رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ اعراف، آیهٔ ۱۲۸

قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِ ٱسۡتَعِينُواْ بِٱللَّهِ وَٱصۡبِرُوٓاْۖ إِنَّ ٱلۡأَرۡضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ وَٱلۡعَٰقِبَةُ لِلۡمُتَّقِينَ ١٢٨

موسی به قوم خود گفت: «از خدا یاری جویید، و استقامت پیشه کنید، که زمین از آن خداست، و آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد، واگذار می‌کند؛ و سرانجام (نیک) برای پرهیزکاران است!»

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۹ پاراگراف)

پیغمبران در راه دشوار خودشان یک چیزهایى را ملاحظه میکردند؛ از جمله، آن چیزى است که پیغمبر عظیم‌الشّأن الهى حضرت موسى به اصحاب خود و مؤمنینِ به خود توصیه کرد که قرآن از قول موسى نقل میکند: قالَ موسىّْ لِقَومِ‌ـهِ اس‌ـتَعی‌ـنوا بِاللهِ وَ اص‌ـبِروِّا اِنَّـ الاَرضَ لِله یورِثُه‌ـا مَن یَش‌ـاّْءُ مِن عِبادِه وَ الع‌ـاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[2] یعنى این دو عامل را باید رعایت کرد: اوّل صبر و استقامت، و دوّم استعانت به خدا و کمک گرفتن از خدا و تکیه‌ی به خدا. این دو عامل حتماً لازم است؛ اگر نباشد، راه طى نخواهد شد. اگر امام نمیداشت، راه را نمیتوانست طى کند. اوّل: صبر و استقامت؛ بر مشکلات، بر سختی‌ها، بر کمبودها، بر فشارها، بر طعنه‌ی دشمن، بر شایعه‌پراکنى و شماتت انسانهاى پستْ در سطح عالم، بر همه‌ی اینها باید صبر …
… نحمده و نستعینه و نؤمن به و نستغفره و نتوکّل علیه و نصلّى و نسلّم على حبیبه و نجیبه و خیرته فى خلقه حافظ سرّه و مبلّغ رسالاته سیّدنا و نبیّنا ابی‌القاسم محمّد و على آله الاطیبین الاطهرین المنتجبین الهداة المهدیّین المعصومین سیّما بقیّةا‌لله‌ فى الارضین. قال ا‌لله‌ الحکیم فى کتابه: قالَ موسى لِقَومِهِ استَعینوا بِاللهِ وَ اصبِروا اِنَّ الاَرضَ لِله یورِثُه‌ مَن یَشاءُ مِن عِبادِه وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین.[2]
ٰلِحون؛[11] در یک آیه‌ى دیگر: اِنَّ الاَرضَ لِلّٰه یورِثُها مَن یَشاءُ مِن عِبادِه؛[12] در یک آیه‌ى دیگر: لِیُظهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّه! وَ لَوکَرِهَ المُشرِکون؛[13] یعنى این پرچم توحید، این پرچم ایستادگى در مقابل ظلم و جور از هر کس و هر جاى عالم، این پرچم استقلال ملّتها در مقابل قدرتهاى زورگوى عالم، این پرچم اسلام و ایمان، باید در سرتاسر جهان و به ‌عنوان مرکز امید همه‌ى مستضعفان عالم به …
قرآن صریحاً وعده کرده است که «لِیُظهِرَه عَلَی الدّینِ کُلِّه»؛[2] با زبانهاى مختلف گفته است که این حقیقت، این سلسله‌ى ارزشها در تاریخ بشریّت بر همه‌ى شبه‌ارزش‌ها و ضدّارزش‌ها فائق خواهد آمد؛ صریحاً گفته است که «وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین»؛[3] فرجام کار متعلّق به مؤمنان و به پرهیزکاران است. چگونه ممکن است که اسلام بر تفکّرات پوشالى و تحمیلى و ارزشهاى ضدّارزش و تحمیل‌شده‌ى بر بشریّت مظلوم فائق بیاید، در حالى که در کنج عزلت و انزوا است؟ سالها اسلام بود، امّا نه در صحنه‌ى فعّالیّتهاى اساسى عالم. یک دوران طولانى، اسلام در دستگاه حکومتهاى مسلمانْ‌نام …
… و به آینده بدبین کردن شما است؛ و همین کافى است که هیچ مسلمان روشن‌بینى نومیدى را به دل راه ندهد. هیچ‌ چیز به ما اجازه‌ى نومید شدن نمیدهد. اگر دشمن قادر بر نابودى این حرکت الهى بود، باید لااقل میتوانست از رشد آن جلوگیرى کند؛ و همه می‌بینید که نتوانسته است. سنّت‌هاى الهى و واقعیّتهاى خارجى خبر از آینده‌ى روشن نهضت نوین اسلامى میدهند و قرآن بارها میفرماید: وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین.[13]
… حالا یک مطلب مثلاً غیبى را همین‌طورى بخواهیم عرض بکنیم؛ نخیر، واقعاً قابل تبیین است و در جاى خود گاهى تبیین هم شده است؛ من حالا در آن مقام نیستم که این را بیان کنم. تقوا مایه‌ى این است که انسان، یعنى یک فرد یا یک جامعه، در هر میدانى که وارد میشود موفّق بشود؛ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[5] عاقبت این سِیر عظیم تاریخى و جهانى متعلّق به متّقین است؛ آخرت هم مال متّقین است، عاقبت همین دنیا هم مال متّقین است. امام اگر باتقوا نبود، در طول این مبارزه نمیتوانست آن منش و شخصیّتى را از خود بُروز بدهد که محور بشود براى یک چنین حرکت عظیمى و کار به اینجا منتهى بشود؛ تقواى او، او را به اینجا رساند؛ تقواى او، او را …
… میشود انتظار، یک عمل است، بیعملی نیست. نباید اشتباه کرد، خیال کرد که انتظار یعنی این‌که دست روی دست بگذاریم و منتظر بمانیم تا یک کاری بشود. انتظار یک عمل است، یک آماده‌سازی است، یک تقویت انگیزه در دل و درون است، یک نشاط و تحرک و پویایی است در همه‌ی زمینه‌ها. این، در واقع تفسیر این آیات کریمه‌ی قرآنی است که: «و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمة و نجعلهم الوارثین» یا «ان الارض للَّه یورثها من یشاء من عباده و العاقبة للمتقین». یعنی هیچ‌وقت ملت‌ها و امت‌ها نباید از گشایش مأیوس شوند.
این راهی است که شما ملت عزیز ایران در پیش گرفتید، دنبال میکنید، حرکت میکنید و به توفیق الهی این راه را ادامه خواهید داد و این راهی است که خوشبختانه امروز مشاهده میکنیم ملتهای مسلمان در گوشه و کنار جهان اسلام، بتدریج و آرام آرام دارند به این سمت حرکت میکنند. خدای متعال فرموده است: «و العاقبة للمتّقین».[6] اگر چنانچه این تقوا را ما شیوه‌ی عمل خودمان قرار بدهیم، مسلّم عاقبت و سرانجام کار، متعلق به امت اسلامی خواهد بود و این آینده به امید خدا چندان دور نیست.
نخست: تداوم ایستادگی و پرهیز شدید از سست شدن عزم راسخ. فرمان الهی به پیامبر اعظم (صلّی اللَّه علیه و ءاله و سلّم) در قرآن چنین است: «فاستقم کما امرت و من تاب معک و لاتطغوا»[2] و «فلذلک فادع و استقم کما امرت»،[3] و نیز از زبان حضرت موسی (علیه‌السّلام) : «و قال موسی لقومه استعینوا باللَّه و اصبروا انّ الارض للَّه یورثها من یشاء من عباده و العاقبه للمتقین».[4]
و در قرآن کریم آیاتی که این نکته‌ی قطعیّت پیروزی را به ما یادآوری میکند و تعلیم میدهد و خبر میدهد، آیات زیادی است؛ ازجمله آیه‌ی «اِن تَنصُرُوا اللهَ یَنصُرکُم»،(۷) آیه‌ی «لینصرنّ اللَّه من ینصره»،(۸) آیه‌ی «والعاقبة للمتّقین»(۹) که در چند جا تکرار شده، اینها همه نشان‌دهنده‌ی این است. یکی از امیدبخش‌ترین آیاتی که من امروز میخواهم یک مقداری آیات آن را عرض بکنم، آیه‌ی معیّت الهی است؛ «اِنَّ اللهَ مَعَنا»(۱۰)، خدا با ما است. مسئله‌ی خیلی مهمّی است اینکه انسان احساس کند که خدا با او است، خدا در کنار او است، خدا پشت سر او است، خدا مراقب او است؛ …
… و گفتند که «اوذینا مِن قَبلِ اَن تَأتِیَنا وَ مِن بَعدِ ما جِئتَنا»؛[13] تو که آمدی چه فرقی کرد؟ چه تفاوتی کرد؟ قبل از اینکه بیایی هم ما را آزار میکردند، زیر فشار بودیم، حالا هم که آمدی باز زیر فشاریم. ببینید! این آن حالت بی‌صبریِ بنی‌اسرائیلی است؛ بی‌صبری. حضرت موسیٰ گفت خب صبر کنید: اِنَّ الاَرضَ لله یورِثُها مَن یَشاءُ مِن عِبادِه وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[14] تقوا اگر داشته باشید، عاقبت مال شما است؛ صبر لازم است. این حالت را نباید داشته باشید؛ اینکه ما بگوییم چرا نشد، چه‌جوری شد، پا به زمین بزنیم، درست نیست. این مطلبی [بود] که حالا در این زمینه خواستیم عرض کنیم.
… بایستی توجّه به باطن قرآن پیدا کرد. منظورم از «باطن قرآن» آن بطونی نیست که فقط اهل‌الذّکر، ائمّه‌ی هدیٰ (علیهم السّلام) از آن آگاهند؛ آن کار ما نیست -آن را بایستی برویم یاد بگیریم از روایات، از بیانات ائمّه (علیهم السّلام) و بفهمیم- مراد همین عبارت ظاهر است. [مثلاً] قرآن میگوید: وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقین؛[4] خب عاقبت -پایان کار- یعنی چه؟ پایان کار متعلّق است به متّقین؛ هم پایان کار دنیا متعلّق به متقّین است، هم پایان کار آخرت متعلّق به متّقین است، هم مبارزات اگر بخواهد پیروز بشود متعلّق به متّقین است، هم در میدان جنگ اگر بخواهید بر دشمن پیروز بشوید باید متّقی باشید. ببینید! [اگر] دقّت بکنید، …
البتّه یکی از مایه‌های مهمّ امید عبارت است از توکّل به خدای متعال؛ اَلع‌اقِبَةُ لِلمُتَّقین‌؛[9] وقتی شما اهل تقوا بودید، پاکدامن بودید، رعایت امر و نهی الهی را کردید، خدا با شما است. وقتی خدا با انسان است یعنی پیروزی با انسان است، موفقیّت با انسان است، شادکامی با انسان است، بهجت معنوی با انسان است. من مؤکّداً‌ شما جوانها را -که الحمدلله شماها پاکید، شماها پیراسته هستید، هنوز گرفتار مشکلات امثال ماها نشدید- توصیه میکنم تا از این پاکی، از …
… درباره‌ی حجاب سفارش میکند؛ یعنی معنویّت و تشرّع و دلبستگی به حکم اسلامی و ایمان اسلامی در این حد است. به نظر من، این گزارش از جنگ، این نگاه به جنگ مهم‌تر از آن گزارش توصیفی است. اینجا است که خدای متعال قدرت خودش را در پیروزی بندگان صالح خودش نشان میدهد؛ اینجا است که معلوم میشود که اراده‌ی الهی برای بندگان صالح «اِنَّ‌ الاَرضَ‌ لِلّهِ‌ یورِثُها مَن یَشاءُ مِن عِبادِه»[3] است؛ بندگان صالح خدا مورد حمایت الهی قرار میگیرند. سختی میکشند ــ در دفاع هشت‌ساله ملّت ایران خیلی سختی کشیدند؛ جوانها، خانواده‌ها، پدرها، مادرها، همسرها سختی کشیدند ــ امّا خدای متعال به دنبال این سختی‌ها عزّت داد، پیروزی داد، نصرت داد.
… خودش و بنی‌اسرائیل در نهایت شدّت بودند: قالوا اوذینا مِن قَبلِ اَن تَأتیَنا وَ مِن بَعدِ ما جِئتَنا؛[5] بنی‌اسرائیل به موسیٰ میگفتند که قبل از اینکه شما بیایی به عنوان پیغمبر در مقابل فرعون بِایستی، ما زیر شکنجه بودیم، حالا هم که آمدی باز زیر شکنجه‌ایم! حضرت موسیٰ به آنها فرمود: قالَ موسىٰ‌ لِقَومِهِ‌ استَعینوا بِاللهِ وَ اصبِروا؛[6] استعانت کنید، از خدای متعال کمک بخواهید، صبر کنید، استقامت کنید، مسائل درست خواهد شد؛ و درست شد. همانهایی که گله میکردند که داریم شکنجه میشویم، جلوی چشم خودشان دیدند که فرعون و فرعونیان با ذلّت تمام در آب غرق شدند، نابود شدند و اثری از قدرت و سلطنتشان باقی نماند؛ فقط اجسامشان باقی ماند جلوی چشم، برای عبرت. به این چشم نگاه کنید به حوادثی که پیش می‌آید، به …
… انتظار، یک عمل است، بی‌عملی نیست. نباید اشتباه کرد، خیال کرد انتظار یعنی دست روی دست بگذاریم، منتظر بمانیم تا یک کاری بشود. انتظار یک عمل است، یک آماده‌سازی است، یک تقویت انگیزه در دل و درون است، یک نشاط و تحرک و پویایی است. در همۀ زمینه‌ها این‌طور است. این، در واقع تفسیر این آیات کریمۀ قرآنی است که: «وَ نُریدُ اَن نَمُنَّ عَلَی الَّذینَ استُضعِفوا فِی الاَرضِ وَ نجَعَلَهُم اَئِمَّةً وَ نجَعَلَهُمُ الوارِثیَ»[7] یا «اِنَّ الاَرضَ لِلّٰهِ یورِثُها مَن یَشاءُ مِن عِبادِهِ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقیَ»[8]. یعنی هیچ‌وقت ملت‌ها، امت‌ها مأیوس نباید بشوند از گشایش.
این راهی است که شما ملت عزیز ایران در پیش گرفتید، دنبال می‌کنید، حرکت می‌کنید و به توفیق الهی این راه را ادامه خواهید داد و این راهی است که خوشبختانه امروز مشاهده می‌کنیم ملت‌های مسلمان در گوشه‌و‌کنار [جهان] اسلام، به‌تدریج آرام‌آرام دارند به این سمت حرکت می‌کنند و خدای متعال فرموده است: «وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقینَ»[14] اگر چنانچه این تقوا را ما شیوۀ عمل خودمان قرار بدهیم، مسلّمْ عاقبت و سرانجامِ کار، متعلقِ به امت اسلامی خواهد بود و این آینده به امید خدا چندان دور نیست. (1389/12/2)
… بنی‌اسرائیل. بنی‌اسرائیل در وقتی‌که می‌بینند حتماً شکست خواهند خورد، چون فرعون عازم است که همۀ جوان‌های آنها را بکُشد؛ درمقابل نقشۀ جدید فرعونی، موسی هم نقشۀ جدید خودش را ارائه می‌دهد. چه می‌گوید؟ وقتی درمقابل این وضع قرار می‌گیرند، فرعون این‌جور می‌گوید؛ موسی می‌گوید، ﴿قالَ موسىٰ لِقَومِهِ﴾[13] موسی متقابلاً درمقابل این اعلان فرعونی به قومش گفت: ﴿اِستَعينوا بِاللهِ وَ اصبِروا﴾ از خدا یاری بخواهید و صبر کنید. ادامه بدهید، مقاومت کنید، تلاشتان را نیمه‌کاره نگذارید ـ امید در اینها می‌دمد ـ چرا؟ ﴿اِنَّ الاَرضَ لِلّٰهِ﴾ زمین از آن خداست، ﴿يورِثُها مَن يَشاءُ مِن عِبادِهِ﴾ آن را می‌دهد و می‌گذارد برای آن‌که از بندگانش که بخواهد. یعنی بندۀ خدا ماییم، موسی به بنی‌اسرائیل می‌گوید شما بندۀ خدایید، بندگان فرعون کارشان به نتیجه نخواهد رسید. زمین برای بندگان خداست. ﴿وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقيَ﴾ فرجام کار، پایان کار از آن مردم باتقواست.
… آن‌کسانی‌که دوست می‌دارند قرآن، اسلام، توحید، نبوت، اصول مقدس اسلامی، آنهایی که مایلند اینها بتوانند در دنیا سررشته و زمام زندگی مردم را در دست بگیرند، آنهایی که مایلند خدا را در دنیا حاکم ببینند، در خودشان دوتا مایه را نیرومند کنند؛ مایۀ ایمان و مایۀ صبر. اگر مایۀ ایمان و مایۀ صبر در ما نیرومند شد، ﴿اِنَّ الاَرضَ لِلّٰهِ يورِثُها مَن يَشآءُ مِن عِبادِهِ وَ العاقِبَةُ لِلمُتَّقيَ﴾، اما بدون ایمان و بدون صبر نمی‌شود.