رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۷۲

ٱلَّذِينَ ٱسۡتَجَابُواْ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ مِنۢ بَعۡدِ مَآ أَصَابَهُمُ ٱلۡقَرۡحُۚ لِلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ مِنۡهُمۡ وَٱتَّقَوۡاْ أَجۡرٌ عَظِيمٌ ١٧٢

آنها که دعوت خدا و پیامبر (ص) را، پس از آن همه جراحاتی که به ایشان رسید، اجابت کردند؛ (و هنوز زخمهای میدان احد التیام نیافته بود، به سوی میدان «حمرار الاسد» حرکت نمودند؛) برای کسانی از آنها، که نیکی کردند و تقوا پیش گرفتند، پاداش بزرگی است.

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۴ پاراگراف)

… جانبازها از شهدا هم بیشتر است. آن کى است؟ آن‌وقتى است که این جانباز بعد از آنکه این قسمت از بدنش را در راه خدا داد و یک شهیدى را با خودش همراه کرد ‌-این دست را، این پا را، این چشم را- در بقیّه‌ی مدّت زندگى و عمرش هم اوّلاً شکرگزار باشد، ثانیاً عمل صالح بکند. خداى متعال در مورد مجروحین جنگ در قرآن میفرماید آن کسانى که «مِن بَعدِ مآ اَصابَهُمُ القَرحُ لِلَّذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَ اتَّقَوا اَجرٌ عَظیم»؛[9] آنهایى که زخمى میشوند در میدان جنگ، یعنى همین شما که مجروح میشوید، آسیبى می‌بینید و زخمى بر شما وارد می‌آید، اگر تقوا پیشه کنید و کار نیک کنید ‌-تقوا و احسان؛ احسان یعنى کار نیک- «اَجرٌ عَظیم». خب، این کلمه‌ی «عظیم» را یک وقت من و شما میگوییم ‌-مثلاً میگوییم یک کوه عظیمى است؛ خب بله، اوّل تا آخرِ هیکل ما مگر چقدر است؟ وقتى در مقابل کوه قرار میگیریم، می‌بینیم این کوه خیلى عظیم است؛ اگر بنا بود یک مورچه فکر کند، این مورچه در مقابل من و شما که قرار …
… واقعاً اینها تجسّم فداکارى‌اند؛ شهید زنده همینها هستند؛ این گلوله‌اى که خورد به این جوان و نخاع او را ضایع کرد، میتوانست چند میلیمتر این طرف‌تر یا آن طرف‌تر بخورد و جان او را بگیرد و امروز از شهدا بود؛ امروز او شهید است؛ شهیدى که زنده است و در میان ما است؛ برکت وجود او براى ما هست ــ خدا خطاب میکند و میفرماید که «اَّلَّذینَ ... اَصابَهُمُ القَرح»؛ آن‌ کسانى که در جبهه زخمى شدند، لِلَّذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیم؛[17] اگر نیکوکارى کردیم و تقوا پیشه کردیم، اجر عظیمى داریم؛ قرآن است دیگر. صِرف اینکه ما در میدان جنگ زخمى شدیم کافى نیست؛ حتّى آن کسى که آن رنج را در میدان جنگ کشیده است. پاسدار عنوان بسیار والایى است. این عنوان را با خصوصیّاتش در خودتان، در وجودتان، در دلتان، در روحتان، در ذهنتان حفظ کنید و این براى انقلاب ضرورى …
… در قرآن کریم درباره‌ى آن مجاهدانى که در جنگ زخمى هم شدند ــ که دیگر از این بالاتر چیست که انسان، هم برود میدان جنگ، و هم مجروح بشود در میدان جنگ؛ مثل این عزیزان جانبازمان؛ دیگر این خیلى مرتبه‌ى بالایى است، خیلى مجاهدت بزرگى است، از این بالاتر دیگر چه هست؟ ــ خداوند میفرماید: اَلَّذینَ ... [مِن بَعدِ ما] اَصابَهُمُ القَرح ــ کسانى که رفتند میدان جنگ و جهاد در راه خدا و مجروح شدند و زخمى شدند ــ للذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیم؛[2] این اجر بزرگ و پاداش بزرگ براى آنها میماند، در صورتى که تقوا و نیکوکارى را با خودشان همراه داشته باشند. وَالّا اگر خداى نکرده کسى آن مجاهدت را بکند و آن ارزش معنوى را به دست بیاورد امّا آن ارزش را براى خود حفظ نکند، این خسران است.
و من بخصوص به جانبازان عزیز هم که شهداى زنده‌ى ما هستند ــ چون رفته‌اند به میدان جنگ مثل شهید، و ضربت خورده‌اند مثل شهید، منتها کرامت الهى، آنها را حفظ کرده است؛ زنده‌اند امّا در رتبه‌ى شهیدان ــ توصیه میکنم این کرامت الهى را براى خودشان حفظ کنند: ‌للذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیم؛[4] باید همیشه آن روحیه‌اى را که در میدان نبرد، آنها را به پیش میبرد و به فداکارى وادار میکرد، حفظ کنند. البتّه همه‌ى دستگاه‌ها موظّفند که قدر و ارج این عزیزان را ــ چه خانواده‌ى شهدا را، چه جانبازان را، چه آزادگان را، چه خانواده‌هایشان را، چه فرزندانشان را ــ بدانند و حفظ کنند. و بالاتر از همه‌ى اینها لطف و تفضّل الهى است که امیدواریم همواره شامل حال شما باشد و …
… است. اگر انسان ثواب الهی‌ را رعایت و مراقبت نکند و برای‌ خود حفظش ننماید، از دست می‌‌رود. ما، در روایات خود، مسأله‌ای‌ به نام «حبط» داریم. در قرآن هم می‌‌فرماید: «فاحبط الله اعمالهم[3] » خدا نکند که اعمال ما «حبط» گردد. باید مراقب بود. همه باید مراقب باشند. خداوند در قرآن می‌‌فرماید: «الذین استجابوا لله و الرسول من بعد ما اصابهم القرح للذین احسنوا منهم و التقوا اجر عظیم[4] »؛ کسانی‌ که در میدان جنگ مجروح شدند؛ یعنی‌ به آنها ضربه وارد آمد - مثل جانبازان ما - باید کار نیکو انجام دهند و تقوا پیشه کنند تا خدا به آنان «اجر عظیم» بدهد. صرف این‌که مثلاً بنده در میدان جنگ مجروح شدم، کافی‌ نیست. شماها بحمدالله این سرمایه‌ی‌ عظیم را جمع …
غرض این‌که خداوند، ذخیره‌ی‌ ارجمند و ارزشمندی‌ را به شما داد و آسان هم نداد. با آن سرمایه گذاری‌ واقعاً سنگین، این ذخیره را باید حفظ کنید. حفظ این ذخیره هم، با تقوا، با حفظ زبان، با حفظ عمل و با استمرار در این خط مقدس و مبارک، میسور است. ذخیره‌ی‌ خود را اگر چنین حفظ کنید، خداوند ان‌شاءالله بهترین و بیشترین اجر را به شما خواهد داد: «الذین استجابوا لله و الرسول من بعد ما اصابهم القرح للذین احسنوا منهم و اتقوا اجر عظیم.»
… عروسهای ما هستند. این جانبازان پیش خدای متعال، خیلی قیمت دارند. البته به شرطی که در راه خدا و در جهت تقوا باقی بمانند؛ و الّا، اگر خدای ناکرده کسی در راه تقوا نماند، هرچه باشد - چه جانباز باشد و چه سالم - خدای متعال به او، در دنیا و آخرت اعتنایی نخواهد کرد. «الذین استجابوا لله و الرسول من بعد ما اصابهم القرح للذین احسنوا منهم و اتقوا اجر عظیم.[1] » کسانی که در میدان جنگ زخمی شدند، یا مثل آن خانمهایی که در میدان جنگ نبودند، اما در خانه یا مدرسه بودند و دشمن آمد آنها را مجروح کرد، پیش خدای متعال بسیار با ارزشند؛ به شرط این‌که تقوا پیشه کنند. وقتی تقوا پیشه کردند، آن وقت آن زن جانباز، از لحاظ تقوا، ترجیح پیدا می‌کند؛ پیش خدا ارزش بیشتری پیدا می‌کند. یا آن مرد جانباز، ارزش بیشتری پیدا می‌کند. این، خلاف معیارهای مادی است. مثلاً می‌بینید ارزش یک فقیر از یک ثروتمند، بیشتر …
درباره‌ى جانبازان در قرآن کریم میفرماید: اَلَّذینَ استَجابوا لِله وَالرَّسولِ مِن بَعدِ ما اَصابَهُمُ القَرحُ للذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیم؛[3] آن کسانى که در میدان جنگ، این افتخار را پیدا میکنند که آسیب‌دیده‌ى جنگ بشوند ــ که شما جانبازها مصداق آن هستید ــ شرط اجر بزرگ براى اینها همین است که باید همان روحیه را، همان ایمان را، همان تلاش را، همان عشق و ایمان را حفظ کنند؛ و در این صورت است که عزیزان ما جزو برجسته‌ترین انسانها به حساب مى‌آیند. ملّت ایران باید روح شهادت را حفظ کند. امروز دنیاى استکبارى پول دارد، اسلحه‌ى مدرن دارد، امکانات تبلیغاتى بى‌نظیر دارد، اتّحاد نامبارکى با یکدیگر دارند امّا در عین ‌حال از حرکت اسلامى و از …
اما خدای متعال جانبازانی را که در راه او جنگیدند و جام شهادت ننوشیدند، وارد مرحله‌ی جدیدی کرده است که اگر در این مرحله بتوانند از عهده‌ی امتحان الهی بر آیند، هرگاه از دنیا بروند - ولو در رختخوابشان - شهید محسوب می‌شوند. اینها نیز از اجر الهی بهره‌مند می‌شوند. «من بعد ما اصابهم القرح»؛ پس از آن‌که در راه خدا مجروح شدند و از عهده‌ی امتحان الهی برآمدند، «للّذین احسنوا منهم واتّقوا اجر عظیم[4] »؛ برایشان اجر عظیمی است.
اگر جانبازی در دوران زندگىِ جانبازی حدود الهی را رعایت و تقوا و پاکدامنی را حفظ کند، آن‌چنان پاداشی دارد که خدای متعال از او تعبیر میکند به اجر عظیم؛ «للّذین احسنوا منهم و اتّقوا اجر عظیم». چیزی را که خدای خالقِ عظمت از آن به عنوان عظیم یاد کند، پیداست که اجر خیلی بالا و بزرگ است. هر کدام از رنجهای بعد از جانبازی برای شما یک حسنه است و ثبت میشود. رنج‌ها، محرومیت‌ها و مشکلات زندگی هر کدام اجری دارد. ما که در مقابل حوادث گاهی بیصبری میکنیم، به …
البته این را هم به شما عرض بکنم؛ خود شماها خیلی نقش دارید در این که این اجر را بیشتر کنید، یا از کنارش یک قدری بزنید. همین آیه‌ای که الان تلاوت کردند: «الّذین استجابوا لله و الرّسول من بعد ما اصابهم القرح للّذین احسنوا منهم و اتّقوا اجر عظیم»،[2] به همین نکته اشاره میکند: آن کسانی که زخمی شدند، مجروح شدند، اجر عظیمی دارند، به شرط تقوا و احسان. هیچ وقت قاطعیت اختیار از انسان گرفته نمیشود؛ یعنی شما همیشه در حال اِعمال اختیار هستید؛ شما هستید که دارید انتخاب میکنید. تا آخر، این صبر شما، این ایستادگی شما، این احتساب شما، اجر شما را اضافه میکند. احتساب یعنی پای خدا نوشتن. آدم با خدا حرف بزند، بگوید …
… از بیانات امام جمعه‌ی محترم و سردار مکرّم از قزوین. این فرمایشات آقای امام جمعه، مشحون به آیات کریمه‌ی قرآن بود؛ خیلی خوب است اینکه از اوّل تا آخر، [حتّی] روضه‌ را هم شما روضه‌ی قرآنی میخوانید؛ این از جمله‌ی چیزهای بسیار خوب است، این روش را رها نکنید. البتّه آن آیه‌ی شریفه‌ی «اَلَّذینَ استَجابوا لله وَ الرَّسولِ مِن بَعدِ ما اَصابَهُمُ القَرح»[2] مال شهدا نیست، مال جانبازها است یعنی آنهایی که بعد از جنگ اُحد زخمی شدند، بعد [عدّه‌ای] آمدند گفتند: اَلَّذینَ قالَ لَهُمُ النّاسُ اِنَّ النّاسَ قَد جَمَعوا لکُم فَاخشَوهُم فَزادَهُم ایمانا وَ قالوا حَسبُنَا اللهُ وَ نِعمَ الوَکیلُ * فَانقَلَبوا بِنِعمَةٍ مِنَ اللهِ وَ فَضلٍ لَم یَمسَسهُم سوء؛[3] مال آنها است که با اینکه زخمی بودند، [وقتی] حضرت فرمود که آنهایی که زخم‌خورده‌اند، بیایند در این حرکت، بلند شدند رفتند و جواب دشمن را دادند و برگشتند. به‌هر‌حال خیلی متشکّریم از بیاناتتان و همچنین بیانات آقا[ی استاندار].
الَّذینَ استَجابوا لِلّٰهِ وَالرَّسولِ مِن بَعدِ ما اَصابَهُمُ القَرحُ لِلَّذینَ اَحسَنوا مِنهُم وَاتَّقَوا اَجرٌ عَظیمٌ 271 الَّذینَ قالَ لَهُمُ النّاسُ اِنَّ النّاسَ قَد جَمَعوا لَكُم فَاخشَوهُم فَزادَهُم ایمانًا وَقالوا حَسبُنَا اللهُ وَنِعمَ الوَكیلُ 371 سورۀ مبارکه آل عمران
آیۀ چند گفتیم؟ 172. بله! آیۀ 172. سورۀ آل‌عمران، آیۀ 172، ﴿الَّذينَ استَجابوا لِلّٰهِ وَ الرَّسولِ مِن بَعدِ ما اَصابَهُمُ القَرحُ لِلَّذينَ اَحسَنوا مِنهُم وَ اتَّقَوا اَجرٌ عَظيمٌ﴾. البته مقدمات آیه طولانی‌ست، این قسمتی هم که بنده انتخاب کردم، دو، سه آیه‌اش مورد نظرم هست. برای اینکه رشتۀ مطلب دستتان باشد، دو، سه آیه از قبلش می‌خوانم. ﴿الَّذينَ استَجابوا لِلّٰهِ وَ الرَّسولِ﴾ آن‌کسانی‌که پاسخ گفتند به خدا و پیامبر. پاسخ گفتند یعنی چه؟ …