رفتن به محتوای اصلی
آیات، روایات، اشعار، مخاطبان و مناسبت‌ها

سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۵۶

ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ ١٥٦

آنها که هر گاه مصیبتی به ایشان می‌رسد، می‌گویند: «ما از آنِ خدائیم؛ و به سوی او بازمی‌گردیم!»

ترجمه: آیت‌الله مکارم شیرازی (Tanzil.net)

شاهدها (۲۷ پاراگراف)

… بأحرّ التّهانی لکلّ المسلمین رجالاً و نساءً بمناسبة عید الأضحى المبارک أعاده ا‌لله‌ على المسلمین و هم یرفلون بأثواب العزّة و السّؤدد و وفّق أبناء أمّتنا لاستلهام ما فی هذا العید الکبیر من دروس فی التّضحیة و الفداء و تسلیم الوجه ‌لله‌ الواحد الأحد القهّار. و بمناسبة أربعینیّة وفاة القائد الإسلامیّ الکبیر و إمام الأمّة الإسلامیّة و الأب الرّؤوف بها عبد ا‌لله‌ الصّالح الإمام الخمینیّ (رضوان ا‌لله‌ تعالى علیه) أعزّی أمّتنا الإسلامیّة سائلاً ا‌لله‌ سبحانه أن یحسن لها العزاء و یجزل لها الأجر فى المصاب و «اِنّا لِله وَ اِنّاِّ اِلَیهِ رّْجِعون».[12]
ٰجِعون.[1] حادثه‌ی تأسّف‌‌بار زلزله‌ی شدید استانهاى گیلان و زنجان و سایر نواحى کشور را که موجب وارد آمدن خسارات سنگینى شده و عدّه‌‌ى زیادى از هم‌‌میهنان عزیزمان به رحمت ایزدى پیوسته و خانواده‌‌هاى بسیارى داغدار شده‌‌اند، به حضرت بقیّة‌‌الله‌‌ و مردم شریف آن سامان تسلیت میگویم. این ‌‌گونه حوادث تلخ، امتحان الهى است و خسارت‌‌دیدگان و دیگر مردم باید در آن با صبر و تلاش و همکارى و امداد، خود را در این امتحان سربلند سازند و آن را وسیله‌‌اى براى تقویت و تکامل مادّى و معنوى خود سازند. درخواست اینجانب از مردم بزرگوار کشورمان آن است که به …
وَ لَنَبلُوَنَّکُم بِشَیءٍ مِنَ ‌الخَوفِ وَالجوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَ الاَنفُسِ وَ الثَّمَرٰتِ وَ بَشِّرِ الصّٰبِرینَ * اَلَّذینَ اِذآ اَصابَتهُم مُصیبَةٌ قالوِّا اِنّا لِله وَ اِنّآ اِلَیهِ رٰجِعون.[1]
هر چیزی که مال خدا است، مال ما است، ما هم مال خدائیم، ما برای هدف‌های خدا هستیم «إنّا لله و إنّا إلیهِ رَاجعُون» این آن مفهوم «الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِین» است پایه همه احساسات و تفکرات و آرمان‌های اسلامی همین است پس «الْحَمْدُ للهِ رَبِّ الْعَالَمِین» ستایش از آن خدا است پروردگار جهان‌ها یا کردگار جهان‌ها یا خداوندگار جهان‌ها؛ جهانیان که گفته می‌شود معنای دقیق و کاملی نیست.
فقدان اَسَف‌بار فرزند جنابعالى را به شما تسلیت میگویم و کلام خداوند جلّ ذکره را به یاد شما مى‌آورم که فرمود: اَّلَّذینَ اِذا اَصابَتهُم مُصیبَةٌ قالوا اِنّا لِله وَ اِنّا اِلَیهِ رجِعونَ * اُولئکَ عَلَیهِم صَلَوتٌ مِن رَبِّهِم وَ رَحمَةٌ وَ اُولئکَ هُمُ المُهتَدون[2]
مصیبت‌دیدگان بم بدانند که این‌گونه مصائب سنگین در معیار و دیوان الهی بدون اجر نیست؛ اجر هر مصیبت به تناسب سنگینی آن مصیبت است و مصیبت‌دیدگان باید خدا را پاسخگوی دلِ داغدیده و نیاز روحِ درهم شکسته خود بدانند؛ به خدا توکّل کنند. کلام «انّالله‌واناالیه‌راجعون[3] » درست است؛ التیام است؛ تسلّای دل مصیبت‌دیدگان است. آن کسی که میداند در مقابل هر مصیبتی - چه مصیبت طبیعی و چه مصیبت تحمیلی - که بر انسان وارد شد، خدای متعال به او پاداش روشنیبخش میدهد که چشم و دل او را روشن میکند، به‌طور قهری تسلّی پیدا میکند؛ این واقعیت است. خدای متعال میفرماید: …
… است تا بم، شهر شایسته مردم بم شود. البته چیزهایی قابل جبران است، اما چیزهایی هم به هیچ‌وجه قابل جبران نیست. من به شما برادران و خواهران عزیز بمی عرض میکنم: چیزهایی که قابل جبران است، هم مسؤولان باید سعی کنند، هم خودتان با همّت و تلاش، آنها را جبران کنید. اما چیزهایی را که قابل جبران نیست، پای خدا حساب کنید: «و بشّر الصّابرین الّذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انّا للَّه و انّا الیه راجعون[1] ». برای انسان، هیچ پناهگاهی بهتر از این وجود ندارد. اگر تکیه‌گاهِ توکّل به خدا و واگذاری کار به خدا نباشد، بار سنگین مصیبتها پشت انسان را خم میکند. این قضیه بُعد دیگری هم دارد. من بارها به دوستانی که دچار مصیبتهایی شده‌اند، این را عرض کرده‌ام؛ به شما هم عرض …
این جلسه و جلسات مشابه این در همه ی سفرها، برای من یکی از شورانگیزترین جلسات است. یادگاران ایثار و شهادت؛ آن کسانی که شربت صبر در راه خدا را چشیدند؛ «و بشّر الصّابرین الّذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انّا للَّه و انّا الیه راجعون اولئک علیهم صلوات من ربّهم و رحمة».
… به «یا ایّها الّذین امنوا» - به دست می‌آید. قبل از این آیه‌ی شریفه، آیه‌ی شریفه‌ی «فاذکرونی اذکرکم و اشکروا لی و لا تکفرون» بحث ذکر و شکر است. بعد از این آیه‌ی شریفه، مسئله‌ی جهاد است؛ «و لا تقولوا لمن یقتل فی سبیل اللَّه اموات بل احیاء و لکن لا تشعرون». بعد از این آیه، این آیات معروف «و لنبلونّکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال والانفس و الثمرات و بشّر الصابرین»، «الّذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انّا للَّه و انّا الیه راجعون» بعد «اولئک علیهم صلوات من ربّهم و رحمة» آمده که ارتباط کامل بین این دو عنصر، کاملاً از این آیات مفهوم میشود؛ به دست می‌آید. هم خودِ این دو عنصر اهمیت دارد، هم رابطه‌ی اینها. حالا من بعداً برمیگردم به توضیحی درباره‌ی صبر و قدری بیشتر بحث میکنم.
«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیْ‌ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الأَْمْوالِ وَ الأَْنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ *الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ *أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ» و «لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا أَذیً کَثِیراً وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الأُْمُورِ».
در باب محتوای اسلامی، دوستان اشارات خیلی خوبی داشتند. اوّلین مسئله‌ای که باید در نظر گرفته شود، مسئله‌ی مبدأ است، مسئله‌ی توحید است؛ «انّا لله و انّا الیه راجعون».[2] مهم‌ترین مشکل دنیایی که امروز رنگین‌ترینش در غرب متجلّی است و به آن داریم اشاره میکنیم، جدایی از خدا و اعتقاد به خدا و التزام به اعتقاد به خدا است. البتّه شاید اعتقاد ظاهری و صوری و اینها وجود دارد، لیکن به اعتقاد به خدا التزام نیست. اگر مسئله‌ی مبدأ حل شد، بسیاری از مسائل حل خواهد شد. «یُسَبِّحُ لَهُ ما فِی السّماوات وَ الأرض»،[3] «وَ لله جُنودُ السَّماواتِ وَ الأرض وَ کانَ اللهُ عَزیزاً حَکیما».[4] …
… عوض کند. دین می‌آید تا حرکت دسته‌جمعی انسان‌ها را در جهت درست و سَمت درست بیندازد. یعنی می‌آید حکومت را به‌دست بگیرد، قدرت سیاسی و اجتماعی‌ای را که جهت‌دهنده و سمت‌دهندۀ جامعه است، در اختیار بگیرد و انسان‌ها را به سویی که سوی خداست و جهت خداست حرکت بدهد؛ به مصداق «اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعوَ» و «اَلا اِلَی اللهِ تَصیرُ الاُمورُ»[7].
… دست داد، یک لحظه‌ای به خواب رفتند و از خواب بیدار شدند. سوارکارهای ماهر، روی اسب هم گاهی در حال حرکت خوابشان می‌بَرد، البته این حرکت، حرکت معمولی یک کاروان بود. که در این کاروان شتر هست، زن‌ها سوار شترها هستند، بنابراین حرکت آرامی بود، حضرت یک‌لحظه چرت زد. از خواب که بیدار شد، با صدای بلند فرمود: «اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعونَ». علی‌اکبر که نمونۀ یک چهرۀ منوّر و زیبای قرآنی و اسلامی است، اینجا شخصیتش را نشان می‌دهد. در کنار پدر حرکت می‌کرد. فقط، فرزند پدر نیست، بلکه شاگرد هوشمند و مطیع پدر هم هست؛ ناگهان دید که پدر استرجاع کرد، کلمۀ «اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَیهِ راجِعونَ» را بر …
… و تدریجاً به حد نهایی برسانند، بعد نبوت آخرین بیاید، انسان‌ها را درمقابل یک افق وسیعی، درمقابل یک میدان بی‌نهایتی قرار بدهد. وسیلۀ سِیر را، وسیلۀ دویدن را، وسیلۀ تکامل هرچه بیشتر را به آنها اعطا بکند، تا انسان‌ها بتوانند در این میدان تا بی‌نهایت بروند؛ ﴿وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ﴾[24] تا خدا. این فرمان پروردگار، این قَدَرِ پروردگار، این کلمۀ پروردگار بود و تمام شد، بسته شد، تخلف‌ناپذیر شد. ﴿لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ﴾ هیچ‌کس نیست که تبدیل و دگرگون کند کلمات و فرمان‌های او را، ﴿وَ هُوَ السَّميعُ العَليمُ﴾ و اوست شنوا و دانا، شنوای آهنگ نیازهای باطنی …
… و عمیق انسانی برخوردار است؛ بیش از بقیۀ مردم. استعداد فهمیدن او، استعداد حرکت در او، استعداد انفجار در او، قابل مقایسۀ با مردم دیگر و انسان‌های دیگر نیست. استعداد بندگی خدا در او، آمادگی برای بندۀ خدا بودن، به اندازه‌ای‌ست که برای انسان‌های دیگر متصوَر نیست. همۀ مایه‌هایی که یک انسان را از حضیض[6] خاک بودن خارج می‌کند و به اوج ﴿اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ﴾[7] یعنی بندۀ واقعی خدا و تخلّق به اخلاق خدا می‌رساند، همۀ این مایه‌ها، در نبی بیش از دیگران است.
… همین موجودی‌ست که روی دوتا پا راه می‌رود، با این‌همه داعیه، این بنی‌آدم است، اما انسان شدن یعنی همۀ این فضایل و سرچشمه‌های استعداد در وجود او به جریان بیفتد. می‌گویی بعدش چه؟ می‌گوییم بَعد ندارد، انسان نامحدود است، به‌قدر قدرت خدا نامحدود است، بَعد ندارد. ﴿اِنّا لِلّٰهِ وَ اِنّا اِلَيهِ راجِعونَ﴾[9] وقتی‌که انسان در روند تکامل افتاد، دیگر آخِر ندارد؛ این است ایدۀ خداپرستان و فکر موحدین عالم و ادیان عالم. همین‌طور پیشرفت است، دائماً پیشرفت است، دائماً اوج است، دائماً تکامل و تعالی‌ست، آخِر و نهایت ندارد و انبیا برای این می‌آیند.