رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۵۷

ٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُخۡرِجُهُم مِّنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَوۡلِيَآؤُهُمُ ٱلطَّٰغُوتُ يُخۡرِجُونَهُم مِّنَ ٱلنُّورِ إِلَى ٱلظُّلُمَٰتِۗ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ٢٥٧

خداوند، ولی و سرپرست کسانی است که ایمان آورده‌اند؛ آنها را از ظلمتها، به سوی نور بیرون می‌برد. (اما) کسانی که کافر شدند، اولیای آنها طاغوتها هستند؛ که آنها را از نور، به سوی ظلمتها بیرون می‌برند؛ آنها اهل آتشند و همیشه در آن خواهند ماند.

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

… با ارائه‌ی جاذبه‌های مادی، با تأمین هوسهای بشری، دلهای سست و ضعیفی را به سمت خودشان جذب کنند، اگر در جامعه‌ی اسلامی آزادی عمل داشته باشند، مردم ضعیف را و انسانهای ساده‌دل را تحت تأثیر قرار خواهند داد و آنها را گمراه خواهند کرد و از بهشت به دوزخ خواهند برد؛ «و الّذین کفروا اولیائهم الطّاغوت یخرجونهم من النّور الی الظّلمات».[6] اسلام اجازه نمیدهد که مردمی که دلشان به نور ایمان منور شده است، به وسیله‌ی چنین ایادیای به سمت ظلمت باز هم کشیده بشوند. لذا اسلام با تبلیغات ضداسلامی و فریبگرایانه، نه با بحث و جدل استدلالی، با خدعه و فریب تبلیغاتی درباره‌ی مسائل اعتقادی که موجب سست شدن ایمان مردم و راهزنی دلهای مردم میشود، مقابله میکند که نشانه‌های این را در احکام متعددی از اسلام ما میبینیم.
… اندیشیده‌اند؟ آیا فکر کرده‌اند که اگر دین جدا از سیاست است، پس چرا قرآن همه‌ی امور سیاسى را ‌-یعنى حکومت را، قانون را، صف‌بندی‌هاى زندگى را، جنگ و صلح را، تعیین دوست و دشمن را، و دیگر مظاهر سیاست را، همه‌وهمه را- به خدا و دین خدا و اولیاى خدا مرتبط میکند؟ آیا در آیه‌ی «یًّـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا لا تَتَّ‌ـخِذوا عَ‌ـدُوّی وَ عَدُوَّکُم اَولِیاّْء»[46] و آیه‌ی «وَ لاتُطیعوا اَمرَ المُسرِفین × اَلَّذینَ یُفسِدونَ فِى الاَرضِ وَ لایُصلِحون»[47] یا آیات معرّفى حزب‌ا‌لله‌ و حزب‌الشّیطان،[48] یا آیات ولایت‌ا‌لله‌،[49] یا آیات حکم به غیر ما انزل ا‌لله‌،[50] اندیشیده و در آن تأمّل کرده‌اند؟ آیا اعمال و رفتار سیاسى و اجتماعى انسانها که بیشترین بخش زندگى آنها است، بدون جزا است؟ پس «وَ وَجَدوا ما عَمِلوا حاضِرًا»[51] و «وُفِّیَت کُلُّ نَفسٍ ما عَمِلَت»[52] چیست و با کدامین میزان سنجیده میشود؟ آیا میتوان گفت اسلام در دنیا به خوب و بدِ این‌گونه اعمال …
عزیزان من! قرآن نور است و حقیقتاً دل و روح را روشن میکند. اگر با قرآن اُنس پیدا کنید، میبینید که دل و جان شما نورانی میشود. به برکت قرآن بسیاری از ظلمات و ابهامها از قلب و روح انسان زدوده میشود. آیا این بهتر نیست؟ «یخرجهم من الظّلمات الی النّور». به‌وسیله قرآن است که خدای متعال میفرماید: «اللَّه ولىّ الّذین امنوا یخرجهم من الظّلمات الی النّور»[1] . به برکت قرآن است که انسان از ظلمات اوهام، اشتباهات، خطاها و غلطها، به نور هدایت راه پیدا میکند. قرآن، کتاب معرفت است. ما در زمینه زندگی، در زمینه آینده، در زمینه تکلیف کنونی، در زمینه هدف از بودن و در بسیاری از زمینه‌های دیگر، خیلی از مسائل را نمیدانیم. بشر …
عزیزان من! انسان، بخصوص وقتی مانند شما دل به معرفت و ایمان آباد کرده باشد، امکان رشد زیادی دارد. جوامع بشری که متشکّل از این انسانها هستند، میتوانند آن چنان پیش بروند که دنیای ظلمانی را پر از نور کنند. این، نوری است که خدا میبخشد، اما به دست انسان. «اللَّه ولی الذین امنوا یخرجهم من الظلمات الی النّور.[2] » این، نوری است که شما نشانه آن را میبینید و حضور آن را احساس میکنید. این، نور ایمان، نور اسلام، نور محبّت و نور دلسوزی برای انسان و انسانیّت است. نورِ دیدن و شناختن ظلم و زشت شمردنِ ظالم است. اینها چیزهایی است که امروز به برکت اسلام، در کشور و در نظام ما هست. شما باید هرچه بیشتر، از اینها استفاده کنید. شما باید از این فضا، …
… تقویت کنیم جوانان عزیز! بارها گفتیم که در درجه‌ی اول، روحیه‌ی اخلاص و روحیه‌ی بصیرت است. این اخلاص و بصیرت روی هم اثر میگذارند. هرچه بصیرت شما بیشتر باشد، شما را به اخلاص عمل نزدیکتر میکند. هرچه مخلصانه‌تر عمل کنید، خدای متعال بصیرت شما را بیشتر میکند. «اللَّه ولىّ الّذین امنوا یخرجهم من الظّلمات الی النّور»؛ خدا ولی شماست. هرچه به خدا نزدیکتر شوید، بصیرت شما بیشتر خواهد شد و حقایق را بیشتر میبینید. نور که بود، انسان میتواند واقعیات و حقایق را مشاهده کند. وقتی نور نباشد، انسان واقعیات را هم نمیتواند ببیند؛ «والّذین کفروا اولیائهم الطّاغوت یخرجونهم من النّور الی …
… این البتّه با توجّه و تدبّر در قرآن حاصل میشود. قرآن را باید با توجّه خواند؛ توجّه داشته باشیم که صِرف تشکیل این اصوات مطلوب نیست؛ با توجّه به معانى، با توجّه به مرادات[2] قرآنى باید قرآن را خواند؛ اگر این شد، آن وقت جامعه‌ى اسلامى راه خودش را پیدا میکند. اَللهُ وَلىُّ الَّذینَ ءامَنُوا یُخرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النُّور؛[3] از ظلمات خرافات، از ظلمات گمراهى‌ها، از ظلمت ترس، از ظلمت توهّمات، انسان خارج میشود «اِلَى النُّور»؛ نور هدایت، نور معرفت، نور تقرّب به پروردگار، نور انس با پروردگار. اینها خصوصیّاتى [است‌] که با نشستن با قرآن و انس با قرآن براى انسان به‌وجود مى‌آید و ما به این احتیاج داریم؛ امّت اسلامى امروز به این احتیاج دارد. جامعه‌ى اسلامى امروز با چالشهاى جدّى روبه‌رو …
… می‌آید؟ اینجا امام چگونه در کنار قرآن است؟ بودن امام در اینجا به‌این‌معناست که به مردم می‌گوید: ای مردم! معنای آیه، آنچه مفسّر دستگاه معاویه می‌گوید نیست، این است. ای مردم! آن بحثی که معاویه مطرح می‌کند دربارۀ قرآن، بحث قرآنی نیست، بحث شیطانی است. ای مردم! آیۀ لازم‌الفهم قرآن، آیۀ «وَ اَعِدّوا» است، آیۀ «اَلهلُ نورُ السَّماواتِ وَ الاَرِ»[7] است، آیۀ «اَلهلُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنوا»[8] است و آیات فراوان دیگر قرآن. فهم قرآنی اینهاست. و به‌طورخلاصه امام در جامعۀ غیر توحیدی، در نظام غیر اسلامی، در کنار قرآن قرار می‌گیرد، از تحریف قرآن مانع می‌شود، از منحرف‌کردن راه معارف قرآن جلو می‌گیرد، از اینکه با قرآن بازی کنند مانع می‌شود، از قرآن و حیثیّت قرآن دفاع می‌کند.
… شد؛ هم نیازهای مادی و هم نیازهای معنوی. هم نیازهای جسمی که امروز دنیای مادی بیشتر به این نیازها متوجه است؛ هم نیازهای معنوی و فکری و فرهنگی که امروز دنیا این را از همیشه یا از بسیاری از ادوار تاریخ بیشتر کسر دارد، و نمی‌داند؛ و فاجعۀ دنیای معاصر در این است. «اَلهلُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنوا یخُرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النّورِ»[11] انسان‌ها را به نور ببرند، نور معنویت و صفا و خداجویی به‌جای خودجویی، و خداطلبی به‌جای خودخواهی و خودپسندی؛ به یک‌چنین جامعه‌ای اسلام دعوت می‌کند. پیغمبر هم برای تأمین چنین جامعه‌ای و چنین نظامی آمد. و انقلاب اسلامی هم در صدر اسلام، برای تأمین یک‌چنین هدفی است. و همۀ طواغیت، ضد این هدف عمل کردند؛ یعنی با غصب و زور، حکومتِ بر مردم را به‌دست گرفتند. طاغوت‌ها بدون …
… دیگر، از هیچ قدرت دیگر نهراسید. آن‌وقتی‌که راه‌ها بر شما فرو بسته مانْد، از لطف و مدد و یاوری خدا مأیوس نگردید. ﴿هُوَ مَولاكُم﴾ خدا سرپرست و نگهبان و هم‌جبهۀ شماست. (معنی مولی، والیت و ازاین‌گونه تعبیرات را ان‌شاءالله در یک بحث مفصل و مستقلی باید بیان کنم. ﴿اللهَ ُ ولَيِ اُّلذَّين آَمنَوا﴾[22] یعنی چه؟ ﴿هوُ مَوَلاكمُ﴾ یعنی چه؟ علی موالی مؤمنین است، یعنی چه؟ مؤمنین باید والیت علی را داشته باشند، یعنی چه؟ این والیت، این کلمه، خیلی کلمۀ پرمعنای ِپرُمغز عجیبی است. یک روز ان‌شاءالله این را با استفاده از تعبیرات قرآنی معنا می‌کنم.) ﴿فَنِعمَ المَولىٰ وَ نِعمَ …
گفتیم نور یکی از چیزهایی است که برای سعادتمند شدن انسان لازم است، با آن توضیحی که دربارۀ نور در آن صفحۀ قبلی دادیم. به مؤمنین نور وعده داده شده. ﴿اللهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنوا يخُرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النّورِ﴾[16] خدا سرپرست و هم‌جبهۀ مؤمنان است. ولیّ را من، هم‌جبهه، پیوسته، هم‌سطح معنا می‌کنم و بر سرپرست و دوست و یاور و این چیزهایی که معمول است، ترجیح می‌دهم. چون ولایت به‌معنای پیوستگی است، دو چیز که به همدیگر پیوستۀ بسته می‌شوند، به این می‌گویند ولایت. خدا ولیّ مؤمنین است، یعنی پیوستۀ با مؤمنین است، …
﴿اللهُ وَلِيُّ الَّذينَ آمَنوا﴾ خدا سرپرست و هم‌جبهۀ مؤمنان است، ﴿يخُرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النّورِ﴾ آنها را از ظلمت‌ها می‌رهاند و به‌سوی نور می‌رساند. اینجا را یک توضیحی دادیم که این توضیح هم بد نیست برای فهمیدن معنای ظلمات. آنان را از ظلمت‌ها، ظلمت‌های جهل، خُرافه، غرور، نظام‌های تحکم‌آمیز و ضدانسانی، همۀ آن چیزهایی که برای بشر و برای گوهرِ بینش بشر، زندان و سیاه‌چالی محسوب می‌شود، آنان را از این ظلمت‌ها …
… می‌فهمیم که طاغوت بالاترینِ مقام‌های یک نظام جاهلی‌ست. یک‌جا می‌گوید: ﴿الَّذينَ آمَنوا يُقاتِلونَ في سَبيلِ اللهِ وَ الَّذينَ كَفَروا يُقاتِلونَ في سَبيلِ الطّاغوِ﴾[28]، مؤمن در راه خدا، کافر در راه طاغوت ـ طاغوت در‌مقابل خد‌است ـ پیکار و مبارزه می‌کند. یک جایِ دیگر می‌گوید: ﴿اللهُ وَلِیُّ الَّذينَ آمَنوا يُخْرِجُهُم مِنَ الظُّلُماتِ اِلَى النّورِ وَ الَّذينَ كَفَروا اَولِياؤُهُمُ الطّاغوتُ يُخْرِجونَهُم مِنَ النّورِ اِلَى الظُّلُماِ﴾[29]. از اول تا آخر قرآن، در حدود هشت مورد گمان می‌کنم کلمۀ طاغوت به‌کار‌رفته؛ در هفت جای قرآن کلمۀ طاغوت به‌کار‌رفته، سبک تعبیرات این‌جوری است که وقتی انسان نگاه می‌کند، به نظر می‌رسد که مراد از طاغوت، همان قدرت‌های استبدادی فوقانیِ در رأس باشد.
… ﴿يَعِدُهُم وَ يُمَنّيهِم﴾ و آنها را مبتلا به آرزوها و پندارهای دور و دراز می‌کند، ﴿وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيطانُ اِلّا غُروراً﴾ و شیطان جز غرور و فریب و دروغ، وعده‌ای به انسان نمی‌دهد. و شیطان به آنان جز وعده‌های غرورانگیز و فریبنده نمی‌دهد؛ این‌هم یک آیه. آیۀ بعدی را هم دیگر ﴿اللهُ وَلِیُّ الَّذینَ آمَنوا﴾، ترجمه‌اش را نوشته‌ام اینجا؛ با یک مختصر شرحی. خواهش می‌کنم مراجعه کنید.