رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۰۳

وَٱعۡتَصِمُواْ بِحَبۡلِ ٱللَّهِ جَمِيعٗا وَلَا تَفَرَّقُواْۚ وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ كُنتُمۡ أَعۡدَآءٗ فَأَلَّفَ بَيۡنَ قُلُوبِكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم بِنِعۡمَتِهِۦٓ إِخۡوَٰنٗا وَكُنتُمۡ عَلَىٰ شَفَا حُفۡرَةٖ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنۡهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ١٠٣

و همگی به ریسمان خدا [= قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت‌]، چنگ زنید، و پراکنده نشوید! و نعمت (بزرگِ) خدا را بر خود، به یاد آرید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، و او میان دلهای شما، الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او، برادر شدید! و شما بر لبِ حفره‌ای از آتش بودید، خدا شما را از آن نجات داد؛ این چنین، خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‌سازد؛ شاید پذیرای هدایت شوید.

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۵۲ پاراگراف)

… ایجاب می‌کند که مجلس و دولت هماهنگ شود تا بر مشکلات کشور فائق آیند. و هیچ یک از نهادهای جمهوری اسلامی خصوصاً مجلس و رئیس جمهوری و دولت برای یکدیگر و دیگران کارشکنی نکنند و خود را به طور جدی در خدمت اسلام و کشور درآورند تا خدای متعال آنها را پشتیبانی فرماید. و ندای آسمانی انسان‌ساز وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقوا[2] را در نظر داشته و اطاعت نمایند، و از منازعه و تفرقه اجتناب نمایند و به امر آموزنده الهی گوش فرا دهند و وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ریحُکُمْ[3] که دنباله آن تنازع، فشل[4] و شکست و رفتن رنگ و بو و آبروست.
… را بگیرند. آن وقت دیگر ترس نکنید. حل است مساله. اما وقتی یک ملتی، دو طایفه، ده طایفه، صد طایفه می‌شوند و هر کدام به خلاف دیگری هستند، و حکومتها هم این جور حکومتها هستند، دیگر توقّع نداشته باشید که با این طرز فکر و با این طرز حکومت، بتوانید غلبه بکنید. باید تعلیمات اسلام را گرفت و همان طوری که اسلام دستور داده است که مومنین، همه مومنین در همه جا برادر هستند[5] و امر کرده است به اینکه اعتصام به حبل الله بکنید و متفرق از هم نشوید[6] و دستور داده است به اینکه تنازع با هم نکنید و الّا فَشَل می‌شوید،[7] مسلمین وقتی می‌توانند از گیر ابرقدرتها و از گیر حکومتهای فاسد خودشان خلاص بشوند که این امر خدا را اجابت کنند. این دعوت الهی است. از صدر اسلام تا آخر، این دعوت را اجابت کنند. اگر دعوت را اجابت نکنند و هی بخواهند بگویند که آقا بیایید بکنید این کار را، تا این دعوت اجابت نشود، کاری از ما نمی‌آید. کار وقتی از ما ساخته است که اسلامی فکر کنیم و به قرآن و اسلام گرایش پیدا …
… سیاسی و اجتماعی را بررسی کنند، مع الاسف، این امر مغفولٌ عنه[2] است. و در عین حال که باید در آنجا بررسی مشکلات را بکنند بر مشکلات افزوده می‌شود. مشکلات مسلمین زیاد است، لکن مشکل بزرگ مسلمین این است که قرآن کریم را کنار گذاشته‌اند و تحت لوای دیگران درآمده‌اند. قرآن کریم که می‌فرماید که وَ اعتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا،[3] ما اگر همین یک آیه را، مسلمین اگر همین یک آیه را عمل به آن بکنند تمام اشکالات اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و همه چیزشان بدون تشبث به غیر رفع می‌شود. اسلام برای مردم در هر ناحیه یک امور سیاسی- عبادی قرار داده است. این جماعات در تمام کشورهای مسلمین، و در هر شهر و ده و روستا، اینها یک امور اجتماعی- سیاسی است که اهل یک بلد در مساجد مجتمع بشوند و مشکلات خودشان را نسبت به آن بلد حل بکنند. و نماز جمعه یک عبادت …
… ارض و مغارب ارض، مکلف هستند که مسلم بشوند و در این خانه که قرار داده شده است از برای ناس، مجتمع بشوند و زیارت کنند آن بیت مقدس را. عقلا و علمای اسلام از صدر اسلام تا کنون کوشش کردند برای اینکه مسلمین همه با هم مجتمع باشند و همه ید واحد باشند بر غیر مسلمین. در هر جا که مسلمی پیدا بشود باید با سایر مسلمین تفاهم کنند و این یک مطلبی است که خدای تبارک و تعالی در قرآن کریم سفارش کرده‌ است.[2] و پیغمبر اکرم- صلی الله علیه و آله و سلم- سفارش فرموده است[3] و ائمه مسلمین سفارش فرموده‌اند و علمای بیدار اسلام دنبال این امر را گرفته و کوشش کرده‌اند به اینکه مسلمین را در تحت لوای اسلام به وحدت و یگانگی دعوت کنند.
… خدای تبارک و تعالی دعوت فرموده است و همه را به وحدت دعوت فرموده است و به تمسک به اسلام و حبل الله دعوت فرموده است و از تفرقه تحذیر فرموده است، اگر گویندگان همان معنا را می‌گویند، شما بدانید که این گویندگان، اسلامی هستند و این حرفها حرفهای اسلامی و قابل قبول. و اگر دیدید که گویندگان یا گروهی یا اشخاصی گفتارشان بر خلاف آن چیزی است که خدای تبارک و تعالی می‌فرماید که وَ اعتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمیعاً[1] تمام شما اعتصام به ریسمان خدا بکنید. تمام شما مامورید که تفرقه نداشته باشید. اگر دیدید اشخاصی می‌خواهند بین شما و گروهی از ملت تفرقه بیندازند و دعوت بکنند به مقابله با گروهی از ملت یا همه ملت؛ بدانید که این دعوت بر خلاف دعوت اسلام است و بر خلاف دعوت انبیای خداست و بر خلاف دعوت خداست که شما را …
اسلام به ما دستورهای صحیح داده است. ما را گفته است که همه با هم باشیم و تفرق نداشته باشیم؛[2] از شعار بیرون برویم و به حسب واقع با هم باشیم. اکتفا نکنیم به اینکه یک اجتماعاتی، یک سمینارهایی تقریر کنیم بدون اینکه یک واقعیتی در آن تحقق پیدا کند. شما توجه کنید به این معنا که آیا این کنفرانسی که در طائف تشکیل شد راجع به مظلومینی که ما داریم و مظلومینی که در فلسطین هست و مظلومینی که در لبنان هست آیا چه …
… و اخوت داده و دشمنان بشریت را از صحنه خارج و به حیات ننگین ستمبارشان خاتمه دهند؟ آیا وقت آن نرسیده است که ملت مبارز و غیور فلسطین، بازیهای سیاسی مدعیان مبارزه با اسرائیل را شدیداً محکوم نموده و با سلاح گرم، سینه اسرائیل دشمن سرسخت اسلام و مسلمین را بشکافند؟ آیا مسلمانان چه جوابی در مقابل خداوند عظیم که آنان را دعوت به اعتصام بحبل الله[5] نموده و از تفرقه و نزاع نهی فرموده است دارند؟ آیا تکلیف خود نمی‌دانند که از ملت و دولت ایران که با جهاد مقدس پرچم کفر را سرنگون و پرچم پر عظمت اسلام را برافراشته است پشتیبانی کنند؟ آیا وعاظ السلاطین سرکوبی انقلاب اسلامی ایران را از مخالفت با امریکا و اسرائیل لازمتر می‌شمارند؟ ما از برادران اسلامی خود در …
مرقوم شما واصل گردید. آنچه که سفارت جمهوری اسلامی گفته است صحیح است. این جانب تمام گرفتاریها و بدبختی‌های مسلمین و دولت‌های کشورهای اسلامی را در اختلاف و نفاق بین آنان می‌دانم. چرا باید دولت‌های اسلامی با داشتن قریب یک میلیارد جمعیت و در دست داشتن ذخیره‌های زیر زمینی، خصوصاً موجهای نفت که رگ حیات ابرقدرتهاست، و برخورداری از تعلیمات حیات‌بخش قرآن کریم و دستورات عبادی سیاسی پیامبر اسلام- صلی الله علیه و آله و سلم- که مسلمانان را به اعتصام به «حبل الله» دعوت و از تفرقه و اختلاف تحذیر می‌فرماید[1]، و با داشتن مَلاذ[2] و ملجایی چون حرمین شریفین، که در عهد رسول الله- صلوات الله علیه- مرکز عبادت و سیاست اسلامی بوده و پس از رحلت آن بزرگوار مدتها نیز چنین بوده است و طرح فتوحات و سیاسات از آن دو مرکز بزرگ سیاسی عبادی ریخته می‌شده است، اکنون به واسطه کج‌فهمیها و غرض‌ورزیها و تبلیغات وسیع ابرقدرتها کار را به آنجا بکشانند که دخالت در امور سیاسی و اجتماعی، که مورد احتیاج مبرم و از اهمّ امور مسلمین است، در حرمین شریفین جرم شناخته شود و پلیس سعودی در داخل مسجد الحرام و در جایی که به حکم خدا و به‌ نصّ قرآن مجید برای همه کس حتی منحرفین محل امن است با چکمه و سلاح به مسلمانان حمله کرده و آنان را مضروب و دستگیر نمایند و به زندان بفرستند.جرم این مسلمانان شعار بر ضد امریکا و اسرائیل، این دشمنان خدا و رسول بوده است.
… و با همه مستضعفان جهانی، با همه آنها هستیم و خود را از آنها و آنها را از خود می‌دانیم و با کسانی که بخواهند تهاجم کنند یا به ایران یا به جاهای دیگری، ما با آنها در جنگ هستیم. ما همه ممالک اسلامی را از خود می‌دانیم و خودمان را هم از ممالک اسلامی می‌دانیم. ما می‌خواهیم به امر خدای تبارک و تعالی، همه با هم مجتمع باشیم[3] و همه «ید واحده» باشیم بر ضد مستکبرین جهان.
… از کشورهای اسلامی و از حکومتهای اسلامی باید شکوه کنیم و فریاد بزنیم. اسلام این قدر برای اجتماع و برای وحدت کلمه، هم تبلیغ کرده است و هم عمل کرده است؛ یعنی، روزهایی را پیش آورده است که با خود این روزها و انگیزه این روزها تحکیم وحدت می‌شود مثل عاشورا و اربعین. و قرآن کریم پافشاری دارد در این مطلب که متفرق نباشند مردم، مسلمین از هم،و ید واحده باشند و معتصم به «حبل الله» باشند[1]. امریکا باید به حسب آن تزی که دارد و آنکه اختلاف بین مسلمین بیندازد و بهره‌برداری کند و همه حیثیت مسلمین را و دارایی مسلمین را و ذخایر مسلمین را بچاپد و مسلمین را به حال مصرفگرا نگه دارد.
قدر این نعمت خدایی را که بین همه شما آشتی انداخت و ائتلاف انداخت [بدانید] و این از نعم بزرگی است که خدای تبارک و تعالی در قرآن به طور منت بر مسلمین‌ می‌فرماید که «شماها که با هم مختلف بودید، موتلفتان کردیم»[5]، این از نعمتهای بزرگ الهی است که در یک مجمعی تمام قشرهای مختلفی که پیشتر هیچ با هم ارتباط نداشتند، همه مجتمعاً و همه یک فریاد دارند و همه یک ندا می‌کنند و همه اسلام را می‌خواهند و همه استقلال کشور خودشان را می‌خواهند. آزادی از تمام قید و بندهای قدرتهای بزرگ را می‌خواهند و بحمد الله به دست آوردند. حفظ کنید این نعمت بزرگ را و چنانچه احتمال دادید که در یک جایی به واسطه سستی ما یک نقیصه‌ای وارد بشود در جنگ، باید جبران بکنید.
… می‌کنم که زحمت کشیدند و در این منزل محقر تشریف آورده‌اند و اینجا را نورانی کرده‌اند. یکی از برکات این انقلاب همین است که گاهی آقایان از بلاد با هم تشریف می‌آورند و در این مجمعی که بین برادرهای اهل سنت و اهل تشیع هست مجتمع می‌شوند، بعد مسائل را طرح می‌کنند. مسئله اتحاد بین همه برادرهای مسلم یک مساله اسلامی است که خدای تبارک و تعالی مامور کرده همه را به اینکه با هم باشید و تفرقه نداشته باشید[2] و سرّش هم واضح است؛ برای اینکه آنهایی که می‌خواهند از این کشورهای اسلامی استفاده کنند بهترین راه برایشان این است که بین برادرها اختلاف بیندازند. خوب، یک راه این است که بین برادرهای اهل سنت و تشیع اختلاف بیندازند.
از قرار مذکور در هندوستان خصوصاً، دهلی نو اختلافات ایجاد می‌کنند بین برادرهای مسلم؛ بین برادرهای شیعه و سنی و من به هر دو قشر از برادرها پیام می‌فرستم که خدای تبارک و تعالی همه مسلمین را دعوت فرموده است که اعتصام «بحبل الله» پیدا کنند و متفرق نباشند.[1] باید حالا احساس کرده باشند این معنا را که گرفتاریها همه از جهت اختلافی است که بین مسلمانها هست.
امروز که در این جلسه‌ای که در صورت کوچک و در واقع نورانی و بسیار بزرگ است، طوایف مختلف مسلمین، برادران اهل سنت و برادران اهل تشیع، دانشگاهیها و فیضیه‌ایها و همه قشرهای مختلف از بلاد مختلف در این محل مجتمع هستند. این یک نمونه‌ای از برکات انقلاب اسلامی است که خدای تبارک و تعالی بر همه ما منت گذاشته است که اصبَحنا بِنِعمَتِهِ اخواناً.[1] دانشگاه که از فیضیه دور بود و جدا، امروز با هم پیوند کرده‌اند و امید است که این پیوند تا آخر باقی باشد، و برادران اهل تسنن و تشیع با هم توحید کلمه را آغاز کردند و امیدوارم که تا آخر این توحید و وحدت باقی باشد.
… در کنار هم می‌نشینند و همه با هم‌ متحد هستند و بحمد الله هم ارتش و قوای مسلحه ایران قوی و قدرتمند است و هم ملت ایران صبور و قوی و قدرتمند. اینها نیست الّا اینکه به یک آیه از آیات قرآن عمل کردند؛ انَّمَا الْمُومِنُونَ اخْوَه. این آیه را همه ملاحظه کنید. همه اعتصام به «حبل الله» بکنید.[4] همه برادر باشید تا در بهشت هم- اخوان بر آن سرُوری که هستید در مقابل هم- برادر باشید. اگر اینجا برادری نباشد در آنجا هم بهشتی معلوم نیست باشد برای شما. من از خدای تبارک و تعالی مسالت می‌کنم که همه مسلمین جهان را به وظایف اسلامی خودشان آشنا کند. همه حکومتهای اسلامی را با ملتهای خودشان دوست کند. تمام ملتهای اسلام و دولتهای اسلام را با هم برادر …
این قضیه وحدت در قرآن پافشاری روی آن شده است و با تعبیرهای مختلف این مساله گوشزد شده است[3] و آن چیزی که مهم است این است که مسلمین به اسلام و به قرآن عمل کنند، این دیگر تکلیف ماست. اسلام مسائل را، همه مسائلی که مربوط به زندگی بشر در اینجا و در آنجاست و مربوط به رشد انسان، تربیت انسان، ارزش انسان هست، همه اینها در اسلام هست و در هیچ مکتبی از مکتبهایی که الآن رایج است؛کتبهای انحرافی، این طور عنایتی که اسلام به مسائل دارد [آنها ندارند]. که …
… در ماذنه‌ها اذان می‌گویید و نماز می‌خوانید و اکثر احکام سیاسی اسلام را اعتنا به آن ندارید، از مهجوریت بیرون نمی‌رود قرآن. البته قرائت قرآن و حاضر بودن قرآن در تمام شئون زندگی انسان از امور لازم است، لکن کافی نیست. قرآن باید در تمام شئون‌ زندگی ما حاضر باشد. قرآن وقتی می‌فرماید: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبلِ اللهِ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا،[5] می‌فرماید: وَ لا تَنازَعُوا فَتَفشَلُوا وَ تَذْهَبَ ریحُکُم؛[6] این طور احکام مترقی سیاسی که اگر به آن عمل بشود سیادت عالم مال شماست. این قرآن را مهجور کردیم همه و اعتنا نکردیم به این مسائل. باید قرآن در همه شئون وارد بشود، قرائت قرآن باید بشود. قرآن، ذکر، همه باید در همه جا باشد. در همه شئون انسانی اسلام باید قرآن وارد بشود، لکن بعضش باشد و بعض نباشد، اشکال است؛ اشکال در موارد دیگر نیست. …
… بر شما قشر عزیزِ عامل ارزشهای بزرگ انسانی! و مبارک باد بر شما و بر همه ملت ما این روز مبارک! که بحمد الله امروز کشور ما طوری است که روز کارگر، روز همه است و روز ارتش روز همه است و روز زن، روز همه است و همه با هم منسجم‌اند و یک واحد الهی را متحقق کرده‌اند. آن وحدتی را که خدای تبارک و تعالی امر فرموده‌اند،[1] بحمد الله، در قشرهای ملت مسلمان ایران متحقق شده است و اگر یک اقلیت ناچیزی هم باشد، در این اکثریت مستهلک است. من نمی‌دانم که راجع به کار و کارگر از چه بعدی با شما سخن بگویم. همه ابعادش [را] که در ذهن من است یا بیشترش در ذهن من است، نمی‌توانم در یک جلسه محدود عرض کنم. ناچارم که بعض از ابعادش را در اینجا خدمت شما عزیزان عرض کنم و مطالبی را که عرض می‌کنم، شما به وجدان …
… مستضعفین عالم چه وضع داشته و شما چه وضع دارید؟ پیغمبر وضع زندگی ظاهری‌اش چی بوده و شما چه هستید و چه دارید؟ مجرد اینکه من بگویم من تابعم که درست نمی‌شود مطلب. سران دولتهای اسلام همه این طور هستند. پیغمبر می‌گوید مسلمین، با هم مجتمع باشید! شما متفرق می‌کنید! قرآن می‌گوید و اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً[10] شما چسبیدید به حبل امریکا و شوروی. ادعاها زیاد است. من نمی‌گویم که ماها که حالا در ایران هستیم ما هم تابع هستیم به آن معنا، ما ادعامان این است که میل داریم تابع بشویم، در خط این هستیم که تبعیت بکنیم.
… هست. البته با آن تفسیرهایی که از اهل تفسیر وارد شده است و ما به رای خودمان نمی‌توانیم قرآن را تاویل کنیم. ما باید انَّما یَعْرِفُ الْقُرآنُ مَنْ خُوطِبَ بِه[1] ما از طریق وحی و از طریق وابستگان به وحی قرآن را اخذ می‌کنیم و بحمد الله از آن راه هم غنی هستیم. لکن انحرافاتی که از قدرتمندان در اول تا حالا واقع شده است و حالا ما مبتلای به آن هستیم، این انحرافاتی است که آقایان ملاحظه می‌کنند که بر خلاف قرآن مجید، دعوت به تفرقه، دعوت به جدایی، قرآن مجید می‌فرماید که: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ‌ جَمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا[2]، آنها دعوت به تفرقه می‌کنند.
… این را نابودش کنند. آنها نمی‌توانند، اما به دست شما خدای نخواسته ممکن است بشود. اهل منبر متوجه باشند یک کلمه راجع به انتخابات سابق و لا حق و اینکه چه شده و چه شده که اختلاف‌انگیز است، بکنند، پیش خدای تبارک و تعالی مسئولند، اسلام از آنها مواخذه خواهد کرد. خطیبهای در جمعه هم همین را بدانند، آنهایی هم که قبل از نماز جمعه خطبه می‌خوانند همین را باید بدانند، علما هم که در هرجا هستند همین معنا را باید توجه کنند که ما امروز احتیاج داریم به اینکه به قول خدای تبارک و تعالی با تمام وجود عمل کنیم که‌ می‌فرماید با هم باشید وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جمیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا.[2]
تاسف ما از مخالفت و دشمنی بعض دولتهای منطقه است که با اسم اسلام با اسلام و جمهوری اسلامی به مخالفت برخاسته، و هر روز با تهمتها و افتراها جمهوری اسلامی را مورد هجوم قرار می‌دهند. تاسف‌آور است که اسلام و قرآن کریم مسلمانان را به وحدت دعوت و از تفرقه و تنازع نهی می‌فرماید،[1] و بعض از دولتهای مدعی اسلام با امریکا و اسرائیل هم صدا شده و به تفرقه و تنازع بین مسلمین دامن‌می‌زنند.