… ابراهیم است با قومش. ابراهیم خلیلالرحمان و منادی توحید در روزگاران قدیم و باستان، با مردم خود و قوم خود مجادله و محاجّه[18] میکرد. آنها با او بحث میکردند و او با آنها بحث میکرد و پاسخ به حرفهای آنها میداد. قرآن این محاجّه را نقل میکند و یاد میکند. میفرماید که ﴿وَ حاجَّهُ قَومُهُ﴾[19] و قوم او ـ قوم ابراهیم ـ با او به مجادله پرداختند، با او بنا کردند بحث کردن. قرآن نمیگوید چه گفتند، چگونه با او بحث کردند، حرف آنها چه بوده، اما از جوابی که ابراهیم به آنها داده و قرآن نقل میکند، انسان حدس میزند که حرف آنها چه بوده است. بنده اول جواب را میخوانم، بعد شما خودتان حدس بزنید که آنها به ابراهیم چه میگفتند.آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ انعام، آیهٔ ۸۰
وَحَآجَّهُۥ قَوۡمُهُۥۚ قَالَ أَتُحَٰٓجُّوٓنِّي فِي ٱللَّهِ وَقَدۡ هَدَىٰنِۚ وَلَآ أَخَافُ مَا تُشۡرِكُونَ بِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَشَآءَ رَبِّي شَيۡـٔٗاۚ وَسِعَ رَبِّي كُلَّ شَيۡءٍ عِلۡمًاۚ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ٨٠
ولی قوم او [= ابراهیم]، با وی به گفتگو و ستیز پرداختند؛ گفت: «آیا درباره خدا با من گفتگو و ستیز میکنید؟! در حالی که خداوند، مرا با دلایل روشن هدایت کرده؛ و من از آنچه شما همتای (خدا) قرار میدهید، نمیترسم (و به من زیانی نمی رسانند)! مگر پروردگارم چیزی را بخواهد! وسعت آگاهی پروردگارم همه چیز را در برمیگیرد؛ آیا متذکّر (و بیدار) نمیشوید؟!
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۳ پاراگراف)
﴿قالَ اَ تُحاجّونّی فِی اللهِ﴾، وقتیکه آنها بنا کردند با ابراهیم به محاجّه و مجادله کردن، ﴿قالَ﴾ گفت، ﴿اَ تُحاجّونّی فِی اللهِ﴾ آیا با من دربارۀ خدا مجادله میکنید؟ ﴿وَ قَد هَداِ﴾ و حال آنکه خدا مرا هدایت کرده است؛ یعنی من روشنم، در راه خودم تردیدی ندارم که شما بخواهید از آن تردیدِ من استفاده کنید و با بحث و جدل مرا از راهم برگردانید. ﴿وَ قَد هَدانِ﴾ من هدایت شدهام، راه یافتهام، روشنم، میدانم چه میکنم، ﴿وَ لا اَخافُ ما تُشرِكونَ بِهِ اِلّا اَن يَشاءَ رَبّی شَيئاً﴾ و از آنچه شما شریک خدا دانستهاید، هیچ بیمی ندارم، مگر آنکه خدا دربارۀ من چیزی اراده کند؛ یعنی درحقیقت از خدا میترسم. از حوادثی که خدا در سر راه من بگذارد و از آیندهای که خدا برای من در نظر بگیرد، من واهمه میکنم و بس، اما از آنهایی که شما شریک خدا دانستهاید، من واهمهای ندارم. از اینجا مختصری معلوم میشود، بعد بیشتر معلوم میشود؛ از این جواب …﴿وَسِعَ رَبّی كُلَّ شَيءٍ عِلماً﴾ پروردگارم به همهچیز دانشش گسترده است. ﴿وَسِعَ﴾ گسترده است، ﴿رَبّی﴾ پروردگار من، ﴿كُلَّ شَيءٍ﴾ به همهچیز، ﴿عِلماً﴾ از حیث دانش. که جملۀ رسا و سادۀ فارسی آن همین میشود که ما اینجا نوشتیم، پروردگارم به همهچیز دانشش گسترده است. ﴿اَفَلا تَتَذَكَّرونَ﴾ بااینحال آیا به خود نمیآیید؟ ﴿تَتَذَكَّرون﴾ یعنی متوجه نمیشوید؟ ملتفت نمیشوید؟ حالتِ به خود آمدن، پیدا نمیکنید؟ به یاد نمیآیید؟ اینها همه به یک معناست؛ که بنابراین در ترجمۀ فارسیای که بنده اینجا نوشتم، همین میشود که عرض کردم، ﴿اَفَلا تَتَذَكَّرونَ﴾ یعنی بااینحال آیا به خود …