«یعلم ما بین ایدیهم و ما خلفهم ولایحیطون بشیءٍ من علمه الا بماشاءَ»[3] این جملهای است که در آیةالکرسی میفرماید: هیچکس به علم خدا احاطه پیدا نمیکند، مگر به قدری که خدای متعال اراده کرده و اذن داده باشد و بشر در طول قرون، بخشی از این دانش را به دست میآورد، لهذا کسی که دارای یک چنین دانش عظیمی است انسان را به طور قهری خاضع و در مقابل خودش وادار به عبودیت و بندگی و فرمانبری میکند بدون اینکه اجباری در کارش باشد. آنوقت هرچه انسان داناتر باشد، این عبادت برای او طبیعیتر و دلنشینتر است، همچنانکه آن استاد دانشمندی را که شما میشناسید اگر بیاید در کوچه و خیابان ممکن است یک آدم جاهل و بیسوادی چون او را نمیشناسد نسبت به او اسائهی ادب کند، شما که شاگرد او هستید، به همان قدری …سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۵۵
ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَيُّ ٱلۡقَيُّومُۚ لَا تَأۡخُذُهُۥ سِنَةٞ وَلَا نَوۡمٞۚ لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ مَن ذَا ٱلَّذِي يَشۡفَعُ عِندَهُۥٓ إِلَّا بِإِذۡنِهِۦۚ يَعۡلَمُ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُمۡۖ وَلَا يُحِيطُونَ بِشَيۡءٖ مِّنۡ عِلۡمِهِۦٓ إِلَّا بِمَا شَآءَۚ وَسِعَ كُرۡسِيُّهُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَۖ وَلَا يَـُٔودُهُۥ حِفۡظُهُمَاۚ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡعَظِيمُ ٢٥٥
هیچ معبودی نیست جز خداوند یگانه زنده، که قائم به ذات خویش است، و موجودات دیگر، قائم به او هستند؛ هیچگاه خواب سبک و سنگینی او را فرانمیگیرد؛ (و لحظهای از تدبیر جهان هستی، غافل نمیماند؛) آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آن اوست؛ کیست که در نزد او، جز به فرمان او شفاعت کند؟! (بنابراین، شفاعت شفاعتکنندگان، برای آنها که شایسته شفاعتند، از مالکیت مطلقه او نمیکاهد.) آنچه را در پیش روی آنها [= بندگان] و پشت سرشان است میداند؛ (و گذشته و آینده، در پیشگاه علم او، یکسان است.) و کسی از علم او آگاه نمیگردد؛ جز به مقداری که او بخواهد. (اوست که به همه چیز آگاه است؛ و علم و دانش محدود دیگران، پرتوی از علم بیپایان و نامحدود اوست.) تخت (حکومت) او، آسمانها و زمین را دربرگرفته؛ و نگاهداری آن دو [= آسمان و زمین]، او را خسته نمیکند. بلندی مقام و عظمت، مخصوص اوست.
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۱۰ پاراگراف)
﴿بِسمِاللهِالرَّحمنِالرَّحيم، اللهُ لا اِلهَ اِلّا هُوَ﴾ الله، این نامی که معادلی بهصورت تبیین و تشریح برایش نمیشود پیدا کرد؛ چیست الله؟ خداست. خدا کیست؟ آن موجودی است که ﴿لا اِلهَ اِلّا هُوَ﴾ هیچ معبودی به جز او نیست. اله را معبود معنا کنید. اله یعنی هر آن موجودی که انسان درمقابل او بهصورت تقدیس،[6] بهصورت تعظیم و تکریم، خضوع میکند، اختیار خودش را دست او میدهد، سررشتۀ زندگیاش را به او میسپرد، او را …اینجا میگوید که ﴿لا اِلهَ اِلّا هُوَ﴾ هیچ الهی، هیچ معبودی بهجز او نیست. یعنی چه نیست؟ یعنی در دنیا نیست؟ هزاران معبود بود در دنیا، سیصدوشصتتا در خودِ خانۀ کعبه آویزان و قرار داده شده بود، سیصدوشصتتا عروسک. همینقدر هم عروسکهای جاندار در دنیا، داشتند فرمانروایی میکردند؛ چطور الهی نیست! پس اینیکه میگوید ﴿لااِلهَ اِلّا هُوَ﴾ …﴿اللهُ لا اِلهَ اِلّا هُوَ﴾، خصوصیت این الله، این الهِ یکتا و یگانه چیست؟ خصوصیاتش را مقداری میشمرد: ﴿اَلحَىّ﴾ زنده است؛ همه مردهاند، دیگران موجودات مرده و مُردارند، او زنده است. بیجانها که پیداست، باجانها هم مردهاند. باجانی که روزی نبوده و روز دیگری هم نخواهد بود، جانداری که جانش دائماً در تهدید است، موجود زندهای که زندگیاش با حرکت یک مو، با جنبش یک مغز گاهی تهدیدِ به …﴿لا تَأخُذُه ُسِنَةٌ وَ لا نَومٌ﴾ چُرت و خواب او را نمیرباید؛ خواب سبک، چه برسد به خواب سنگین. او را از خود نمیگیرد، یعنی چه؟ یعنی لحظهای غفلت، لحظهای بیتوجهی، در وجود او و در حیات او راه ندارد. موجودات دیگر، خداوندگاران دروغین غفلت میکنند از خودشان، از مردم تحت اختیارشان، از جهانی که در قبضۀ آنها هست، سراپا …آنکه او را غفلت نمیگیرد، حاکم واقعی این جهان است؛ یعنی الله. ﴿لا تَأخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَومٌ﴾، به نظرتان نیاید که سِنَة یعنی چرت، خواب سبک و نَوم، یعنی خواب معمولی یا سنگین را از خدا برداشتن و نفی کردن، چه لزومی داشت اینجا؟ چرا؛ در بحثهای بعدی خواهیم دید. چون هر اشارهای در توحید، هر نکتهای در توحید، اشاره به نفی الوهیت غیر خداست و اشاره به نقایص غیر خدا. هرچه دربارۀ خدا اثبات میشود، آن چیزهاییست که دربارۀ مدعیان الوهیت نفی میشود. آنچه در توحید گفته میشود، آن چیزهاییست که در …﴿لا تَأخُذُهُ سِنَةٌ وَ لا نَومٌ لَهُ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الاَرِ﴾ از آنِ اوست هر آنچه در آسمانهاست و هر آنچه در زمین است؛ مِلک اوست، بندۀ اوست. ﴿مَن ذَا الَّذي يَشفَعُ عِندَهُ اِلّا بِاِذِهِ﴾ کیست که درمقابل او شفاعت کند، وساطت کند، جز به اذن او. هیچ قدرت دیگری سراغ نداریم ما که حتی به اندازۀ قدرت یک شفیع، بتواند درمقابل خدا عرض اندام بکند. اگر کسی شفاعت از دیگران میکند، باز به اذن خدا میکند. پیغمبران که شفاعت میکنند، اولیا و ائمه و صلحا و مؤمنین و شهدا که شفاعت میکنند پیش خدا، جز به اذن خدا …﴿مَن ذَا الَّذي يَشفَعُ عِندَهُ اِلّا بِاِذِهِ﴾ کیست آنکه شفاعت کند نزد او جز به اذن و رخصت او؟ ﴿يَعلَمُ ما بَينَ اَيديهِم وَ ما خَلفَهُم﴾ پیش روی آنها هرچه هست و پشت سر آنها، میداند؛ یعنی محیطِ به تمام زندگی انسانها و موجودات است، ﴿وَ لا يُحيطونَ بِشَيءٍ مِن عِلمِهِ اِلّا بِما شآءَ﴾ احاطه ندارند، گسترده نیست دانششان به چیزی از دانش پروردگار، مگر آنچه خود او بخواهد.﴿وَسِعَ كُرسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الاَرَ﴾ گسترده است تخت قدرت او آسمانها را و زمین را ﴿وَ لا يَؤُودُهُ حِفظُهُما﴾ نگاهداری آسمانها و زمین بر او گران و دشوار نیست، ﴿وَ هُوَ العَلِيُّ العَظيمُ﴾ اوست برتر و بلندقدر، اوست بزرگ و پرشکوه. از این آیات، شما از مجموع چه میفهمید؟ غیر از دقایقی که در آیه هست، غیر از نکات و ریزهکاریهایی که در هر جملهای هست. که یک مقداریاش را ممکن است شما بفهمید یا من بفهمم و دهها یا صدها دقیقه و نکتۀ دیگر هست که جز بندگان برگزیدۀ خدا کس دیگر نمیفهمد. از کلمه …﴿مَن ذَا الَّذي يَشفَعُ عِندَهُ اِلّا بِاِذِهِ﴾، چه کسی به او نزدیکتر است؟ چه کسی درمقابل او یک قدرتی دارد؟ چه کسی میتواند درمقابل منِ او، منیّتی داشته باشد؟ بله ﴿اِلّا بِاِذنِهِ﴾، کسانی میتوانند شفاعت کنند، اما به اذن خود او. او هرگز به جباران اذن شفاعت نمیدهد، به امامان اذن شفاعت میدهد. او هرگز به مفسدان اذن نزدیکی و رخصت …