پس خصوصیت اولی که در این دو فقره و این دو عبارت وجود دارد، اصل ایمان به وحی است که این هم، در تشکیل شخصیت تقوا در انسان یک عنصر لازمی است! ممکن است کسی بهخدا ایمان داشته باشد، لکن به وحی ایمان نداشته باشد، این کافی نیست، لذا در قرآن در موارد عدیده اطاعت پیغمبر پس از اطاعت خدا ذکر شده: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول»[4] خدا را اطاعت کن و پیامبر را اطاعت کنید. در حالی که شما پیرو پیغمبر هستید میگوئید: معلوم است من وقتی خدا را اطاعت کردم پیغمبر را هم اطاعت کردهام. بله شما اینجور هستید، چون به پیغمبر (یعنی به وحی) اعتقاد دارید، اما اگر کسی به وحی اعتقاد نداشته باشد آنوقت دیگر اطاعت از پیغمبر وجود ندارد.آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ نساء، آیهٔ ۵۹
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا ٥٩
ای کسانی که ایمان آوردهاید! اطاعت کنید خدا را! و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولو الأمر [= اوصیای پیامبر] را! و هرگاه در چیزی نزاع داشتید، آن را به خدا و پیامبر بازگردانید (و از آنها داوری بطلبید) اگر به خدا و روز رستاخیز ایمان دارید! این (کار) برای شما بهتر، و عاقبت و پایانش نیکوتر است.
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۱۰ پاراگراف)
یک بحث، بحث اطاعت است؛ «اطیعوا اللَّه و اطیعوا الرّسول و اولی الامر منکم»؛[9] اطاعت رسول و اطاعت اولیالامر. این، در عمل است. در میدان عمل باید اطاعت کرد، پیروی کرد.اساس نظام اسلامی بر اطاعت از خداوند است؛ این آن مایز اصلی است؛ «اطیعوا اللَّه و اطیعوا الرّسول»،[1] «ان کنتم تحبّون اللَّه فاتّبعونی یحببکم اللَّه».[2] بنابراین اساس نظام اسلامی، اطاعت از خدای متعال است.در این الگو «عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم»[8] هست؛ یعنی حاکم جامعه رنج مردم را با وجود خود، با همهی دل خود درک میکند، احساس میکند. قرآن میگوید «عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّم»؛ شما سختی میکشید، پیغمبر رنج میبرد. این از طرف حاکم نسبت به مردم. از طرف مردم هم «اَطیعُوا اللهَ وَ اَطیعُوا الرَّسولَ وَ اُولِی الاَمرِ مِنکُم»؛[9] مردم هم همراهی میکنند، اطاعت میکنند، کمک میکنند، دنبالهروی میکنند. از این قبیل خطوط روشن برای تبیین زیست اسلامی هزار مورد یا شاید هزاران مورد در قرآن و در نهجالبلاغه و در صحیفهی سجّادیّه و در روایات فراوان وجود دارد و میشود پیدا کرد. این معنای غدیر. غدیر در واقع برای ادامهی تاریخ اسلام سوغاتِ زیست اسلامی را ارائه میدهد؛ …در روایت دیگری از امام صادق وجوب فرمانبری از «اوصیا» یادآوری شده و سپس توضیح داده شده است که اوصیا همان کسانی هستند که قرآن از آنان با تعبیر «اُولِی الاَمرِ»[11] یاد کرده است.[12]اِنَّ اللهَ یَأمُرُكُم اَن تُؤَدُّوا الاَماناتِ اِلىٰ اَهلِها وَاِذا حَكَمتُم بَینَ النّاسِ اَن تَحكُموا بِالعَدلِ اِنَّ اللهَ نِعِمّا یَعِظُكُم بِهِ اِنَّ اللهَ كانَ سَمیعًا بَصیرًا یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنوا اَطیعُوا اللهَ وَاَطیعُوا الرَّسولَ وَ اُولِی الاَمرِ مِنكُم فَاِن تَنازَعتُم فی شَیءٍ فَرُدّوهُ اِلَى اللهِ وَالرَّسولِ اِن كُنتُم تُؤمِنونَ بِاللهِ وَ الیَومِ الآخِرِ ذَلِكَ خَیرٌ وَ اَحسَنُ تَأویلًا سورۀ مبارکه نساءآیۀ قرآن میگوید ﴿اَطيعُوا اللهَ﴾[21]، از خدا اطاعت کنید، ﴿وَ اَطيعُوا الرَّسولَ﴾ از رسول اطاعت کنید، ﴿وَ اُولِیالاَمرِ مِنكُم﴾ صاحبانِ فرمانِ از میان خودتان. صاحبان فرمان یعنی چه؟ آن جاهلِ نادانِ مسلماننام، خیال میکند صاحب فرمان، یعنی هرکسی که میتواند فرمان بدهد، هرکسی که زورش میچربد برای فرمان دادن؛ میگوید این اولیالامر است. ما میگوییم نه، اولیالامر او نیست. اگر بنا باشد که هرکه میتواند فرمان بدهد، …﴿اِنَّ اللهَ يَأمُرُكُم اَن تُؤَدُّوا الاَماناتِ اِلىٰ اَهلِها﴾[24] همانا خدا شما را فرمان میدهد که امانتها را به اهلش برگردانید، ﴿وَ اِذا حَكَمتُم بَينَ النّاسِ اَن تَحكُموا بِالعَدلِ﴾ و چون میانِ مردم داوری و حکومت و قضاوت میکنید، برطبق عدل و داد، حکومت و قضاوت بکنید، ﴿اِنَّ اللهَ نِعِمّا يَعِظُكُم بِهِ﴾ همانا پروردگار چه نیکو چیزیست که شما را بدان پند میدهد و موعظه میکند، ﴿اِنَّ اللهَ كانَ سَميعاً بَصيراً﴾ همانا پروردگار شنوا و بیناست. آنچه را که به شما فرمان میدهد، از روی شنوایی و آگاهی و دانش کامل است. چون شنوای نیازهای درونی شماست، چون بینای سرنوشت شماست، لذا آنچه را احتیاج دارید، به شما میدهد و میبخشاید.بعد میفرماید ﴿يا اَيُّهَا الَّذينَ آمَنوا﴾ ای آنکسانیکه ایمان آوردهاید، ﴿اَطيعُوا اللهَ﴾ اطاعت کنید از خدا، ﴿وَ اَطيعُوا الرَّسولَ﴾، و اطاعت کنید از پیامبر خدا، ﴿وَ اُولِيالاَمرِ مِنكُم﴾ اطاعت کنید از صاحبان فرمان از میان خودتان؛ آنکسانیکه در میان شما صاحبان فرمانند. این جا تزِ اسلامی با بعضی از تزها و ایدههای دیگر، مایِز[25] و محل افتراقش معلوم میشود. تز اسلامی نمیگوید که حکومت، روزی خواهد بود که لازم نباشد، نه؛ ایدۀ اسلامی پیشبینی نمیکند آن روزی را که در جامعه، دولت و حکومت …﴿فَاِن تَنازَعتُم في شَيءٍ﴾ پس اگر در چیزی منازعه و اختلافی داشتید، ﴿فَرُدّوهُ اِلَى اللهِ وَ الرَّسولِ﴾ برگردانید آن را به خدا و پیامبر. ﴿اِن كُنتُم تُؤمِنونَ بِاللهِ وَ اليَومِ الآخِرِ﴾ اگر شما مؤمن به خدا و روز واپسین هستید، ﴿ذلِكَ خَيرٌ﴾ این نیکوتر است، ﴿وَ اَحسَنُ تَأويلاً﴾ دارای عاقبت بهتریست. ببینید، مردم را متوجه میکند به عواقب نیکِ فرمانروایی نیکان و عواقب سوء فرمانروایی بدان. اینهم یک آیه.