3- در مورد اوقاف قابل صرف در تبلیغات اسلامی به جناب حجت الاسلام آقای امام جمارانی سفارش مینمایم تا در زمینه فوق کمک لازم را بنمایند. خیلی التماس دعا دارم. امیدوارم همیشه چون گذشته موفق و موید به نشر و تبلیغ اسلام گردید. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
رسیدن درآمد ملک موقوفهٔ مدرسهٔ علمیه به خواهران طلبه
درآمد ملک مزبور به خواهران طلبه نیز میرسد و در این جهت فرقی میان طلاب مرد و زن نیست.
لزوم عمل بیگذشت به موقوفات امام رضا (ع) طبق نظر واقفان
… و بخصوص در استان خراسان میباشید. تمامی مسئولان نظام اسلامی، از جمله جنابعالی باید موانع را از سر راه برداشته و با صبر و تدبیر بدان گونه که رضای خدا است پیش روند. شما در راه حق و شیرینِ کمک به مستضعفین و محرومین از هیچ کوششی فروگذار ننموده و نخواهید نمود. و چون گذشته توجه داشته باشید که باید بدون کوچکترین گذشتی به موقوفات حضرت امام رضا- علیه السلام- بدان گونه که واقفین وقف کردهاند عمل کنید.
حفظ جدی موقوفات امام رضا (ع) با هماهنگی مسئولان
امیدوارم با هماهنگی شما و مسئولان آن دیار مقدس، تمامی موقوفات ثامن الحجج - علیه السلام- به طور جدی حفظ گردد. و مسئولان ذی ربط باید کمک لازم را در هر موردی که لازم داشته باشید بنمایند، تا به کمک همه مسئولان به فقرا و مستمندان خدمات بیشتری گردد و رضای خداوند تحصیل شود. توفیق جنابعالی را از خداوند متعال خواستارم.
واگذاری تعیین ناظر موقوفه به صلاحدید مهدوی کنی
جنابعالی هر کس را خودتان صلاح میدانید به عنوان ناظر تعیین کنید؛ مورد قبول است. ان شاء الله موفق باشید.
بازگرداندن موقوفات فروختهشده به حال اول در صورت امکان
و در مورد دوم نیز حکم سایر املاک آستان قدس را دارد و امر آن با تولیت آستانه مقدسه است. و در مورد سوم نیز چنانچه موقوفاتی فروخته شده یا تغییراتی در آنها داده شده، باید در صورت امکان به حال اول بازگردد، و اگر امکان ندارد با مراعات جهت وقف در آنها تصرف شود، و اگر وقف بودن آنها ثابت نیست حکم مورد دوم را دارد.
جواز اقدام اوقاف در موقوفات بیمتولی طبق نظر نمایندگان امام
طبق نظر نمایندگان این جانب مانع ندارد عمل کردن.
جواز صرف از وقف فقط به مقدار لزوم حفظ و جمع و خرج و حق زحمت کارگران
به مقدار لزوم وقف در حفظ و جمع و خرج و حق زحمت کارگران میتوان از وقف صرف کرد و زاید بر احتیاجات از این امور، جایز نیست.
جواز مصرف وجوه منقضی و بیمورد اوقاف با فرض مذکور
در بند اول و دوم با فرض مذکور مجازید.
بطلان فروش اراضی موقوفه و مطالبهٔ مالالاجاره برای مصارف مذکور
در بند سوم، معاملات باطل بوده و در صورت معلوم بودن طرف معاملات از آنان مطالبه مال الاجاره شود. اگر ندادند مجازید به مقدار آن برداشت نمایید برای مصارف. مذکوره؛ و اگر مجهولند مجازید تمام پول یا بعض آن را در موارد مذکور صرف نمایید.
اجازهٔ اجارهٔ آب وقفی به صلاحدید و واگذاری آن به مردم
1- راجع به آب وقفی، مکرر مرقوم شده و جواب دادهام، حضرت عالی اجاره کنید به هر نحو صلاح است و واگذار کنید به مردم؛
تعیین آقای جلیلی به تولیت مدرسهٔ علمیهٔ کرمانشاه و حدود اختیارات متولی
چون مرحوم آیتالله بروجردی- قدس سره- برای مدرسه علمیهای که در زمان حیات خود در کرمانشاه بنا نمودهاند متولی تعیین نکردهاند، اینجانب حسب اقتضای مصلحت جناب مستطاب عمادالاعلام و حجتالاسلام آقای حاج شیخ عبدالجلیل جلیلی- دامت افاضاته- را متولی قرار دادم. بر ایشان است که تمشیت امور مدرسه را به هر نحو که صلاح وقف است بنمایند و آنچه ایشان به حسب صلاحدید در امور مادی و معنوی مدرسه و انتظام امور طلاب تصرف نمایند، متبع و تخلف از دستور ایشان در انتظام امور مدرسه و اجازه سکونت و دخول و خروج آقایان طلاب مجوز شرعی ندارد.
عدم جواز تبدیل موقوفهٔ سیدالشهدا (ع) به مسجد و لزوم عمل به وقف
4- محلی را که برای حضرت سید الشهداء وقف نمودهاند نمیتوان مسجد کرد؛ باید به هر نحو که وقف شده است عمل نمود. از جنابعالی امید دعای خیر دارم. و السلام علیکم.
وکالت در اجارهٔ متعارف موقوفه و حکم سهم موقوفعلیه غایب
چون مطلب برای این جانب مجهول است، جناب مستطاب حجت الاسلام آقای آقا سید محیی الدین طالقانی از قِبَلِ حقیر مجاز و وکیل هستند که موقوفه را به نحو متعارف اجاره دهند، و قسمت غایب را در صورت یاس از وصول به او، صدقه بدهند از قِبَلِ او؛ و در صورت امکان وصول و ایصال نمایند یا حفظ نمایند.[1]
لزوم عمل به وقفنامه به همان نحو مرقوم
با تشکر از زحمات مرحوم حجت الاسلام و المسلمین آقای خادمی[3]- رحمه الله علیه- و با تشکر از کلیه حضرات آقایان که با تصویب این جانب، موسسه همدانیان را اداره نمودند و در این راه کوشش نموده و اموال را حفظ نمودند، و در این امر خیر به اسلام خدمت کردند. اکنون که پس از بررسی طولانی، مفاد وصیتنامه و وقفنامه مشخص شده است، لازم است به همان نحو که در ورقه مرقوم شده است عمل شود. و السلام علیکم.
جدایی موقوفات آستانهٔ قم از اوقاف و ادارهٔ آن زیر نظر فقیه
آستانه مقدس قم و موقوفات مربوط به آن از اوقاف جداست و مستقلًا تحت نظر فقیه باید اداره شود.
نگهداری شایسته از موقوفات و اسلامیتر کردن ادارهٔ اوقاف
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و به عنوان یکی از این دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم و امید است در این امر مهم از هیچ گونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف، به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تایید جنابعالی را در هر چه اسلامیتر کردن اداره اوقاف مسالت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع این جانب برسانید.
نگهداری شایسته از موقوفات و اسلامیتر کردن ادارهٔ اوقاف
از آنجا که بنا به تصویب شورای انقلاب مقرر گردیده تا در شورای مرکزی اوقاف دو نفر روحانی شرکت داشته باشند که با سایر اعضای این شورا امور اوقاف را زیر نظر بگیرند، لذا جنابعالی را به سمت نماینده خود و به عنوان یکی از دو روحانی در شورای مزبور انتخاب مینمایم. و امید است در این امر مهم از هیچ گونه کوششی فروگذار ننمایید و با همکاری و همگامی با سایر برادران عضو شورای مرکزی و کارمندان اوقاف به بهترین وجه از موقوفات نگهداری نمایید. از خدای تعالی توفیق و تایید جنابعالی را در هر چه اسلامیتر کردن اداره اوقاف مسالت دارم. ضمناً لازم است در هر ماه اعضای مزبور و سایر کارمندان محترم گزارشی از وضع سازمان اوقاف به جنابعالی تسلیم و به اطلاع این جانب برسانید.
منع دخالت نهادهای دولتی و اشخاص در موقوفات آستان قدس
… و به طور دقیق از متعلقات آنجا خصوصاً کتابخانه و خزینه و محتویات ضریح مقدس و موقوفات و سایر متعلقات آن آستان مقدس محافظت کامل را بفرمایید و از حیف و میل و ضیاع اموال جلوگیری نمایید و حضرات خدام محترم نیز با جنابعالی در این امر لازم تشریک مساعی خواهند نمود. و آنچه لازم به تذکر است این مطلب میباشد که هیچ یک از نهادهای جمهوری اسلامی مانند جهاد سازندگی و همچنین وزارت ارشاد ملی و یا اشخاص عادی، حق دخالت در موقوفات و سایر متعلقات آستان قدس را ندارد. از خدای تعالی موفقیت همگان را در انجام وظایف الهی مسالت دارم. و السلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
واگذاری تولیت موقوفات مسجد شاه سابق و ادارهٔ شایستهٔ آن
جنابعالی که بحمد الله تعالی به علم و وثاقت و امانت موصوف میباشید، به امامت مسجد شاه سابق منصوب، و تولیت موقوفات و متعلقات مسجد مذکور را به جنابعالی واگذار نمودم. ان شاء الله تعالی موفق به ترویج شریعت مطهره و اداره امور موقوفات به وجه شایسته باشید. و السلام علیکم و رحمه الله.
وقف عام بودن مسجد جمکران و تولیت حاکم شرع
3- با توجه به اینکه مسجد مقدس جمکران یادگاری عظیم از حضرت ولی عصر- ارواحنا فداه- بوده و آن سرور امر به ساختن آن مسجد و توجه شیعیان به آن نمودهاند (طبق روایت مرحوم شیخ صدوق- رضوان الله علیه) بنا بر این وقف عام محسوب شده و امر تولیت آن با حاکم شرع بوده و اداره آن زیر نظر حاکم شرع با هیاتی از عدول مومنین و ثقات مطلع امین و علاقهمند به آن جناب (ع) باید باشد؛ و کلیه اموال و عواید حاصله باید با حفظ مصالح مسجد دقیقاً صرف عمران و توسعه و رفع نیازمندیهای آن مکان توسط هیات مذکور شود؛ و اعضای این هیات صرف نظر از عشق به خدمت در راه اسلام، سزاوار است که این خدمت را افتخاری انجام دهند و همان طور که در گذشته افتخاری بوده در …
وقف همهٔ داراییهای امیرالمؤمنین حتی نهر حفرشده به دست خود
… طوری که نقل شده است- که چه وقت دیدی که من دو تا خورش داشته باشم که حالا آوردی؟! رفت نمک را بردارد، در نقل است که قَسمش داد به جان خودش که شیر را بردارد؛ شیر را برداشت. دو لقمه با نمک میل فرمود.[3] و صبح آن روز هم به شهادت رسید. و هیچ هم نگفت؛ هیچ هم نداشت. یعنی چیزهایی تهیه کرده بود با دست خودش لکن همه وقف بود. بعد از آنکه آن نهر بزرگ را با فعالیت خودش با دست خودش حضرت امیر حفر کرد، وقتی که آب بیرون آمد فرمود: بَشِّرِ الْوَرَثَهَ[4] لکن برای ورثه هم نگذاشت، وقف کرد. آیا آن طرز حکومت بهتر است، [یا حکومتهای جائر] آن حکومتی که رسول الله کرد بهتر است، که وقتی که تو [ی] مجلس، توی مسجد نشسته بود و مردم و اصحاب هم نشسته بودند، میآمدند میگفتند کدام یکی از شما پیغمبر است، کدامتان هستید؟ یا آنکه وقتی تشریفات طوری است که همه …
وقف چشمهٔ حفرشده به دست امیرالمؤمنین (ع) در همان روز
… مثل سایر عملهها کار میکرد! نداشت این جایی را ... نداشت. نه کار میکرد که جمع بکند، کار میکرد و وقف میکرد. همان روزی که با او بیعت کردند، بیل و کلنگش را برداشت رفت سراغ کاری که انجام میداد! آنجا یک چشمهای را میخواست حفر کند؛ خودش با دست خودش حفر کرد. وقتی درآمد، تبریکش کو؟ گفت خوب این تبریک را برای ورثه بگو، بیاور قلم و کاغذ. و قلم و کاغذ [آوردند]. همان وقت وقف کرد برای یک جهتی. آن هم زندگی و خوراکش که از نان جو نگذشت؛ بالاتر نبود؛ آن هم چند تا لقمه بود. ما یک همچو حاکمی، دنبال این میگردیم. پیدا نمیکنیم البته؛ خود ایشان هم فرمود که خوب، شما طاقت ندارید این قدر لکن تقوا داشته باشید.
غنی کردن فقرا با اوقاف در صورت سپردن آن به روحانیت
… نیست؛ شما ارزش ندارید که تعیین کنید؛ ما باید تعیین کنیم. بگذارید تعیین کنیم ما یک نفر را، یک آقایی را رئیس فرهنگش کنیم، یک نفر هم وزیر اوقافش بکنیم؛ اوقاف را، آن وقت ببینید که این طوری که الآن دارد لوطی خور میشود نخواهد شد؛ تمام مطالب به خودش خواهد رسید. دست ما بدهید تا ببینید چه خواهد شد. آن وقت ببینید که ما با همین اوقاف این فقرا را غنیشان میکنیم؛ با همین اوقاف، با همین اوقاف، ما فقرا را غنی میکنیم. شما خاضع بشوید برای چند تا حکم اسلام، شما ما را اجازه بدهید که مالیات اسلامی را به آن طوری که اسلام با شمشیر میگرفت بگیریم از مردم، آن وقت ببینید که دیگر یک فقیر باقی میماند؟ من برای شما راه هم میسازم؛ من برای شما کشتی هم میخرم. بگذارید. شما نخواهید …
سپردن کتابها به کتابخانهٔ عمومی و وقف آن
… قالی بزرگ است که از سهم سادات است و من به طور موقت از آنها اجازه استفاده دادهام. باید پس از من به مصرف سادات برسد. و بعض اثاث هم امانتی است که احمد مطلع است و به صاحبانش باید رد کند. کتابهایی که در قم و تهران دارم که مقدار ناچیزی است در اختیار احمد است. اگر خودش احتیاج دارد بر دارد، و اگر حسین[3] برادرزادهاش لازم دارد به او بدهد، و الّا در یک کتابخانه عمومی بگذارد و وقف آن نماید. و مقداری مختصر پول نقد دارم که از وجوه شرعیه نیست و محل آن از محل وجوه جدا است و نوشتهام که آنچه در آنجا است از شخص خودم میباشد، و پس از من از ورثه است؛- علی ما فرضه الله تعالی-[4]. ممکن است در خمین ملک مختصری داشته باشم که حضرت حجت الاسلام آقای پسندیده …
وقف چشمهٔ حفرشده به دست امیرالمؤمنین (ع)
… کردم- بیعت تمام شد بیل و کلنگش را برداشت رفت یک چشمهای بود که مشغول بود برای کندنش. رفت آنجا ... سرِ کارش. کارگر بود. حالا چشمه درآمد! میگویند که چشمه هم وقتی که کلنگ آخر را زدند مثل گردن شتر آب بیرون آمد. یک کسی گفت خوب است، گفت که این ورثه را چیز بده. بعد آن را وقفش کرد. یک همچو سردارهایی اسلام داشته است. یک همچو لشکری داشته است که وقتی جنگ میکردند- تاریخ هست- گرسنه بودند. این جهازات جنگی در کار نبود، هر چند نفرشان یک دانه شمشیر و هر چند نفرشان یک دانه شتر داشتند، این حرفها نبود که خیال کنید که حالا سازوبرگ [فراوان است] هر …
وقف قناتی که امیرالمؤمنین (ع) خود کنده بود
همین حضرت امیر- سلام الله علیه- که رفتارش با داخله این طور بود و مثل یک نفر عمله گاهی کار میکرد. خودش همان وقتی که بیعت کردند با آن، اسباب کارش را برداشت و رفت یک قناتی داشت خودش میکنْد؛ بعد هم که آب داد وقفش کرد. این آدم که وضعش این طور بود، وقتی در مقابل دشمن میایستاد، فریاد که میکرد، دلها را چه میکرد. شمشیر را که میکشید از این ور، وقتی- میگویند که ضربات علی یکی بوده- از این ور میزد دو نیم پاره میشد؛ از این ور هم میزد دو تا میشد؛ شدت داشت در مقابل آنها.