لزوم سخن منظم و گزیده و پرهیز از رودهدرازی مجریان
… را باز میکند، یک آدمى است، مرد خردمندى است، مرد عالِمى است ــ حالا یا بیکار است یا دنبال یک چیزى است یا مرید برنامهى شما است؛ به هر دلیلى ــ این پیچ را باز کرده. باید شما جورى حرف بزنید که او را اشباع کنید. او باید احساس پوچى و سبکى در برنامهى شما نکند. مهمترین چیزى که این سَبُکى را القا میکند، نامنظّم حرف زدن و بهاصطلاح ضدّ گزیدهگویى [است] ــ حالا اسمش گزافهگویى میشود، رودهدرازى میشود؛ هر چه هست ــ «کم گوى و گزیده گوى چون دُر».[13] بهترین چیزى که یک نفر را که پاى صحبت شما، پاى منبر شما نشسته خشنود میکند، این است که سخن شما سخن منظّمى باشد و کلماتْ هر کدام معناى خودش را داشته باشد؛ نخواهید زیادهروى کنید و مدام آن را کش بدهید و مدام تعبیرات مرادف بیخودى به کار ببرید و به قول نظامى:
هنرمندانه سخن گفتن و حرف زدن با شنونده
یکى دیگر از خصوصیّات جاذبهآفرین ــ که ضدّ آن، ضدّ جاذبه است ــ کار هنرى است. هنرمندانه سخن بگویید. البتّه گویندگان خبر الحمدلله خوبند ــ این آقایانى که حالا من چهرههایشان را بعضى را مىشناسم و بعضى هم که در رادیو هستند نمىشناسم ــ [کارشان] بد نیست، خوب است؛ یعنى غالباً خوب است ــ حالا اگر نگوییم عموماً، غالباً خوب است ــ عیبى ندارد؛ البتّه بهتر از این …
توصیه به گویندگان به سخن گفتن چنانکه با شنوندهای حاضر
یک وقتى سه چهار سال پیش، چند نفر از این گویندگان رادیو تلویزیون ــ گویندگان بخشهاى غیر خبر ــ آمدند پیش من. من مىشنفتم [برنامههایشان را]، چون من تقریباً جزو استفادهکنندههاى از برنامههاى صداوسیما هستم، خیلى از اوقات میدیدم؛ به اینها گفتم شماها چرا وقتى که جلوى دوربین مىنشینید، آشفته میشوید؟ گفتم حالا براى اینکه بعد از این درست حرف بزنید، هر وقت دارید حرف میزنید، یادتان باشد که من نشستهام پشت گیرنده و دارم گوش میکنم؛ اصلاً با من حرف بزنید! درست حرف بزنید. دو نفر بودند که آمدند پیش من؛ آن دو نفر الان جزو گویندههاى خوب تلویزیون هستند و دیدم واقعاً رعایت میکنند.
گفتوگو با شنونده بهجای خواندن متن در برابر دیوار
وقتى که دارید صحبت میکنید، با مستمعتان حرف بزنید؛ [بدانید] یکى دارد گوش میکند حرف شما را؛ با او حرف بزنید؛ مثل کسى که دارد تفاهم[12] میکند. [این] غیر از این است که [کسی] یک متنى را دارد میخواند مثلاً در مقابل یک دیوارى؛ اینجورى نباشد؛ کارِ هنرمندانه بکنید. یعنى خواندن، یک عمل هنرى است؛ نوشتن، یک عمل هنرى است؛ هر چه میتوانید ظرافتهاى ادبى را، زیبایىهاى ادبى را، زیبایىهاى نگارشى را در نوشتهى …
لزوم تمرین مجریان برای پرهیز از کش دادن و تکرار
من میبینم در بعضى از برنامهها، مجرى همینطور بیخودى کش میدهد؛ یک کلمهاى را اضافه میکند، یک جملهاى را تکرار میکند. تمرین کنید؛ اینها تمرینکردنى است. من توقّع ندارم که حالا هر کسى که امروز مجرى میشود، بتواند به طور ارتجالى[14] بدون اینکه نوشتهاى هم گاهى جلویش باشد، آنجور که من توقّع دارم حرف بزند، امّا بالاخره این توقّع بایستى برآورده بشود. [اگر] راهش این است که حتماً از روى نوشته بخواند، این کار را …