پهلوانی لقبی دارای امتیاز در ادبیات بومی ملت ایران
من همیشه در دل تحسین کردهام و تمجید کردهام این فرمایش امام (رضواناللهتعالیعلیه) را که همان اوایل انقلاب از ورزشکار با یک بیان کاملاً قابل فهم و کاملاً بومی تمجید کردند و تکریم کردند و فرمودند «پهلوان».[4] پهلوانی بهاصطلاح یک لقب دارای امتیاز است در نظر ملّت ما و در ادبیّات بومی ما و ملّی ما؛ [ایشان] تعبیر پهلوان را بهکار بردند؛ خیلی حرف خوبی است.
بینیازی پهلوان از چاپلوسی و دروغ و بیگانگی با رذائل اخلاقی
… بنابراین یک قهرمانی را که ما نگاه میکنیم، او را مظهری از هوش، از همت و اراده، از توانائیهای جسمانی و بسیاری از خصوصیات دیگر مشاهده میکنیم. طبعاً در پهلوانِ ورزشی اعتمادبهنفس زیاد است؛ قاعدتاً اینجور است که احتیاجی به کارهائی که افراد ضعیف میکنند، ندارد؛ احتیاج به چاپلوسی ندارد، احتیاج به دروغگوئی ندارد، احتیاج به تقلب و دوروئی ندارد. البته نمیگوئیم همهی کسانی که ورزشکارند، این صفات را ندارند و از این صفات بریاند؛ نه، انسانها لغزش میکنند؛ اما طبیعت پهلوانی این است که با اینجور خصوصیات اخلاقی و رذائل اخلاقی میتواند بیگانه باشد. بنابراین، این بخشِ شخصىِ قهرمانها است.
طرح خصلتهای اخلاقی پهلوانی و انتزاع جنبههای ارزشی آن
… بفرمایید آنچه در بین عربها بود ــ مثلاً فرض بفرمایید جوانمردان ــ یا فرض کنید شوالیههاى بعضى جاهاى اروپا که خصوصیّات اخلاقى هم در این نام گنجانده شده باشد [مطرح بشوند]. اگر مراد این است، اشکالى ندارد که در حقیقت نوعى قهرمانى و مانند اینها مورد نظر باشد. اگر جنبههاى ارزشى باشد، بسیار خوب است. جنبههاى ارزشى را از آنها انتزاع کنید و آنها را مطرح بکنید؛ این میتواند انشاءالله بسیار مفید باشد.
همراهی پهلوانی در تاریخ ایران با گذشت، فداکاری و جوانمردی
حالا ممکن است شما بگویید این افسانه است؛ اوّلاً افسانه نیست؛ حالا گیرم افسانه، امّا افسانه هم که باشد، یک حقیقتی را با خودش همراه دارد، یک چیزی با خودش هست؛ این نشان میدهد که پهلوانی در تاریخ گذشتهی ما توأم با گذشت و فداکاری و مردانگی و جوانمردی است. این یک نکته. ما برای احیای همین روح جوانمردی هم که هست، بایستی آن فرهنگ را در جامعه رشد بدهیم و پرورش بدهیم؛ [آن وقت] این کجا، آن بازیکن فوتبال که برای اینکه آن یکی در آن موقعیّت خاص قرار نگیرد، که شاید اگر قرار گرفت بتواند یک پایی به توپ بزند، پشت پا میزند و …