شبهات نو و خطرناک در همهٔ زمینههای کلامی از توحید تا ولایت
عزیزان من! امروز شبهههای نو و خطرناکی وجود دارد. آن شبهههای قدیمی تمام شد. امروز، شبههی «ابن کمونه» را کسی مطرح نمیکند. امروز شبهات عظیم در تمام زمینههای کلامی وجود دارد. از اصل توحید و لزوم دین بگیرید تا به وجود صانع و نبوّت عامّه و نبوّت خاصّه و بعد مسألهی ولایت و مسائل گوناگونی که در زمینههای دینی و اسلامی وجود دارد، برسید. همهی اینها مورد بحث است و امروز نسبت به همهی اینها شبهه وجود دارد. چه کسی باید به این شبهات پاسخ دهد؟ مگر علما، مرزداران عقیده نیستند؟ آیا مرزهای عقیده مدافع ندارد و رهاست؟ چه کسی در مقابل ایتام آل محمّد صلواتاللَّه علیهم اجمعین که بیدفاع در معرض این امواج قرار گرفتهاند، جواب خدا را خواهد داد؟
پاسخ منطقی و انبوه حوزه به شبهه به جای عصبانیت و جنجال
نتیجه این میشود که وقتی کسی بر جامعهی ما گستاخی کرد و یک شبهه را به صدای بلند گفت، به جای اینکه ناگهان از ده نفر صدایی بلند شود و بدون عصبانیت و خشم، جواب شبهه را بدهند، عصبانی میشویم و دعوا و جنجال میکنیم؛ در حالی که اگر دست ما پُر بود، چرا دعوا کنیم؟ یک نفر مقالهای مینویسد و حرف بیمنطق و بیاستدلالی را بیان میکند و یا با استدلال غلط و مغالطه جلو میآید - مثل قضیهِ معروفِ کشیدن عکس مار به جای نوشتن آن - آن گاه بلافاصله ده، بیست مقاله و یا صد مقاله از حوزهی علمیه قم بیرون میآید و در هر روزنامه و مجلّهای جوابش داده میشود و تمام میشود میرود.
لزوم شناخت دنیای امروز و شبهات جدید علیه دین بهوسیلهٔ روحانیان
… همان کم علمى و کم سوادى عامیهاى مثلاً پنجاه سال قبل باشند - لا میّز فى الاعدام من حیث العدم - لکن مخاطبان شما فقط اینها که نیستند؛ دانشمندان و متفکّران هم هستند. شما باید پیام دین را با مبنایى خردمندانه و محکم و به بهترین وجهِ آن تنظیم و براى آنها مطرح کنید. لازمهى این، آن است که دنیا را به خوبى بشناسید و از پیشرفتهاى آن مطّلع باشید و شبهات و اشکالاتى را که بر ما و دین ما وارد مىکنند، بدانید؛ زیرا امروز براى مقابله با دین، دیگر «شبههى ابن کمونه» و یا «شبههى اعادهى معدوم» را مطرح نمىکنند. امروز شبهات دیگرى وجود دارد؛ شبهاتى که روحانیان باید آنها را بشناسند و بدانند.
پیشی گرفتن فضلا در آموختن معارف جدید و نقد آن برای مصونسازی ذهن جوانان
بنده به جمعى از فضلاى قم عرض کردم «به جاى اینکه شما منتظر باشید تا مثلاً فردى به فلان دانشگاه اروپایى برود و از فلان استاد دو کلمه راجع به مسائل دین بشنود و سپس ترجمهى آن را به عنوان اعتراضى علیه دین در خانهى شما مطرح کند، از آنها پیشى بگیرید و ابتدا خودتان بروید و آن معارف را بیاموزید. آنچه را از آن، که درست است، براى تحکیم استدلالتان استفاده کنید و آنچه را که غلط است، آشکار و پس از آن اصلاح نمایید تا ذهنهاى جوانان ما در برابر شبههافکنیها واکسینه شود. این دو.
روشنفکران و جوانان تحصیلکرده نخستین مخاطبان شبههها
حاجت سوم به فعالیّتهای حوزه علمیّه، نیاز روشنفکران و جوانان است. اینها قشری هستند که در مقابل شبهات قرار میگیرند. در همه جا اوّلین مخاطب شبههها، روشنفکران و اهل فکر و اندیشهاند که غالباً در میان جوانان و صاحبان فکر و اندیشه و تحصیلکردهها هستند. بسیاری از مردم شبهه به سراغشان نمیآید. آنها به شبهه کاری ندارند. ایمانی دارند و بر طبق ایمانشان زندگی خوبی را پیش میبرند. کسانی که اهل مطالعهاند، با دنیا مواجه میشوند و درباره اصل دین و اسلام و معارف آن و نیز اصول و فروع و تاریخ دین حرف میزنند و مرتباً شبهه …
بیجا بودن عصبانیت و دفاع از دین منطقی و مستدل
برای کسی که عصبانی شود، جایی باقی نمیماند. چرا عصبانی شویم؟ حیف نیست که حوزهی اسلام و این دینِ منطقی و مستدل را متّهم کنند که استدلالی نیست و شما اهل دعوا هستید!؟یک دروغ هم رویش بگذارند و بگویند شما اهل تکفیرید! ما چه کسی را تکفیر کردیم؟ چقدر کافر هستند که ما تکفیرشان هم نکردیم؟ امروز، حوزه کسی را تکفیر نمیکند. پس عیب اوّل مربوط به فقه بود و عیب دوم که به نظر من بیش از عیب اوّل است و واقعاً درد بزرگی است،مربوط به کلام است که باید زودتر به دادش برسیم. شما هم باید چنین …