… انحراف گشته و به راهی جز راه خدا رفتهاند، نمیتوانند در پیشگاه خدا به این عذر متوسل شوند که ما به تشخیص خود راه خطا را نپیمودیم؛ این پیشوایان و رهبران ما بودند که از روی جهالت، ما را به این راه کشاندند. زیرا اطاعت از چنان رهبرانی، خود، کاری خلاف بوده است؛ پس نمیتواند کارهای خلاف بعدی را توجیه کند.[22]آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ شعراء، آیهٔ ۹۶
قَالُواْ وَهُمۡ فِيهَا يَخۡتَصِمُونَ ٩٦
آنها در آنجا در حالی که به مخاصمه برخاستهاند میگویند:
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۳ پاراگراف)
… صحنهسازیهایی از قیامت برای مردم بیان شده. یک مطلبی را وقتی میخواهند درست برای مستمع مجسم کنند ـ در احادیث هم همینجور است ـ روشن کنند تا در اعماق جانش نفوذ بکند، صحنهای از قیامت را برایش تصویر میکنند که این ماجرا در آنجا منعکس شده و اینجا ازآنقبیل است. ﴿وَ اُزلِفَتِ الجَنَّةُ لِلمُتَّقينَ﴾[31] نزدیک و فرا دست آمد بهشت برای باتقوایان. روز قیامت را دارد میگوید، منتها با لحن گذشته میگوید. مضارع محققالوقوع را در زبان عربی، با تعبیر ماضی میشود بیان کرد. ﴿اِقتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انشَقَّ القَمَرُ﴾[32] یعنی خواهد شد.… خودتان بردید، به زور، به جبر؛ آنها میگویند شما بودید که دنبال ما راه افتادید؛ هرکدامی ضربهای، یک حربهای علیه آن گروه دیگر ارائه میدهند و بیرون میآورند. ﴿قالوا﴾ گویند یا گفتند، ﴿وَ هُم فيها يخَتَصِمونَ﴾ درحالیکه در دوزخ مشغول خصومت و جنگ و ستیز بودند؛ ﴿تَاللهِ﴾ سوگند به خدا، ﴿اِن كُنّا لَفي ضَلالٍ مُبينٍ﴾ بودیم ما در گمراهیای آشکار. در گمراهی عظیمی بودیم، در گمراهی آشکاری بودیم. با آشکاریاش، نمیفهمیدیم گمراه بودیم، با اینکه اگر یکذره به خود میآمدیم، میفهمیدیم که چه راه غلطی، چه راه بدی، چه مسیر خطرناک و چه عاقبت کشنده و مُهلکیست. با اینکه اگر یک مقدار فکر میکردیم، اینها معلوم …