اما آیه دوم که دنبالهی این آیه است و مقدار زیادی دربارهی آن صحبت کردیم، که امروز انشاءالله سخن را به پایان میبریم این است: «الذی جعل لکم الارض فراشاً»[2] : آن که زمین را برای شما بستری قرار داد و این «الذی»، عطف به «الذی خلقکم» آیه قبل است، یعنی بندگی و عبودیت کنید خدایی را که شما و گذشتگان شما را آفرید و زمین را برای شما بستری قرار داد، «والسماءَ بناءً» و آسمان را بنایی استوار قرار داد. که شرح تفضیلی آن را جلسهی قبل برای شما دادم. «و انزل من السماء ماءً» و از آسمان آبی بر زمین فرو بارید. این همکاری و هماهنگی قوانین طبیعت میان زمین و آسمان معلول همکاری و تجارب چندین عامل زمینی و آسمانی است: تابش خورشید بر دریاها، تبخیر آب دریاها، بعد تشکیل ابرها، بعد جابجا کردن بادها و این عوامل گوناگونی که در ایجاد فشار و ایجاد باران مؤثرند، و بالاخره باریدن آب پاکیزه از آسمان یعنی همان باران آبی که مایه حیات انسان است، اعم از آنچه که از آسمان میآید، یا آنکه در سدها ذخیره میشوند و آنچه در زیر زمین انبار میشود و آنچه بر روی زمین جاری میشود و مستقیماً بر روی کشتها و درهها و جنگها و زمینهای شما میبارد و زمین را برای شما زنده میکند، این هم یکی از نشانههای قدرت الهی و یکی از آن سرچشمههای اصلی نشان دهندهی تدبیر خلقت آفرینش است «فاخرج به من الثمرات رزقاً لکم» پس بوسیلهی این آب از میوهها برای شما مایه ارتزاقی پدید آورد، و این تعبیر ثمرات، یعنی هر نوع محصولی که از زمین بدست میآید اعم از محصولاتی که شما بدون واسطه از آن استفاده میکنید مثل: گندم، یا سبزیجات و میوه که بطور بیواسطه از آن ارتزاق میکنید، یا آن چیزهایی که با واسطه مایه ارتزاق شماست، مثل اینکه حیوانات از آنها ارتزاق میکنند، بعد حیوانات وسیلهی ارتزاق شما میشوند، یا مواردی که در طبیعت بوجود میآید و از آن مواد، مواد غذایی لازم دیگر مثل قند و از این قبیل برای شما بوجود میآید، یا چربی مثلاً که مایه ارتزاق شماست پدید میآید، اینها با واسطه به دست شما میرسد، فرضاً از چربی دانهها، یا از چربی حیوانات استفاده میکنید، همهی آنچه را که شما برای ارتزاق و بقای حیات جسمانی خودتان نیاز دارید، در حقیقت از زمین و به برکت همان آبی است که خدای متعال از آسمان بر شما فرو میریزد، پس خدایی را که دارای این خصوصیات هست عبادت کنید.آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبتها
سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۲
ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلۡأَرۡضَ فِرَٰشٗا وَٱلسَّمَآءَ بِنَآءٗ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ فَلَا تَجۡعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ٢٢
آن کس که زمین را بستر شما، و آسمان [= جو زمین] را همچون سقفی بالای سر شما قرار داد؛ و از آسمان آبی فرو فرستاد؛ و به وسیله آن، میوهها را پرورش داد؛ تا روزی شما باشد. بنابر این، برای خدا همتایانی قرار ندهید، در حالی که میدانید (هیچ یک از آنها، نه شما را آفریدهاند، و نه شما را روزی میدهند).
ترجمه: آیتالله مکارم شیرازی (Tanzil.net)
شاهدها (۴ پاراگراف)
دنبالهی آیه میفرماید: «فلا تجعلوا لله انداداً»: پس برای خدا رقیبان و شریکان مگیرید. برای خدا در عبودیت همسان و انباز و همانندی اتخاذ نکنید، جوانان را اسیر غیر عبودیت خدا نکنید، خودتان را اسیر غیر عبودیت خدا نکنید «و انتم تعلمون»: در حالی که شما میدانید. این جملات آخر همان چیزهایی است، که من اندکی باید امروز انها را شرح بدهم. در این دو آیهای که تلاوت شد، و امروز و قبلاً مقدار زیادی شرح دادیم. بهر حال مقصود این است که: انسان بطور منحصر بندهی خدا باشد و عبودیت انحصاری خدا که عبارت دیگری از توحید عملی است مورد …… خدا را هم قبول دارند اما دارند عبادت غیر خدا میکنند، زیرا آن کسانی که بر کار اینها حاکمیت دارند، کسانی هستند که با معیارهای الهی زندگی نمیکنند، با معیارهای الهی جامعه را اداره نمیکنند، سخن حق نمیزنند، کارحق نمیکنند، این هم نوعی از انواع عبادت غیرخداست. پس اینکه قرآن میگوید: «فلا تجعلوا لله انداداً»: برای خدا رقیب و شریک و انباز قرار ندهید، این شریک و رقیب فقط آن بتی نیست که در کعبه بود، یا امروز در بتخانههای هندوستان هست. این هم که در محیط اجتماعی انسان و در محیط زندگیاش از یک قانونی، از یک نظامی و از یک جهتگیری اطاعت کند آن جهتگیری به خدای متعال و به امر الهی وابسته نیست این هم یک نوع بت است و اطاعت و عبادت این را هم نباید کرد. یک نوع دیگر رقیب که از همه عمومیتر است آن نفس …﴿الَّذى جَعَلَ لَكُمُ الاَرضَ فِراشاً﴾، ببینید همهچیز برای همه است. آنکه قرار داد برای شما، شما یعنی کی؟ انسانها، همه. ﴿الاَرضَ فِراشاً﴾ زمین را گسترده، ﴿وَ السَّماءَ بِنَاءً﴾ و آسمان را بنایی استوار، ﴿وَ اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً﴾ از آسمان آب باران فرستاد، ﴿فَاَخرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزقاً لَكُم﴾ برون آورد بهوسیلۀ این باران از میوهها برای روزی شما، نه روزی طبقۀ خاصی و شما صدقهسری آنها بخورید، نه؛ برای همه. حالا که اینجور است، ﴿فَلا تجَعَلوا لِلّٰهِ اَنداداً﴾ پس دو خدایی نشوید، با دوتا خدا قرار دادن، با رقیب و هماورد برای خدا فرض کردن، انسانها را به دو گروه و سه گروه و ده گروه تقسیم نکنید، همه یک گروهند، ﴿فَلا تجَعَلوا لِلّٰهِ اَنداداً وَ اَنتُم تَعلَمونَ﴾ شما که میدانید، برای خدا شریکان و رقیبان فرض مکنید.