

وَمَن يُوَلِّهِمۡ يَوۡمَئِذٖ دُبُرَهُۥٓ إِلَّا مُتَحَرِّفٗا لِّقِتَالٍ أَوۡ مُتَحَيِّزًا إِلَىٰ فِئَةٖ فَقَدۡ بَآءَ بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأۡوَىٰهُ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ ١٦

و هر کس در آن هنگام به آنها پشت کند -مگر آنکه هدفش کناره‌گیری از میدان برای حمله مجدد، و یا به قصد پیوستن به گروهی (از مجاهدان) بوده باشد- (چنین کسی) به غضب خدا گرفتار خواهد شد؛ و جایگاه او جهنم، و چه بد جایگاهی است!

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۵ پاراگراف)

… قهرمانانه به معنای مانور هنرمندانه برای دست یافتن به مقصود است؛ به معنای این است که سالک راه خدا - در هر نوع سلوکی - به سمت آرمانهای گوناگون و متنوّع اسلامی که حرکت میکند، به هر شکلی و به هر نحوی هست، باید از شیوه‌های متنوّع استفاده کند برای رسیدن به مقصود. وِ مَن یُوَلِّهِم یَومَئِذٍ دُبُرَهُ اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلی‌ فِئَةٍ فَقَد بآءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله؛[8] هرگونه حرکتی -چه حرکت به جلو، چه حرکت به عقب- مثل میدان رزم نظامی، باید به دنبال رسیدن به اهدافِ ازپیش‌تعیین‌شده باشد. اهدافی وجود دارد؛ نظام اسلامی در هر مرحله‌ای یکی از این اهداف را دنبال میکند، برای پیشرفت، برای رسیدن به نقطه‌ی تعالی و اوج، برای ایجاد تمدّن عظیم اسلامی؛ باید سعی کند به این هدف در این مرحله برسد. البتّه مرحله‌گذاری است، قطعه قطعه است. راهنمایان و هادیان و …
این حرکت جنگ روانی دشمن وقتی در عرصه‌ی نظامی وارد میشود، نتیجه‌اش ترس است، عقب‌نشینی است که قرآن کریم این عقب‌نشینی را در واقع موجب غضب الهی بیان کرده و تبیین کرده؛ وَ مَن یُوَلِّهِم یَومَئِذٍ دُبُرَهُ اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلىٰ‌ فِئَةٍ فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله؛[5] اگر چنانچه در مقابل دشمنی که مهاجم به شما است ــ انواع مهاجم هست، حالا یک وقت مهاجم با شمشیر و در میدان، روبه‌رو و سینه‌به‌سینه است، یک وقت مهاجم تبلیغاتی است، یک وقت مهاجم اقتصادی است، یک وقت مهاجم نظامی است با ابزارهای جدید ــ عقب‌نشینیِ غیر تاکتیکی کردید ــ گاهی اوقات عقب‌نشینی هم یک تاکتیک است مثل پیشروی، که آن عیب ندارد: اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلىٰ‌ فِئَة؛ تاکتیک این است ــ اگر غیر از این موارد عقب‌نشینی کردید، فَقَد باءَ بِغَضَبٍ مِنَ الله. در میدان نظامی این[جور] است؛ در میدان سیاسی هم عیناً همین‌جور است [موجب خشم الهی میشود].
… اساسی و اصیل، فرد ضد انقلاب و رجعت‌گرا ـ قرار می‌گیرد، از میدان کارزار رو برگرداند. صحنه‌ها شکل‌های مختلفی دارند، اما این حکم در همه‌جا صادق است. در جنگ‌های منظم میان دو لشکر، جنگ‌های سیاسی، جنگ‌های فکری و ایدئولوژیکی، در همه‌جا این حکم صادق است و کلی است. فقط یک استثنا دارد: «اِلّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلَی فِئَةٍ»[2] وقتی روگرداندن از دشمن برای تدارک ضربۀ محکم‌تری بر پیکر دشمن است، آن‌وقت جنگجوی اسلام حق دارد این تدارک را برای خود فراهم کند. از میدان جنگ برگردد، برای اینکه از راه مؤثرتری رویاروی دشمن قرار بگیرد و به او ضربۀ مؤثرتری وارد کند. این روح این آیه است.
… سازش و تسلیم نیست. (51/1/24) این همان متارکه است، یعنی آتش‌بس. (65/3/4) آتش‌بس، تعبیر یکی از علمای اقدمین شیعه است؛ «مُهادنه» در کلمات صدوق است؛[9] مُهادنه یعنی آتش‌بس. (51/1/25) صلح امام حسن به‌معنای متارکۀ موقت جنگ است، برای آمادگی جهت ضربت‌زدن قاطع‌تر. صلح امام حسن علیه‌السلام برطبق آیه‌ای که تلاوت شد، «تَحرُّف لِقِتال» است و «تَحَیَّزَ اِلَی فِئَةٍ»؛ ماهیت صلح امام حسن علیه‌السلام اصلاً این است و مطالعۀ مقدار زیادی از اسناد و مدارکی که از این صلح برای ما باقی مانده است، مطلب را به همین صورت برای ما روشن می‌کند.
… و احساس‌مسئولیت‌کن و متعهد باشید، شما اینجا چه تصمیمی می‌گیرید؟ پیروزی نظامی ممکن نشد، در جنگ منظم امکان ظفر پیدا نشد، آیا دست روی دست بگذاریم؟ یک شقّ قضیه است؛ خودمان را قهرمانانه به کشتن بدهیم؟ یک شقّ قضیه است؛ یا بنشینیم راهی پیدا کنیم به‌سوی پیروزی؟ [یعنی] «اِلاّ مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ اَو مُتَحَیِّزاً اِلَی فِئَةٍ»، اگرچه در ظاهر، امروز آن راه، راه پیروزی تلقی نمی‌شود.