رفتن به محتوای اصلی

کار و تلاش

نام‌های دیگر: کار سخت، کار مؤمنانه، کرامت شغلی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ارزش کار و کوشش و نقش آن در پیشرفت فرد و کشور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

میدان جنگ، میدان آزمون است. مثل همین بوته زرگری است که وقتی طلا را در آن میگذارند و حرارت میدهند، ناخالصیها خودش را نشان میدهد، والاّ تا وقتی که به شکل انگشتر است و در دست کسی قرار دارد، معلوم نمیشود کدامیک عیارش بالا و یا پایین است. ما در ارتش از آدمهای خوب و شخصیّتهای مؤمن برخوردار بودیم؛ آدمهای ناباب هم داشتیم. جنگ تکلیف همه را معلوم کرد و مانند بوته زرگری شد. فشاری که اوّلِ جنگ وارد شد، مقداری از عرقها را در آورد و در همان قدمهای اوّل، بخشی از آلودگیها را فوراً سُترد. به دنبال آن، ارتش سینه خود را گشود و سرش را بلند کرد و به ایمان و تقوا و دیانت مجهّز شد. البته منظور از این ارزشها، مقدّس مآبی و فقط سرپایین انداختن و ذکر گفتن نیست. تلاش مؤمنانه هر کس، انجام دادن کار به مقتضای نیاز است. در میدان جنگ یک طور است و در میدان سازندگی درون ارتش طور دیگر. وقتی سازماندهی مطرح میشود، یک طور است و وقتی صحبت از ابزار و تجهیزات و یا نشان دادن آمادگی و مانور کردن است، طور دیگر است. ایمان و تقوا و دین در این جاها خودش را نشان میدهد، والاّ بعضی کسان خیال کردند که اگر زودتر از وقتْ به نمازخانه رفتند و ریشی هم گذاشتند و تسبیحی هم به دست گرفتند و احیاناً در مقابل این یا آن مسؤول خم و راستی هم شدند، قضیّه تمام است. البته قضیّه در یک دیدار دوستانه فعلاً تمام است، اما در مقام عمل، خیر! قضیّه این گونه تمام نمیشود، بلکه با کار مؤمنانه تمام خواهد شد.
یکی از این برادرها گفت ما حاضریم؛ پژوهشگاه به ما بدهید یا اجازه بدهند ما پژوهشگاه درست کنیم تا در فلان قضیه - مثلاً فرض کنید انرژی خورشیدی یا هر چیز دیگر - فعالیت کنیم. خیلی خوب، آن گروه دیگر دانشجوئی هم بگویند خیلی خوب، ما هم در فلان مسئله‌ی دیگر رقابت مثبت علمی میکنیم با اینها. رقابت مثبت یعنی این؛ یعنی مسابقه‌ی دویدن: «سابقوا الی مغفرة من ربّکم». مسابقه‌ی در کار خیر، مسابقه‌ی در تولید، مسابقه‌ی در فراگیری و تحقق دادن آن معلومات در خارج و کمک کردن به محیط زندگی مردم. این مسابقه خیلی خوب است، رقابت خیلی خوب است؛ اما دست به گریبان شدن، دعوا کردن، آن هم سر چیزهای کوچک، سر چیزهای بسیار کوچک و حقیر، نه. این را ما نمیپسندیم؛ هم در محیط دانشگاه، هم در محیط کل کشور، هم در محیط روحانیت؛ در همه‌ی محیطها.
کار به معنای وسیع کلمه، شامل کار یدی، کار جسمی، کار فکری، کار علمی، کار مدیریّتی، در واقع محور پیشرفت و حرکت و حیات مستمرّ جامعه است؛ این را باید همه‌مان بدانیم. اگر کار نباشد، سرمایه، مواد، انرژی، اطّلاعات، هیچ‌کدام برای انسان مفید نخواهد بود. کار است که مثل روحی میدمد در سرمایه، در انرژی، در موادّ اوّلیّه، و آن را تبدیل میکند به یک موجود قابل مصرف، تا انسانها بتوانند از آن استفاده کنند. ارزش کار، اینها است.

خشنودی انسان از تلاش سخت و اختیاری، برخلاف کار اجباری

… و قهرى که دست شما نیست ــ که ورزش چه بخواهید، چه نخواهید در جسم شما میگذارد ــ یک چیز دیگر هم هست و آن اینکه شما احساس میکنید که امروز کار بیشترى کردم. یک روز وقتى یک برنامه‌ى خوب تنظیم میکنید، وقتى یک اجراى خوب دارید، وقتی یک کار جدید میکنید، خوشحال‌ترید. وقتى یک روز، یک ساعت بیشتر وقتتان را مصرف میکنید ــ از روى اختیار البتّه، نه از روى اجبار؛ کار اجبارى، این خواص را ندارد؛ وقتى‌ که اختیاراً یک ساعت بیشتر میمانید سرِ کار ــ آخر سر میگویید امروز یک ساعت بیشتر ماندم، یعنى یک خشنودى از خودتان و از کار خودتان دارید. بنابراین هر چه این تلاش سخت‌تر، سنگین‌تر، پیگیرتر و به نظر خود آدم درست‌تر باشد، خوشحالى انسان هم بیشتر است. خب این یک اصل کلّى است؛ این مخصوص ایران و توران و شرق و غرب عالم نیست؛ همه‌‌جا همین‌‌جور است؛ هر جایى که یک مشت اندیشمند آنجا دارند زندگى میکنند.

تلاش، معیار به دست آوردن و حفظ دستاوردهای مادی و معنوی

… آن هم همین‌جور: «وَمَن اَرادَ الأخِرَةَ وَسَعی لَها سَعیَها وَهُوَ مُؤمِنٌ»[3] تا آخر آیه، بعد میفرماید: کُـلا نُمِدّ؛ ما همه را کمک میکنیم؛ هؤُلاءِ وَ هؤُلاء؛[4] اینها را و آنها را. هر کسى تلاش کرد، خدا به او کمک میکند در همان راهى که تلاش کرده است. تلاش، معیار و میزان براى به دست آوردن دستاوردها است. براى حفظ دستاوردها هم همین‌جور؛ بى‌تلاش نمیشود.

لزوم حرکت و تلاش حتی با امکانات اندک

بودجه و مانند اینها البتّه ضروریّات است و بى‌مایه فطیر است؛ این معلوم، امّا در مایه خلاصه خیلى سر خودتان را بند نکنید. حالا من نمیدانم چه جورى میشود این حرف را بیان کرد و جا انداخت؛ من عقیده‌ام این است که با مایه‌ى کم و بى‌مایه هم میشود یک مقدارى حرکت کرد؛ اگرچه مسئولین و دستگاه‌ها وظیفه دارند، شکّى نیست، باید به وظیفه‌شان عمل کنند، امّا ما که حرکت میکنیم، باید بالاخره هر جور میتوانیم حرکت کنیم: «به راه بادیه رفتن به از نشستن باطل».[10] باید تلاش کرد، باید حرکت کرد و پیش رفت. ان‌شاءالله‌ که خداوند توفیق بدهد و روزبه‌روز پیشتر بروید.

بی‌حد بودن کار تا رسیدن به نتیجه و هدف

… بین ببریم؛ محروم را از محرومیّت خارج کنیم؛ هدف این است. وَالّا [اینکه] شما بگویید آقا! من کار کردم، خب در یک اداره هم یک نفر ممکن است بگوید «آقا، من باید هشت ساعت کار میکردم یا شش ساعت کار میکردم، ده ساعت کار کردم؛ خب بس است دیگر»؛ این منطق، منطق درستى نیست. البتّه اگر خسته میشوید، اگر احتیاج به استراحت دارید، باید استراحت کنید تا آماده بشوید براى کار ــ استراحت را نفى نمیکنیم ــ امّا کار، حد ندارد؛ کار تا آن حدّى است که به نتیجه برسیم؛ به آن هدف و مقصودى که مورد نظر است، نزدیک بشوید. تا آنجایى که انسان توان دارد باید کار کند. این مطلب اوّل.

کار مفید در نظام اسلامی، حسنه و ذخیرهٔ الهی و مدد به تکامل جامعه

در جمهورى اسلامى هر کسى که مشغول کار به معناى اعمّ کار ــ کار فرهنگى، کار اقتصادى، کار خدماتىِ صحیح و مفید ــ است باید بداند دارد حسنه انجام میدهد، براى خدا دارد کار میکند، پس عمرش بیهوده تلف نشده. یک روز که شما کار کنید، یک روز در دیوان الهى ذخیره کرده‌اید، یک روز به ملّت فایده رسانده‌اید، یک روز به سِیر تکاملى این جامعه مدد رسانده‌اید؛ فرهنگ اسلام این است، نه آنچه متأسّفانه در بعضى از برنامه‌هاى هنرى ما و رادیو و تلویزیون ما، انسان مشاهده میکند که کسى بعد از سى سال کار احساس میکند که کارش به هدر رفته، عمرش تلف شده! این فرهنگ، فرهنگ اسلامى نیست؛ این فرهنگ، فرهنگ قرآنى نیست. سى سال [که] کار …

کار با وجدان و نیت نیک، عبادت و ذخیره نزد پروردگار

… ما، فیلم‌هاى ما، سینماى ما، تلویزیون ما، رادیوى ما این مفاهیم باید منعکس بشود. من نمیدانم این دستگاه رسمىِ هنرى ما کِى میخواهد با اعماق تفکّر اسلامى آشنا بشود! در قالبهاى هنرى، مینویسند، غلط؛ اجرا میکنند، غلط؛ حرف میزنند، غلط؛ چرا؟ منطق اسلام این‌جور نیست. اسلام میگوید که شمای کارگر که خوب کار میکنید، با وجدان کار، کار میکنید، با نیّت حَسَن کار میکنید، شمای معلّم که براى احساس مسئولیّت درس میدهید، شمای کارمند که براى پیشبرد جامعه و گشودن گره‌هاى جامعه کار میکنید، هر یک ساعت کارتان ذخیره‌اى است در پیش پروردگار؛ حسنه است. هر یک ساعت کارتان، یک ساعت این ملّت را جلو میبرد. انسان از چنین کارى دیگر خستگى پیدا نمیکند؛ انسان از چنین کارى دیگر احساس کسالت نمیکند و معلّمان کشور و کارگران کشور و کارگران کارخانه‌ها و مزارع و صنعتگران کشور و محقّقین کشور و کارمندان دستگاه‌هاى اجرائى کشور و مدافعان از حریم امنیّت کشور و هر کسى در هر نقطه‌اى از این کشور اسلامى مشغول این‌چنین کارى است، باید بداند که در حال عبادت است.

تلاش سخت‌تر در راه هدف مایهٔ خشنودی بیشتر پس از انجام آن

این حرفى که میزنم مخصوص ما نیست. این‌جور نیست که من بخواهم ادّعا کنم یا هر کسى بخواهد ادّعا کند که این مال یک محدوده‌ى خاصّ جغرافیایى است یا مال یک محدوده‌ى خاصّ اعتقادى است؛ اصلاً براى هوشمندان عالم زندگى جز این معنى ندارد. یک فکرى میکنند، یک هدفى ترسیم میکنند، به شوق آن هدف، یک تلاش مداومى را ادامه میدهند و پى میگیرند. هر چه هم آن تلاش سخت‌تر باشد، بیشتر عرق آدم را دربیاورد، بعد از اینکه این تلاش انجام شد، آدم خوشحال‌تر است.

لزوم کار و تلاش همگانی و پرهیز از چیرگی بیکاری بر جوانان

… مال شماها است؛ خودتان را باید آماده کنید براى اداره‌ى کشور؛ شاید ان‌شاءالله‌ در آینده، در میان شما جوانان و مردان و زنان، کسانى باشند که در کشور مسئولیّتهاى سنگین و بزرگى را بر دوش بگیرند. چه وقتی چنین چیزى ممکن است؟ آن وقتى که شما درس بخوانید، کار کنید. مبادا بیکارى بر جوانها مستولى بشود. همه باید تلاش کنند براى کار و تلاش و زحمت؛ ان‌شاءالله‌ کشور آباد خواهد شد.

فضیلت انجام کار باقی‌مانده با وجود خستگی برای گشودن گرهی از کار مردم

گاهی اوقات آدم خسته است، فکر میکند که حالا خوب است قدری استراحت کنم؛ بعد میبیند که یک کار باقی است؛ میگوید اگر این کار را انجام بدهم، یک گره - ولو ریز - گشوده میشود. چه‌قدر زیبا و بافضیلت است که انسان در همان لحظه، آن کار را هم انجام بدهد.