… دیوارها را از میانهی اجتماعات مردم ما برداشت؛ این دیوارهایى که این فضاى عظیمِ وسیعِ باز را تبدیل کرده بود به حفرهها و خانهها و کلبههاى کوچک برداشت، یک فضاى وسیع درست کرد، دلها را با هم آشنا کرد، این نیروى عظیم را به وجود آورد. این هنرِ بزرگ امام ما بود؛ فریاد او بود، درحقیقت روح «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا»[9] بود که در سخن او و در عمل او تجلّى کرد. وقتیکه بیاییم همین خطّ یکپارچگى و وحدت را -علیرغم اختلاف برخى از سلیقهها و دیدگاهها- تأمین کنیم، این احترامى است که ما به روح او خواهیم کرد. این هم توصیهی دیگر من به شما.آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ آل عمران، آیهٔ ۱۰۳
وَٱعۡتَصِمُواْ بِحَبۡلِ ٱللَّهِ جَمِيعٗا وَلَا تَفَرَّقُواْۚ وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ كُنتُمۡ أَعۡدَآءٗ فَأَلَّفَ بَيۡنَ قُلُوبِكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم بِنِعۡمَتِهِۦٓ إِخۡوَٰنٗا وَكُنتُمۡ عَلَىٰ شَفَا حُفۡرَةٖ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنۡهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ١٠٣
و همگی به ریسمان خدا [= قرآن و اسلام، و هرگونه وسیله وحدت]، چنگ زنید، و پراکنده نشوید! و نعمت (بزرگِ) خدا را بر خود، به یاد آرید که چگونه دشمن یکدیگر بودید، و او میان دلهای شما، الفت ایجاد کرد، و به برکتِ نعمتِ او، برادر شدید! و شما بر لبِ حفرهای از آتش بودید، خدا شما را از آن نجات داد؛ این چنین، خداوند آیات خود را برای شما آشکار میسازد؛ شاید پذیرای هدایت شوید.
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۳۹ پاراگراف)
… ارتجاع با هم- قادر نخواهد بود که این ملّت را و این نظام جمهورى اسلامى را و این کشور را از حرکت به سمت هدفهاى خودش باز بدارد.شما -از هر جا هستید- و همهی ملّت ایران، این درس پُرمغز و کوتاه را از امام عزیزمان به یاد داشته باشید: یعنى وحدت کلمه بر محور اسلام؛ یعنى معناى «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا»،[6] با هم به ریسمان الهى چنگ زدن؛ یعنى اتّحاد، امّا اتّحاد، نه بر محور چیزهاى دیگر، [بلکه] اتّحاد بر محور اسلام، بر محور راه خدا و حبل الهى؛ این را شما به یاد داشته باشید، این علاج همهی دردها است، این بردارندهی همهی مانعها است، این کوبندهی دشمنان است. اکسیر[7] اعظم، براى پیروزى ملّت ایران …… کشور کار کنیم، براى تأمین عدالت اجتماعى کار کنیم، براى استقرار ارزشهاى اسلامى کار کنیم، براى عمق بخشیدن به انگیزههاى انقلابى کار کنیم، نیازهاى مادّى این ملّت را باید برآورده کنیم. اینها کارهاى مهمّى است. این کارهاى مهم، فقط به دست مسئولین انجام نمیگیرد؛ با همکارى شما و همکارى ملّت و اعتصام به «حَبلِ الله جَمیعاً» و اتّحاد و اتّفاق بر محور حبل الله و بر محور اسلام -همان جملهی درخشانى که از اماممان به یاد داریم که عرض کردم- و بر محور خطّ امام [انجام میگیرد]. مطمئن باشید که دست خدا با این ملّت بوده و خواهد بود و دعاى ولیعصر (ارواحنا فداه) به این ملّت کمک کرده و باز هم انشاءالله خواهد کرد.بنده یک بار دیگر از همهی شما -از زحمتى که کشیدید، از پیادهرَویاى که کردید، از گرما و ناراحتى و عطشى که تحمّل کردید- …… بکنید. امروز وحدت براى شما هم تاکتیک است، هم استراتژى است، هم یک اصل اسلامى است. وحدت همیشه براى شما لازم است. امروز اگر شما بخواهید خیلى سیاسى هم به قضایا نگاه کنید، لااقل بهصورت تاکتیکى وحدت براى شما لازم است. البتّه نباید به چشم تاکتیک به وحدت نگاه کرد. وحدت یک اصل اسلامى است: وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا -یعنى اعتصام به حبلالله هم، جمیعاً لازم است، مجتمعاً لازم است؛ تکتک، اعتصام به حبلالله نمیشود- وَ لا تَفَرَّقوا.[9]… باشند؛ اختلاف قومى دارند، داشته باشند؛ تغایر نژادى دارند، داشته باشند؛ اینها مستلزم و مستوجب تنافس و تعارض و درگیرى و جدال بین مسلمین نشود. باید همه مخلصانه کار کنند؛ علماى بزرگ، متفکّرین، روشنفکران، نویسندگان، شعرا، هنرمندان واقعاً این را واجب الهى بدانند. این آیهى شریفهى قرآن که «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا»،[6] و آیات دیگر خطاب به ما است؛ خطاب به مسلمین است؛ خطاب به ما در مقابل دشمنان اسلام است؛ خب عمل کنیم به این آیات. این مطلب اوّل.یکى از اصول اسلام، وحدت مسلمین است، برادرىِ اسلامى است، اخوّت اسلامى است: وَاعتَصِموا بِحَبلِ الله؛[5] نقاط مشترک را هم باید چسبید. حالا در افغانستان اتّفاقاً اختلافات مذهبى و فرقهاى هم هست؛ هم اختلافات قومى هست، هم اختلافات مذهبى هست. اقوام افغانستان هم غالباً با هم درگیرى داشتند در طول این تاریخ دویست، دویستوپنجاهسالهاى که ما میدانیم، از لحاظ قومى هم شیعه و سنّى با هم …و بالاخره سادساً آیهى شریفهى «وَاعتَصِموا بِحَبلِ اللهِ جَمیعًا وَلا تَفَرَّقوا»[32] را که توصیهى تمسّک به دین و رعایت وحدت کلمه در آن است، همواره به یاد داشته، هر دو توصیهى آن را نصبالعین خود قرار دهید و از کید دشمن در این باب برحذر باشید.2- ملت افغان که از اقوام و مذاهب مختلف تشکیل شده، با مشارکت و همکاری همگان توانست به پیروزی برسد. اکنون برای اینکه بتواند راه استقلال و سازندگی را با موفقیت طی کند و به هدفهای خود برسد، وحدت کلمه و همکاری اقوام و مذاهب گوناگون شرط اساسی است و این وحدت فقط بر محور اسلام باید باشد و بس، مذاهب و طوائف گوناگون به ندای ملکوتی «واعتصموا بحبلاللَّه جمیعا ولا تفرقوا»، گوش جان دهند و وحدت خود را بیش از پیش مستحکم سازند. دستهایی در کار است که تعصبهای قومی و فرقهیی را تشدید کند و میان برادران مسلمان و یا اقوام افغان درگیری به راه بیندازد. این دستها از دشمنان اسلام و دشمنان افغانستان است و با هوشیاری مردم و مسؤولان باید قطع شود انشاءاللَّه.… اجتماع معنا نداشت، دیگر «ایام معلومات» لازم نبود. میگفتند: «هر کس، در هر وقت از سال توانست به مکه برود.» مگر نمیشد؟! اینکه گفتند «یک جا جمع شوید»، برای همین چیزهاست. برای این است که ذکر خدا هم دستجمعی گفته شود. اعتصام به حبل پروردگار هم دستجمعی صورت گیرد. میفرماید: «واعتصموا بحبلاللَّه جمیعا» و نه «فرادا». مسأله این است!استکبار، در انقلاب عظیم اسلامىِ ملت ما، از اسلام سیلی خورده است. لذاست که مستکبرین میخواهند امّت را با یکدیگر دشمن کنند. من به ملت عزیز خودمان و به دیگر ملتهای مسلمان در همه جای عالم و در همه اقطاری که مسلمانی در آنجاها زندگی میکند و کلاًّ به همه مسلمین عرض میکنم: بیایید به این توصیه الهی گوش فرا دهید که قرآن فریاد میزند: «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً و لاتفرقوا[2] .» امریکا میخواهد امّت اسلامی با هم دشمن باشند. شما بیایید با ایجاد وحدت، بینی مستکبرِ تفرقهطلب را به خاک بمالید و نگذارید دشمن خشنود شود. دشمنان دنیای اسلام میخواهند هدفهای خودشان را در این برهه از زمان به دست مسلمانان انجام دهند. آنها میخواهند کاری کنند که مدّعی فلسطینیها و ملت فلسطین، نه مزدورانِ …امیدواریم که انشاءاللَّه ادعیه زاکیّه حضرت بقیةاللَّه اروحنافداه شامل حال حرکت کنندگان در این راه باشد و همه مسلمین در اقطار عالم، توفیق پیدا کنند به آیات شریفه قرآن و دستور اعتصام به حبلاللَّه جمیعاً عمل کنند و انشاءاللَّه وحدتی را که مورد آرزوی شخصیتهای بزرگ اسلامی از اوّل تا امروز بوده است، جامه عمل بپوشانند.… بخش اوّل، داستان جداگانهای دارد و مسأله دیگری است. لذا، وارد آن میدان نمیشویم. در بخش اوّل، البته میشود گفت که اقبال ملتهای مسلمان در همه جای دنیای اسلام - بعضیجاها با شتاب بیشتر و بعضی جاها با شتاب کمتر - به امور معنوی و دینی، روزبهروز زیاد شده است. اما موضوع وحدت، موضوع یکپارچگی، موضوع یک جهتی دنیای اسلام و موضوع «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً»، که قرآن ما را به آن امر میکند، متأسفانه، آن گونه که باید باشد، نیست و این کارِ دشمن است. ملتهای اسلامی مایل به اتّحادند. امّا دشمن تلاش ویژهای برای اخلال در این امر انجام میدهد؛ یعنی از طرق مختلفْ سرمایه گذاری مادّی و معنوی مخصوصی برای ایجاد تفرقه میکند که بخشی از این سرمایه گذاری، مربوط به سابق است و مثل تقویت ناسیونالیستهای افراطی، از قبل از …… و پشت سرِ آنها هستند. این، امر واضحی است که همه میبینند. اما شرایط در دیگر کشورهای اسلامی، این گونه نیست و آنها در این زمینه مشکلاتی دارند. بنابراین، اتّحاد دنیای اسلام و توجّه به محور وحدتبخش اسلام، به سود همه دنیای اسلام است. به سود دیگران، بیشتر هم هست. قرآن کریم میفرماید: «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً و لا تفرّقوا.[1] » یعنی حتی اعتصام به حبل اللَّه و چنگ زدن به مستمسک و ریسمان الهی را که رابطهای بین بنده و خداست و به نظر میرسد که باید یک رابطه فردی باشد، «جمیعاً» میفرماید. کاری را همه با هم انجام دهید و با هم اعتصام به خدا کنید. اجتماع و وحدت بین امّت اسلامی، از نظر اسلام این قدر حائز اهمیت است.… را میپذیرد، این دشوارى را هم باید قبول کند و قبول کردهاند بحمدالله؛ دارند حرکت میکنند، با همهى سختیها تلاش میکنند. اتّحاد ملّت و همدلى ملّت و دولت و وحدت صفوف ملّت یکى از شرطهاى اساسى کار است؛ این را باید حفظ کنید. نگذارید دشمنان بین شما تفرقه بیندازند؛ وَاعتَصِموا بِحَبلِ الله جَمیعًا وَلا تَفَرَّقوا.[9] امروز بعد از ۱۴۰۰ سال همهى آیات قرآن زنده است، همهى آیات قرآن با نداى بلند خطاب به ما است. شاید یکى از زندهترین و برجستهترین کلمات الهى همین آیهی شریفه است: وَاعتَصِموا بِحَبلِ الله جَمیعًا؛ همه با هم به ریسمان الهى چنگ بزنید؛ وحدت در سایهی پیروى از احکامالله، وحدت در زیر سایهى قرآن، وحدت در راه هدفهاى الهى، وحدت در راه ایجاد جامعهى نمونهى اسلامى که ما در راهِ آن به راه افتادهایم امّا هنوز با سرمنزل فاصلهی زیادی داریم و باید برویم تا برسیم …البتّه دستگاههاى کشور مراقبند، دقّت میکنند امّا خود شما مردم ــ خود پدرها و مادرها، خود جوانها ــ در محیط کار، در محیط درس، در محیط ورزش و گردش و تفریح، بهترین مراقب هستید. با این مراقبتها، با این توجّه، با اتّکال به خدا، با تمسّک به قرآن، با اعتصام به «حبل الله جمیعاً» به فضل پروردگار این ملّت خواهد توانست کشور ایران عزیز را به کشور نمونهى اسلامى و این جامعه را به جامعهى آباد، آزاد، پُراستعداد، پُرتلاش، پُرعمل و ثروتمند اسلامى تبدیل کند. امیدواریم تحت سایهى عنایات پروردگار و توجّهات اولیائش و بقیّةاللهالاعظم (ارواحنا فداه)، این روز خیلى دور نباشد و شماها آن را به چشم ببینید و در تشکیل و ایجاد آن، همهی شما سهیم باشید.وجه غالب زندگی در نظام اسلامی و در نظام ولایت، باید تعاطف، همدلی، تعاون و همکاری باشد؛ لذا شما در آیات کریمه قرآن هم که نگاه میکنید، میبینید این مسأله همکاری و همدلی و همراهی، بخش قابل توجّهی از آیات قرآن را به خود اختصاص داده است. آیاتی هست که صریحاً در این معناست، مثل «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً[2] » و غیر اینها. آیاتی هم هست که اگر چه به صراحت در این معنا نیست، اما مفاد و جهت حقیقی آن، اتّحاد دلها و جانها و همگامی انسانهاست و میدانید که امیرالمؤمنین صلوات اللَّه و سلامه علیه، مظهر همدلی یک رهبری سیاسی، یک حاکم سیاسی و یک ولىّ و امام، با آحاد مردم است. مثالزدنیتر از …البته ممکن است سلایق، اختلاف داشته باشد؛ مذاقها اختلاف داشته باشد. مسأله مذاق و سلیقه، غیر از دل و جهت و راه و جهتگیری کلّی است. در این جهتگیری کلّی - «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً» - اعتصام به حبلاللَّه، باید با اجتماع باشد، باید با هم اعتصام کنند. همه با مسؤولین کشور، همه برای تقویت نیروهای خدمتگزار کشور، احساس وظیفه کنند. همه باید دولت را تقویت کنند؛ همه باید پشتیبانی کنند. مسؤولیت اداره امور کشور، امر کوچکی نیست، بار سبکی نیست، بار سنگینی است. مسؤولین کشور در مقابل این بارهای سنگینی که تحمّل میکنند، …اوّلین توصیه قرآن، توحید و توجّه به خدا و شکستن بتهای زر و زور - به هر شکل که هستند - است. توصیه دیگر قرآن به مسلمانها، اتّحاد کلمه آنهاست. اگر ما نهی قرآن را - که میگوید «و لا تفرّقوا»[1] - مورد توجّه قرار ندهیم و به بهانههای مختلف بین خود اختلاف و تفرقه ایجاد کنیم و امّت اسلامی را قطعه قطعه و جدا جدا کنیم، نتیجه همین وضعی میشود که ملاحظه میکنید: دشمن به قطعهای از پیکر اسلامی حمله میکند، دیگر قطعهها انگار نه انگار! در حالِ خواب خوش هستند! این جدایی است. باید به قرآن برگردیم. برگشتن به قرآن، فقط به تلاوت و حفظ آن نیست. تلاوت و قرائت و حفظ قرآن، مقدّمه فهم و عمل است.… هم صرفاً عبادت و تضرّع و ذکر و توجّه است، خیلی پُرمعناست. معلوم میشود بنا بر نظر اسلام و دید اسلامی، اتّحاد دلها و جانها فقط در میدان سیاست و در جهاد نیست؛ حتّی رفتن به درِ خانه خدا و کنار هم قرار گرفتن دلها و با هم بودن تنها و جانها نیز دارای اهمیت است. لذا ملاحظه بفرمایید در قرآن کریم میفرماید: «واعتصموا بحبلالله جمیعاً[2] ». اعتصام به حبلالله، تنها فایدهای ندارد؛ «جمیعاً» مهم است. با هم اعتصام به حبلالله کنید؛ با هم به نقطه اطمینانبخش تعلیم و تربیت و هدایت الهی چنگ بزنید. با هم بودن مهمّ است؛ دلها با هم، جانها با هم، فکرها با هم، تنها در کنار هم. طوافی که میکنید - این حرکت …اسلام همه ی جوانب زندگی را فرامی گیرد و برای هر بخشی از کارهای عظیم زندگی انسان نسخه، درمان، راه حل و فرجی دارد؛ اما امروز در میان دردهای گوناگون مسلمانها، آنچه که بزرگتر از همه و امّ الأمراض دیگرِ دردهاست، تفرق مسلمانهاست. ما مسلمانها به این توصیه ی پیغمبر بزرگ خودمان «ولا تکونوا کالّذین تفرّقوا واختلفوا» و یا به این توصیه «واعتصموا بحبل اللَّه جمیعاً ولاتفرّقوا»، عمل نمی کنیم؛ ضعف دنیای اسلام هم بر اثر همین تفرق است. امروز عامل تداوم ضعف مسلمین، تفرق آنهاست. در هر دوره ای از زمان بیماری هایی بوده است. در این دوره، بیماری اصلی، عدم اتحاد کلمه ی مسلمانها است. می بینید که مرکز استکبار جهانی علناً و صریحاً نسبت به اسلام موضعگیری و جبهه …قرآن میفرماید: «واعتصموا بحبل الله جمیعاً ولاتفرّقوا». اعتصام به حبلالله برای هر مسلمان یک وظیفه است؛ اما قرآن اکتفا نمیکند به این که ما را به اعتصام به حبلالله امر کند، بلکه به ما میگوید که اعتصام به حبلالله را در هیئت اجتماع انجام بدهید؛ «جمیعاً»؛ همه با هم اعتصام کنید. و این اجتماع و این اتحاد، یک واجب دیگر …… امت اسلامی یک فرصت است. در این خیل عظیمی که در حج هر سال شرکت میکنند، شما یک مقطع ده ساله را در نظر بگیرید، ببینید در این ده سال چند میلیون انسان از آفریقا، از آسیا، از اروپا، از همهی مناطق عالم - زن، مرد، باسواد، کمسواد، دارای سلائق مختلف - شرکت میکنند. اگر ندای اتحاد اسلامی، «و لاتفرقوا»[3] ی اسلامی بر این مجموعه حاکم باشد، شما ببینید چه اتفاق عظیمی میافتد. دیگر همهی این مایههای اختلاف کمرنگ میشود. یکی سنی است، یکی شیعه است؛ در بین شیعه فِرق مختلف، در بین سنی فِرق مختلف؛ فقههای مختلف، مذهبهای مختلف، عادتهای مختلف است که به طور طبیعی به جدائی میانجامد. همهی اینها را این دست مهربان حج جمع میکند، به هم نزدیک …قرآن به ما صریحاً میگوید: «و اعتصموا بحبل الله جمیعاً»[5] با همدیگر اعتصام به حبل الله پیدا کنید. اعتصام به حبل الله را تک تک هم میشود انجام داد؛ اما قرآن میگوید: «واعتصموا بحبل الله جمیعاً» با هم باشید. «و لاتفرّقوا» تفرق پیدا نکنید، حتّی در اعتصام بحبل الله؛ چه برسد به اینکه بعضی بخواهند اعتصام بحبل الله کنند، بعضی بخواهند اعتصام بحبل الشیطان بکنند. حتّی اعتصام بحبل الله هم که همه بخواهند بکنند، «جمیعاً» با هم، همدلانه این کار انجام بگیرد. این مسئلهی بزرگ دنیای اسلام است.… و بهرهی گوش و چشم نباشد؛ دل ما بهره ببرد. قرآن برای عمل کردن است. قرآن برای فهمیدن و اندیشیدن است. اینهمه در دنیای اسلام گرفتاری برای چیست؟ چرا امت اسلامی با این عظمت ضعیف است؟ چرا؟ چرا برادران مسلمان در سراسر دنیا دلهایشان و دستهایشان با هم نیست؟ چرا؟ مگر این قرآن نگفته است: «و اعتصموا بحبل اللَّه جمیعا و لاتفرّقوا»؟[1] مگر این قرآن نفرموده است که: «و للَّه العزّة و لرسوله و للمؤمنین»؟[2] چرا امت اسلامی عزتی را که شایستهی اوست، امروز در دنیا ندارد؟ چرا؟ چرا ما در علم عقبیم؟ در جایگاه سیاست و تدبیر مسائل جهانی، چرا امت اسلامی عقب است؟ علت این است که به قرآن عمل نمیکنند؛ علت این است که قرآن - برخلاف ادعاهای ما - معیار و محور معرفت و عمل ما نیست. هر مقداری که به قرآن عمل کنیم، همان قدر اثرش را خواهیم دید.این چیزهاست که بایستی ما بیدار باشیم، هشیار باشیم. ما مردم ایران هم همین جور. ما آنچه که میگوئیم، برای دیگران نیست؛ در درجهی اول برای خودمان است. خود ما هم باید وحدت را حفظ بکنیم. ببینید همین آیاتی که الان خواندند: «و اذکروا نعمت اللَّه علیکم اذ کنتم اعداء فألّف بین قلوبکم فأصبحتم بنعمته اخوانا - برادر شدید با هم - و کنتم علی شفا حفرة من النّار فانقذکم منها»؛[6] اسلام شما را از آتش تفرقه نجات داد. فراموش کردید؟ هی این به آن ایراد بگیرد، آن به این ایراد بگیرد؛ فروع را اصل بکنیم، اصول را فراموش کنیم، هی اختلاف بین ما بیفتد. اینکه قرآن میگوید: «و اعتصموا بحبل اللَّه جمیعا»، یعنی همه با هم اعتصام به حبل اللَّه بکنید، خوب، این «همه» در سطح واحدی که نیستند؛ …این همه هم هی آیات را میخوانیم، میگوئیم هم، تکرار میکنیم برای همدیگر، شما برای من میگوئید، من برای شما میگویم؛ خوب، باید دل را از این مفاهیم متأثر کنیم. فرض بفرمائید مثلاً: «و اعتصموا بحبل اللَّه جمیعا»،[3] یک تعلیم قرآنی است دیگر؛ بارها هم تکرار کردهایم، هی هم میخوانیم. وقتی که این آیهی شریفه به عنوان الهام الهی، بر دل ما نازل شد - دل جذب کند، هضم کند، بگیرد، دل به شکل این آیه صیرورت پیدا کند، دل ما و جان ما در قالب این آیه قرار بگیرد - آن وقت …… مزدور، اتحاد و یکپارچگی آنها است. دشمن شما تلاش میکند با انواع ترفندها یکپارچگی شما را از بین ببرد. مطرح کردن نقاط افتراق، مطرح کردن شعارهای انحرافی، مطرح شدن چهرههای بدسابقه و نامطمئن به عنوان جانشین رئیس جمهور خائن، از جملهی انگیزهسازی برای تفرقه است. اتحاد خود را بر محور دین و نجات کشور از شر مزدوران دشمن، حفظ کنید: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّـهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا»[8] .… یک تصمیم؛ این را نمیخواهند. لذا تأکید خواهند کرد سنی را در سنیگری، شیعه را در شیعهگری، فرقههای مختلف را در آن خصوصیاتِ خودشان هی تشدید میکنند. برای تحریک احساسات، متأسفانه ابزارهائی هم دارند. همه جا ابزار دارند، در آنجا شاید هم بیشتر. بر اینها فائق بیائید. «و اعتصموا بحبل الله جمیعا».[2] حج یکی از مظاهر حبلالله است؛ به این حبل و ریسمان مستحکم الهی چنگ بزنید جمیعاً؛ یعنی با هم. با هم باشید. نه فقط شما ایرانیها با هم باشید، بلکه شما امت اسلام با هم باشید. مسلمانها، از آفریقائیاش، تا آسیائیاش، تا اروپائیاش، سیاه و سفیدش، در هر نقطهی دنیا که هستند، یک تن واحدند. این، آن …بنابراین باید آسیبشناسی کنیم؛ یعنی توجه به آسیبهائی که در این زمینه وجود دارد و جستجو از علل این آسیبها. البته ما اینجا نمیخواهیم مسئله را تمامشده فرض کنیم؛ فهرستی مطرح میکنیم: چرا فرهنگ کار جمعی در جامعهی ما ضعیف است؟ این یک آسیب است. با اینکه کار جمعی را غربیها به اسم خودشان ثبت کردهاند، اما اسلام خیلی قبل از اینها گفته است: «تعاونوا علی البرّ و التّقوی» ،[1] یا: «و اعتصموا بحبل اللّه جمیعا» .[2] یعنی حتّی اعتصام به حبلاللّه هم باید دستهجمعی باشد؛ «و لا تفرّقوا».[3] چرا در برخی از بخشهای کشورمان طلاق زیاد است؟ چرا در برخی از بخشهای کشورمان روی آوردن جوانها به مواد مخدر زیاد است؟ چرا در روابط همسایگیمان رعایتهای لازم را نمیکنیم؟ چرا صلهی رحم در بین ما ضعیف است؟ چرا در زمینهی فرهنگ رانندگی در خیابان، ما مردمان منضبطی به طور کامل نیستیم؟ این آسیب است. رفتوآمد در …یکی از دستورات قرآن این است که آحاد امت اسلامی با یکدیگر متحد باشند؛ دست در دست یکدیگر بگذارند: «و اعتصموا بحبل اللّه جمیعا و لا تفرّقوا».[1] این خطاب به کیست؟ خطاب به ما است، خطاب به ملت ایران است، خطاب به ملتهای مسلمان کشورهای اسلامی است، خطاب به همهی مؤمنین به اسلام در سراسر دنیا است. ما به این عمل میکنیم؟