رفتن به محتوای اصلی

کار و تلاش

نام‌های دیگر: کار سخت، کار مؤمنانه، کرامت شغلی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ارزش کار و کوشش و نقش آن در پیشرفت فرد و کشور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۵۹/۰۳/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۵۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۹۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

میدان جنگ، میدان آزمون است. مثل همین بوته زرگری است که وقتی طلا را در آن میگذارند و حرارت میدهند، ناخالصیها خودش را نشان میدهد، والاّ تا وقتی که به شکل انگشتر است و در دست کسی قرار دارد، معلوم نمیشود کدامیک عیارش بالا و یا پایین است. ما در ارتش از آدمهای خوب و شخصیّتهای مؤمن برخوردار بودیم؛ آدمهای ناباب هم داشتیم. جنگ تکلیف همه را معلوم کرد و مانند بوته زرگری شد. فشاری که اوّلِ جنگ وارد شد، مقداری از عرقها را در آورد و در همان قدمهای اوّل، بخشی از آلودگیها را فوراً سُترد. به دنبال آن، ارتش سینه خود را گشود و سرش را بلند کرد و به ایمان و تقوا و دیانت مجهّز شد. البته منظور از این ارزشها، مقدّس مآبی و فقط سرپایین انداختن و ذکر گفتن نیست. تلاش مؤمنانه هر کس، انجام دادن کار به مقتضای نیاز است. در میدان جنگ یک طور است و در میدان سازندگی درون ارتش طور دیگر. وقتی سازماندهی مطرح میشود، یک طور است و وقتی صحبت از ابزار و تجهیزات و یا نشان دادن آمادگی و مانور کردن است، طور دیگر است. ایمان و تقوا و دین در این جاها خودش را نشان میدهد، والاّ بعضی کسان خیال کردند که اگر زودتر از وقتْ به نمازخانه رفتند و ریشی هم گذاشتند و تسبیحی هم به دست گرفتند و احیاناً در مقابل این یا آن مسؤول خم و راستی هم شدند، قضیّه تمام است. البته قضیّه در یک دیدار دوستانه فعلاً تمام است، اما در مقام عمل، خیر! قضیّه این گونه تمام نمیشود، بلکه با کار مؤمنانه تمام خواهد شد.
یکی از این برادرها گفت ما حاضریم؛ پژوهشگاه به ما بدهید یا اجازه بدهند ما پژوهشگاه درست کنیم تا در فلان قضیه - مثلاً فرض کنید انرژی خورشیدی یا هر چیز دیگر - فعالیت کنیم. خیلی خوب، آن گروه دیگر دانشجوئی هم بگویند خیلی خوب، ما هم در فلان مسئله‌ی دیگر رقابت مثبت علمی میکنیم با اینها. رقابت مثبت یعنی این؛ یعنی مسابقه‌ی دویدن: «سابقوا الی مغفرة من ربّکم». مسابقه‌ی در کار خیر، مسابقه‌ی در تولید، مسابقه‌ی در فراگیری و تحقق دادن آن معلومات در خارج و کمک کردن به محیط زندگی مردم. این مسابقه خیلی خوب است، رقابت خیلی خوب است؛ اما دست به گریبان شدن، دعوا کردن، آن هم سر چیزهای کوچک، سر چیزهای بسیار کوچک و حقیر، نه. این را ما نمیپسندیم؛ هم در محیط دانشگاه، هم در محیط کل کشور، هم در محیط روحانیت؛ در همه‌ی محیطها.
کار به معنای وسیع کلمه، شامل کار یدی، کار جسمی، کار فکری، کار علمی، کار مدیریّتی، در واقع محور پیشرفت و حرکت و حیات مستمرّ جامعه است؛ این را باید همه‌مان بدانیم. اگر کار نباشد، سرمایه، مواد، انرژی، اطّلاعات، هیچ‌کدام برای انسان مفید نخواهد بود. کار است که مثل روحی میدمد در سرمایه، در انرژی، در موادّ اوّلیّه، و آن را تبدیل میکند به یک موجود قابل مصرف، تا انسانها بتوانند از آن استفاده کنند. ارزش کار، اینها است.

شاهدها (۲۸۴ پاراگراف)

تلاش سخت‌تر در راه هدف مایهٔ خشنودی بیشتر پس از انجام آن

این حرفى که میزنم مخصوص ما نیست. این‌جور نیست که من بخواهم ادّعا کنم یا هر کسى بخواهد ادّعا کند که این مال یک محدوده‌ى خاصّ جغرافیایى است یا مال یک محدوده‌ى خاصّ اعتقادى است؛ اصلاً براى هوشمندان عالم زندگى جز این معنى ندارد. یک فکرى میکنند، یک هدفى ترسیم میکنند، به شوق آن هدف، یک تلاش مداومى را ادامه میدهند و پى میگیرند. هر چه هم آن تلاش سخت‌تر باشد، بیشتر عرق آدم را دربیاورد، بعد از اینکه این تلاش انجام شد، آدم خوشحال‌تر است.

لزوم کار و تلاش همگانی و پرهیز از چیرگی بیکاری بر جوانان

… مال شماها است؛ خودتان را باید آماده کنید براى اداره‌ى کشور؛ شاید ان‌شاءالله‌ در آینده، در میان شما جوانان و مردان و زنان، کسانى باشند که در کشور مسئولیّتهاى سنگین و بزرگى را بر دوش بگیرند. چه وقتی چنین چیزى ممکن است؟ آن وقتى که شما درس بخوانید، کار کنید. مبادا بیکارى بر جوانها مستولى بشود. همه باید تلاش کنند براى کار و تلاش و زحمت؛ ان‌شاءالله‌ کشور آباد خواهد شد.

فضیلت انجام کار باقی‌مانده با وجود خستگی برای گشودن گرهی از کار مردم

گاهی اوقات آدم خسته است، فکر میکند که حالا خوب است قدری استراحت کنم؛ بعد میبیند که یک کار باقی است؛ میگوید اگر این کار را انجام بدهم، یک گره - ولو ریز - گشوده میشود. چه‌قدر زیبا و بافضیلت است که انسان در همان لحظه، آن کار را هم انجام بدهد.

وعدهٔ نعمت دنیوی در صورت همت و همکاری زلزله‌زدگان

امّا آن مطلبى که من میخواهم به شما مردم عزیز منجیل و همچنین همه‌ى مردم گیلان و زنجان در شهرها و روستاها عرض بکنم، این است که اگر شما همّت کنید و با این مجاهدتى که امروز اعضاى دولت و مردم ایران شروع کرده‌اند براى امداد به شما عزیزان، همکارى کنید، خود شما هم این غبار مصیبت را از خودتان بتکانید، وارد میدان بشوید، بر مصیبت، بر دردها فائق بیایید، خداى متعال در مقابل این بلا و مصیبت، نعمت و اجر دنیوى هم به شما خواهد داد. باید نه ‌فقط خرابى‌ها ترمیم بشود، بلکه باید گیلان، این شهر منجیل، آن رودبار، آن روستاها، آن شهرها، آن بخشها، همه بهتر از اوّل ان‌شاءالله‌ ساخته بشود. و این خواهد شد؛ استبعاد[2] نکنید.

بهترشدن وضع مردمانی که پس از زلزله و سیل همت کردند

همه‌ى مناطق زلزله‌زده و سیل‌زده‌اى که ما دیدیم ــ بنده در جاهاى متعدّدى مثل همین قضایاى شما سالها قبل به قصد امداد رفتم و آنجا ماندم و امداد کردم، به چشم خودم دیدم ــ هر جا مردم همّت کردند، کمکها را جذب کردند تا خودشان زندگى‌شان را بسازند، وضع مردم از اوّل هم بهتر شد؛ امّا اگر خداى ناکرده مردمی یک گوشه‌اى پیدا بشوند و بنشینند و منتظر بمانند که دیگران بیایند کمک کنند ــ که شما این‌جور نیستید؛ من میدانم مردم گیلان، مردم زنجان، شماها مردم اهل کارید، اهل همّتید، اهل تلاشید ــ و براى آنها کارهایشان را راه بیندازند، بدانید آن …

کار و تولید و رونق وضع عمومی، فریضه‌ای انقلابی و رسمی اسلامی

… به خدا پناه میبرم. آنان که تجمّلات و زیادی‌هاى غیرضرور و ولخرج‌مآبانه را از روى بی‌دردىِ ناشى از وسعت و توانایى مالى انجام میدهند به خود آیند و به انفاق روى آورند؛ و آنان که با سختى و تنگدستى، بر خود چنین چیزى را تحمیل میکنند، از این امر خسارت‌بار دست بکشند. براى متمکّنینْ میانه‌روى، و براى قشرهاى متوسّطْ قناعت در امور شخصى، و براى همه تلاش و کار و تولید و رونق دادن به وضع عمومى، فریضه‌اى انقلابى، و رسمى اسلامى است.از خداوند توفیق همگان را در راه هدفهاى والاى انقلاب اسلامىِ عزیزمان درخواست میکنم. به روان پاک امام و قائد بزرگمان درود میفرستم، و علوّ درجات شهداى عزیز بویژه شهداى بسیج را از خداوند متعال مسئلت میکنم.

آغاز زندگی و تلاش از روز عید قربان به خاطر خواست امام

یاد امام هرگز از دل ما و جان ما رخت نخواهد بست. امام عزیز! مگر ممکن است ما تو را فراموش کنیم؟ یقیناً این غم بزرگ همچنان ما را تا سالهاى متمادى همراهى خواهد کرد، امّا امام عزیز! ما از امروز ‌-که روز عید قربان است- زندگى و تلاش را شروع میکنیم؛ به‌خاطر تو، باز هم به یاد تو، باز هم چون تو این را میخواهى، چون تو این را می‌پسندیدى و میطلبیدى. برادران و خواهران عزیز! تقوا را پیشه کنید. امام ما مظهر تقوا بود، مظهر پرهیزکارى بود و مظهر پارسایى بود.

پاداش الهی حتی به کسانی که واقعاً برای دنیا کار کنند

… نمیگذارد. گاهى ما آثار را میفهمیم، گاهى هم نمیفهمیم، امّا آن اثر هست. آیات کریمه‌ی قرآن همه دلیل بر این هستند که اگر یک ملّتى عمل صالح داشته باشد، مخصوصاً اگر این عمل صالحْ با ایمان و تقوا همراه باشد، زندگى او، وضع دنیاى او، عزّت و استقلال او تأمین خواهد شد؛ اگر با ایمان و تقوا نبود، باز هم خداى متعال پاداش خواهد داد. یعنى به آن کسانى هم که براى دنیا کار کنند ‌-و واقعاً کار کنند- خداى متعال جزا میدهد: کُـلًّا نُمِدُّ هًّـؤُلاّْءِ وَ هًّـؤُلاّْء؛[3] هم آن کسانى که براى دنیا کار میکنند، هم آن کسانى که براى آخرت کار میکنند، همه را خداى متعال جزا خواهد داد؛ اگر واقعاً کار کنند.

بیمه کردن کشور و نظام اسلامی با کار و تلاش همگانی

… و قابل رفع است، برطرف کنند و نگذارند که میان این عناصر مؤمن و مخلص و کسانى که با دنیاى مصرفى جامعه ارتباط دارند، تفاوتى به زیان این عزیزان باشد؛ چون اینها تولیدکننده‌اند. ‌ان‌شاءالله‌ باید مشکلاتشان برطرف بشود و سعى بشود بر اینکه کار این عزیزان تسهیل بشود. همه باید دست به دست هم بدهیم و بدهید تا کشور را و نظام جمهورى اسلامى را ‌ان‌شاءالله‌ با کار و تلاش خودمان به‌طور کامل بیمه کنیم؛ و این به کمک پروردگار امکان‌پذیر است. ما معتقدیم و بروشنى می‌بینیم که کید و توطئه‌ی دشمن علیه اسلام و نظام جمهورى اسلامى، همچنان که تاکنون به جایى نرسیده، بعد از این هم ‌ان‌شاءالله‌ هرگز به جایى نخواهد رسید.خداوند ‌ان‌شاءالله‌ به شماها خیر و برکت و لطف خودش …

محفوظ بودن تلاش کارگر نزد خدا، چه کارفرما قدر بداند چه نداند

… انجام بدهد؛ یعنى محکم‌کارى کند؛ محکم‌کارى. کار کارگر ایرانى، قدیمها معروف بود به اینکه محکم است؛ یعنى جنس رویه و کفىِ کفش پاره میشد، امّا این نخها از هم باز نمیشد؛ محکم‌کارى یعنى این. آن بخشى را که مربوط به شما است، به بهترین وجه انجام بدهید؛ کم نگذارید؛ بهترین کار را ارائه بدهید و بدانید که تلاش شما پیش خدا محفوظ است. حالا آن کارفرما ‌-چه دولت، چه غیر دولت‌- بفهمد یا نفهمد، پاداش مناسب را بدهد یا ندهد، آن بحث دیگرى است، که البتّه هم باید بفهمند، هم باید توجّه بکنند؛ امّا اگر نفهمند، نفْس این محکم‌کارى چیزى است که خداى متعال آن را میخواهد.

به کار انداختن همهٔ استعدادها و همبستگی بیشتر پس از فقدان امام

… وقتى چشم ندارد دیگر جایى را نمیبیند- امّا یک مقدارى از ضایعه کاسته میشود؛ لامسه هنرى را نشان میدهد که در بودن چشم، آن هنر را نداشت یا بُروز نداشت؛ شامّه و سامعه و ذائقه کارى را میکند که وقتى چشم بود، این اندامها آن‌قدر حسّاسیّت، آن‌قدر تلاش نشان نمیدادند. ما امروز آن‌جورى باید عمل کنیم، با همان روحیه. حالا این چشم گرفته شده ‌-شکّى نیست که هیچ‌چیز دیگرى براى ما چشم نخواهد شد- امّا بیایید سامعه‌مان را، شامّه‌مان را، ذائقه‌مان را، لامسه‌مان را، همه‌ی احساسهاى مکمون[4] و مکنون[5] در وجودمان را بیش از گذشته به کار بیندازیم ‌-بیشتر کار کنیم، بیشتر فکر کنیم، بهتر همبستگى کنیم، نیروهایمان را بیشتر روى هم بریزیم- تا بتوانیم وظیفه‌مان را انجام بدهیم. انقلاب نیاز دارد به سرچشمه‌هاى فیّاض و جوشان استعدادهاى بشرى. و این عمل کردن به وصیّت او است؛ آن بزرگى که ما جاى خالى او را با همه‌ی وجودمان داریم لمس میکنیم. اگر بخواهیم انقلاب با همان سرعت و شتاب و با همان اتقان و استقامت یعنى درست در همان خطّ صحیح، بدون چپ …

تصمیم به تلاش بیشتر با وجود آگاهی از کاستی‌های خود

من با معرفتى که بیش از همه‌ی مردم دنیا به ضعفهاى خودم دارم ‌-هیچ کس به‌ قدر خود من کاستی‌ها و نقصهاى مرا نمیداند؛ من بیش از همه میدانم که چقدر کاستى و نقص در من هست- علی‌رغم این کاستی‌ها و نقصها که بحمدا‌لله‌ با آنها آشنا هستم و آنها را می‌شناسم، تصمیم گرفته‌ام که بیشتر کار کنم، بیشتر تلاش کنم، بیشتر از سرچشمه‌هاى حیاتی‌اى که در این راه ممکن است به کار بیاید استفاده کنم. این تنها راه ما است.

پرهیز از بیکاری و انجام عمل صالح با اخلاص

برادران و خواهران! راه ما این است و این موعظه‌اى است که امیرالمؤمنین با عمل خودش به ما داده است و ما را به آن فراخوانده است. این سه موعظه را فراموش نکنیم؛ اینها مصداقهاى واقعى تقوا هستند؛ ما این سه درس را از على یاد بگیریم. من این سه درس را باز هم تکرار میکنم: اوّل، عمل و تلاش. بیکار نمانید؛ کوشش کنید کار لازم و عمل صالح را در هر زمانى بشناسید و پیدا کنید و بعد آن را با صمیمیّت و اخلاص انجام بدهید. و دوّم، تسلیم بودن در مقابل فرمان رهبرى؛ در مقابل فرمان آن کسى که براى انسان واجب‌الاطاعة است. و آنگاه بى‌اعتنائى به مادّیگرى، به پول، به زخارف دنیا، و پشت پا زدن به هر گونه عملى که از این احساس انسان سرچشمه میگیرد. این، فرمان امیرالمؤمنین براى ما است. …

کار نشاط‌بخش و شوق‌آفرین، نه خستگی‌آور و ملال‌آور

و شاخص هفتم، کار و حرکت و پیشرفتِ دائمی است. توقف در نظام نبوی نیست؛ به‌طورمرتب، حرکت است، کار است، پیشرفت است. اتفاق نمی‌افتد که زمانی بگویند خب دیگر تمام شد؛ حالا بنشینیم بیکاری کنیم! این وجود ندارد. البته این کار، کارِ لذت‌آور و شادی‌بخش است؛ کار خستگی‌آور نیست، کار کسل‌کننده و ملول‌کننده و به تعب‌آورنده[17] نیست؛ کاری است که نشاط می‌دهد، نیرو می‌دهد، شوق می‌دهد؛ دائم مشغول کار. این، شاخص‌های نظام نبوی است.

کسب مال امیرالمؤمنین (ع) با کار سخت بدنی در همهٔ دوران‌های زندگی

… هزار غلام را که از مال شخصی خود خریده بود،به‌تدریج آزاد کرد؛ یعنی دائم غلام می‌خرید، کنیز می‌خرید، آزاد می‌کرد. برده‌ها را می‌خرید که آزاد کند. «فی طَلَبِ وَجهِ اللهِ وَ النَّجاةِ مِنَ النّارِ» برای اینکه رضای خدا را جلب کند و از آتش جهنم خود را دور کند. «**مِمَّا»** کَدَّ بِیَدَیهِ وَ رَشَحَ مِنهُ جَبینُهُ» این پول‌هایی که می‌داد، این برده‌ها را می‌خرید، آزاد می‌کرد، پول‌هایی نبود که مفت گیرش آمده باشد، امام صادق طبق این روایت می‌گوید: «مِمَّا کَدَّ بِیَدَیهِ وَ رَشَحَ مِنهُ جَبِینُهُ» با کدّ یمین و عرق جبین[28]. با کار سخت پول به‌دست آورده بود، چه در زمان پیغمبر؛ چه در زمان فترت، بیست‌و‌پنج سال؛ چه در زمان خلافت، که در زمان خلافت هم از بعضی از آثار فهمیده می‌شود که امیرالمؤمنین کار می‌کرد. حالا در آن بیست‌و‌پنج سال که خب کار می‌کرد، مزرعه آباد می‌کرد، قنات می‌کَند، با جسم خودش کار می‌کرد و پول درمی‌آورد و این پول‌ها را در راه خدا انفاق می‌کرد. ازجمله مرتب برده می‌خرید و آزاد می‌کرد؛ هزار برده را این‌طور خرید و آزاد کرد.

آبادکردن زمین و کندن چاه با بازوی خود امیرالمؤمنین (ع)

… کرده‌اند، در انفاق امیرالمؤمنین است، «کانَت غَلَّةُ عَلِیّ اَربَعینَ اَلفَ دینارٍ»؛[30] ظاهراً برای دوران بیست‌وپنج‌ساله است که آن بزرگوار فراغت بیشتری داشت، به آبادکردن مِلک و چاه و این کارها می‌پرداختند و زمین زیادی را آن حضرت به‌دست خودش آباد کرده بود. که در یک روایت دارد: «مِمَّا مَجِلَت یَداهُ وَ عَرِقَ جَبینُهُ»[31] یعنی این نبود که حضرت کارگر بگیرد و آنها بکَنند؛ نه، خودش با بازوی خودش کلنگ را برمی‌داشت و چاه می‌کند و زمین را آباد می‌کرد. و خب، درآمد زیادی هم داشت. در اطراف مدینه زمین‌های حاصلخیزی بود. در یک سال، چهل‌هزار دینار درآمد مِلکیِ حضرت بود که گندم و خرما و از این چیزها، کِشته بود و برداشته بود. چهل‌هزار دینار درآمد یک سال بود! «فَجَعَلَها صَدَقَةً» این چهل‌هزار دینار درآمدِ یک سال …

نتیجه دادن هر کوششی در راه دنیا یا آخرت

… در اکثریت می‌بینی، باید بدانی و بفهمی که به‌خودی‌خود، باطل اکثریت پیدا نکرده. «لَقَدیماً فَعَلَ» باطل سال‌هاست دارد کار می‌کند، که امروز تو نگاه می‌کنی، قبل از رسیدن امیرالمؤمنین به حکومت، این‌قدر باطل را نیرومند می‌بینی. همیشه این‌قدر گردن‌کلفت نبود باطل. سال‌هاست دارند کار می‌کنند، برای هرچه که کار کنی نتیجه‌اش را خواهی دید. هرکسی در هر راهی کوشش کند، نتیجه‌اش را خواهد دید. قرآن می‌گوید اگر برای دنیا هم کار کنی، کوششِ لازم را در راه دنیا مبذول کنی، از دنیا به تو خواهیم داد.[34] در راه آخرت هم کار کنی، در راه دین و فکر و هدف هم کار کنی، کوششِ لازم را مبذول بکنی، باز نتیجه‌اش را خواهی دید. در هر کاری که انسان توان و انرژی خود را خرج کرد، دخل و عایدی از همان راه خواهد داشت. باطل کار کرده، بیست‌وپنج سال است دارد کار می‌کند. مردم به‌خودیِ‌خود باطل‌گرا نبودند، فطرت مردم بد نبود، به مردم با نظر بد نگاه نکن، با حق عنادی ندارند؛ اگر از راه حق به کناری افتاده‌اند، این کار خودشان نیست، این کارِ دست‌هایی است که نتوانسته آنها را در جادۀ …

روا بودن ثروت‌اندوزی با عمل و محاسبه نه با خیال‌پردازی

خیلی خب، حالا اشکالی ندارد که انسان از یک کوزۀ روغن، واقعاً یک ثروت درست کند. عُرضه‌اش را کسی دارد، بسم‌الله، وارد بشود. اما نه بدون عمل، بدون حرکت، بدون محاسبۀ عملی، بدون اینکه یک قدم انسان در راهش بخواهد پیش برود، همین‌طور در عالم فکر، این فکرهای شیرین، [غرق شود.] خیلی هم شیرین است این‌طور چیزها. غالباً هم در حال نماز و اینها، که می‌بینید حواسمان پرت می‌شود، همین چیزها به ذهنمان می‌آید دیگر. یکی می‌گوید اگر من مثلاً فرض کنید که ورزشکار بودم، مثلاً چنین می‌کردم، چنان می‌کردم. بعد خودش را در چهرۀ آن ورزشکار، با آن بدن پیچیده، عضلانی، زیبا، در فلان میدان …

لزوم کوشش به اندازهٔ توان حتی بی‌رسیدن به قله

… با زبانش و هم با عملش، «لا یَسبِقهُ الاَوَّلونَ بِعَمَلٍ وَ لا یُدرِکُهُ الآخَرونَ»؛ این خصلت اول علی. این را من و شما می‌توانیم تقلید کنیم، این چیزی نیست که بگویی علی‌بن‌ابی‌طالب کار می‌کرد، من نمی‌توانم. البته کمیّت و کیفیت کار من و شما، با علی فرق دارد؛ خود آن حضرت هم فرمود که شما نمی‌توانید مثل من و در حجم من عمل کنید، «وَ لَکِن اَعینون بِوَرَعٍ وَ اجتِهادٍ»[3] به من کمک کنید،..هر چه می‌توانید کوشش کنید؛ به سر قله نرسیدید، به دامنه خواهید رسید، به پیچ‌و‌خم‌های بالا خواهید رسید؛ عمل و عمل! امیرالمؤمنین ما را به عمل و تلاش دعوت می‌کند، این کلام علی است؛ این خصلت اول امیرالمؤمنین است. امام حسن اول روی این خصلت دست می‌گذارد و اول این خصلت امیرالمؤمنین را درمقابل چشم ما قرار می‌دهد.

مطلوب بودن آبادانی زمین و رونق دادن به زندگی مردم

… دلیل می‌آورد، برای خاطر اینکه خدا گفته به ظالمین رکون و اعتماد پیدا نکنید. پس دنیا یعنی چه؟ یعنی دنیایی که از ناحیۀ ستمگران می‌رسد. درست فهمیدید؟ این استدلال از کلام امام سجاد، خوب نشان می‌دهد که مراد از دنیا در عرف امام سجاد همین کاسبی و پول‌درآوردن نیست. (52/12/1) مراد از دنیا این نیست که انسان به امور زندگی نپردازد...آبادکردن زمین، تنظیم زندگی و به‌سعادت‌رساندن انسان‌ها، رونق‌دادن به زندگی مردم، اینها امور مطلوبی است. (87/7/21) مراد این نیست که در دنیا کوشش نکنید، تلاش نکنید، حتی برای مقامات عالی برطبق رضای خدا؛ [بلکه] یعنی آن دنیایی که از ناحیۀ ظالم به شما می‌رسد. دنیایی را که ظالم می‌دهد، مفت و مجانی نمی‌دهد؛ از شما دین و شرف و وجدان و انسانیت می‌گیرد و این را به شما می‌دهد. یعنی این را نگیرید. به ظالمین رکون نکنید، معنای رکون به دنیا، این است. بعد باز، مقداری صحبت …

ضرورت تلاش در کنار امید به پیروی از امام

… به اینکه به سرمنزل برسد، راه میرود. اینکه کسی بنشیند و در عین حال امیدوار باشد که به منزل خواهد رسید، این نشدنی است؛ این فریبگری، در روایات و ادعیه به «اغترار بالله» تعبیر شده است که مذمّت شده؛ اینکه انسان بدون حرکت، بدون تلاش آرزو بکند که به یک مقصودی برسد؛ نه، تلاش لازم است؛ امام این امید را داشت و تلاش میکرد.

لزوم تلاش شبانه‌روزی برای شناخت و به‌کارگیری ظرفیت‌ها

… [امّا] ظرفیّتها زیادتر از مشکلات است؛ ظرفیّتهای فراوانی در کشور وجود دارد. ما در بخش آب، در بخش نفت، در بخش معادن، در بازار گسترده‌ی داخلی، در مسئله‌ی همسایگان، در استعداد و آمادگی‌های حیرت‌آور جوانان ظرفیّتهای فوق‌العاده‌ای داریم؛ اینها ظرفیّتهای ما است. بدون تردید این ظرفیّتها میتواند بر مشکلات غلبه کند، به شرط اینکه این ظرفیّتها درست شناخته بشود، به کار گرفته بشود و به آنها پرداخته بشود که تلاش شبانه‌روزی و خستگی‌ناپذیر لازم است؛ و مطمئنّاً استفاده‌ی از این ظرفیّتها به کمبودهای کنونی غلبه خواهد کرد.

انتشار گزارش‌های مجموعه‌های تولیدی برای اثر بر نگاه مردم به آیندهٔ کار کشور

برنامه‌ای که امروز دوستان ترتیب دادند، بسیار برنامه‌ی شیرین و جذّابی بود. بنده، هم از کسانی که برنامه را تنظیم کردند و زحماتش را به عهده گرفتند و هم از مدیران محترم و دیگر عزیزانی که گزارش دادند، تشکّر میکنم. گزارشها بسیار خوب بود و من اصرار دارم بر اینکه این گزارشها منتشر بشود. من خواهش میکنم فقط به انتشار عرایض ما اکتفا نشود و آنچه را دوستان، مدیران محترم، کارگران محترم، مسئولان دستگاه‌های اجرائی و مجریان بیان کردند، همه پخش بشود، در اختیار مردم قرار بگیرد تا مردم استفاده کنند؛ که حتماً در نگاه عمومی مردم نسبت به آینده‌ی کار و تلاش کشور تأثیر خواهد گذاشت.

اتکا به خدا به معنای بیکاری نیست

… انقلاب کسانی میگفتند که این جامعه‌ی اسلامی، انقلاب اسلامی، میتواند از لحاظ رتبه‌ی علمی و رتبه‌ی فنّاوری و رتبه‌ی سیاسی و رتبه‌ی نفوذ منطقه‌ای و مانند اینها به اینجا برسد، حتماً هیچ کس باور نمیکرد؛ امّا شده؛ به خاطر اینکه شما به خدا متّکی بودید و کار کردید. البتّه اتّکاء به خدا معلوم است که به معنای بیکاری و بیکارگی نیست.

آباد شدن دنیا اگر به نیمی از گفته‌ها عمل شود

یکی دو نفر از برادران عزیز، گفتند شما صحبت کنید؛ ما مکرّر داریم صحبت میکنیم، بنده زیاد صحبت میکنم. آن مقداری که من و امثال من صحبت میکنیم اگر نصف آن، کار کنیم، همه‌ی دنیا آباد میشود. دعا کنید که خدای متعال به ما توفیق بدهد بتوانیم صراط مستقیم حق را همچنان‌که تا امروز به توفیق الهی، فضل الهی شناخته‌ایم تا آخر عمرمان بشناسیم و در آن راه حرکت کنیم و ثابت‌قدم باشیم. من برای شماها همیشه [دعا میکنم]؛ یعنی هیچ شب و روزی نیست که برای شما جوانها …

آغاز کار روزانه از پنج صبح و ادامهٔ آن تا شب

من به شما عرض بکنم، بنده همین روزهایی که الان در خدمت شما هستیم، کارم را از ساعت پنج صبح شروع میکنم؛ یعنی شروع کار من از ساعت پنج صبح است. بعد از نماز صبح میروم مشغول کار میشوم، تا بعد بیاییم درس بگوییم، بعد برویم یک استراحتی بکنیم، باز مشغول کار بشویم تا ظهر و تا عصر و حالا تا هر وقت که بشود، تا شب. الان هم که نزدیک ساعت ده است. بنده ساعت ده و ربع، ده و نیم معمولاً دلم میخواهد بخوابم اگر بشود.

محکم‌کاری در کار بر پایهٔ حدیث نبوی

… صاحبان سرمایه و نیروی کار که تولیدگر هستند، آنها هم بایستی به تولید ملّی اهمّیّت بدهند؛ به چه معنا؟ به این معنا که بهره‌وری را افزایش بدهند. بهره‌وری، یعنی از امکاناتی که وجود دارد حدّاکثر استفاده‌ی بهینه بشود؛ کارگر که کار میکند، کار را با دقّت انجام بدهد؛ رحم الله امرء عمل عملاً فأتقنه، این معنای بهره‌وری است؛ از قول پیغمبر نقل شده است: رحمت خدا بر آن کسی است که کاری را که انجام میدهد، محکم انجام بدهد، متقن انجام بدهد. آن کسی که سرمایه‌گذاری میکند، سعی کند حدّاکثر استفاده از آن سرمایه انجام بگیرد؛ یعنی هزینه‌های تولید را کاهش بدهند؛ بعضی از بی‌تدبیری‌ها، بی‌سیاستی‌ها موجب میشود هزینه‌ی تولید برود بالا، بهره‌‌وری سرمایه و کار کم بشود.

فراهم نشدن حالت لازم اسلامی در میدان کار

البته در کنار این واقعیتها، این واقعیت هم هست که ما هنوز آن حالت لازمِ متناسب اسلامی را در میدان کار و اینها در خودمان به وجود نیاوردیم؛ یک قدری دچار تنبلی هستیم؛ این جزو میراثهای دوران استبداد و تسلط دیکتاتوری بر کشور است. وقتی در یک کشوری دیکتاتوری بود، مردم تنبل میشوند؛ استعدادها به میدان تجربه و عمل وارد نمیشوند. این میراث دوران استبداد است که در ما وجود دارد. باید تنبلی را کنار بگذاریم. …

فضای عمومی کشور فضای کار و تلاش و همدلی

خوشبختانه فضای عمومی کشور، فضای کار است؛ فضای تلاش است؛ فضای همدلی است؛ این به برکت مجاهدتهائی است که قبلاً انجام گرفته است. امروز جمعی از خانواده‌های شهدای این منطقه هم در این جمع حضور دارند. حتماً باید بدانیم که آنچه امروز ما موفقیت به دست میآوریم، به برکت مجاهدت شهیدان و خون شهیدان و ایثار شهیدان است؛ شهیدان، جانبازان، ایثارگران. بعضی به میدان جنگ رفتند، جانهای خودشان را هم عرضه …

وجود کار، سازندگی، ابتکار و روحیهٔ استغنا در کشور

… میکند و به جلو میرود. این اختلافات هم وجود دارد، خب داشته باشد. بدکاریهائی هم هست، یک نفر هم توی قطار دارد نماز شب میخواند، نماز جعفر طیّار میخواند. همه جورش هست؛ اما حرکت، حرکتِ به جلو، حرکتِ با امید، حرکتِ با جهت، حرکتِ با هدف، اینهاست؛ اینها را باید دید. کار هست، سازندگی هست، ابتکار هست، روحیه‌ی استغناء وجود دارد؛ انسان این را امروز مشاهده میکند. خب، کارهای مهمی هم انجام گرفته است که به نظر من کارهای باارزشی است؛ آن مقداری که بنده اطلاع دارم، کارهای بسیار خوبی در کشور دارد انجام میگیرد.