رفتن به محتوای اصلی

وحدت حوزه و دانشگاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

پیوند و همکاری روحانیان و دانشگاهیان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در مورد مسأله‌ی وحدت حوزه و دانشگاه من تصور خودم این است که آن مقداری که راجع به این قضیه حرف زده شده یا بگوئیم شعار داده شد، در عمل، کار چشمگیری، کار نمایان و مشت پُرکنی انجام نشده است. دانشگاهها، این چیزها را نمی‌توانیم ما جزو مظاهر وحدت حوزه و دانشگاه بدانیم. اینها چیزهایی است که لازمه‌ی یک تحوّل با این عظمت و با این محتوا در جامعه‌ی ماست. اگر شعار وحدت حوزه و دانشگاه هم سر داده نشده بود این مقدار اختلاف و آمیختگی بوجود می‌آمد. آن چیزی که در زیر این عنوان عظیم و پرمغز و پرمحتوا می‌تواند وجود داشته باشد آن چیه؟ و در راه آن چه قدمهایی برداشته شده و چه هدفی از وحدت حوزه و دانشگاه مورد نظر و مورد توجه می‌تواند باشد؟ اینها یک مسائلی است که به نظر من خوب است که در این جلساتی که این‌جا هست روی اینها بحث بشود. بنده سال گذشته هم در همین جلسه که البته این‌جا تشکیل نشده بود، یعنی جلسه‌ای به مناسبت وحدت حوزه و دانشگاه که همین ایام بود، شرکت کردم، و خواهش کردم از برادران مسؤول و دست‌اندرکار که یک کمیته‌ی ویژه‌ای تشکیل بدهند برای پی‌گیری از روشهای وحدت حوزه و دانشگاه. یک عده‌ی مخصوصی بنشینند اصلاً مشخص کنند که راه وحدت حوزه و دانشگاه چیه و روی آن کار بشود، من نمی‌دانم آن کمیته تشکیل شد یا نشد. و کاری کردند یا نه، و اگر شد آن کار چیه؟ لکن جا دارد و مناسب است که این مسأله به صورت یک سؤال مطرح باشد توی این گردهمائی به عنوان بزرگداشت این روز و این شخصیت و برادران و خواهرانی که در این زمینه ایده‌ای دارند، نظری دارند، و اساتیدی که یک راهی را پیشنهاد می‌کنند و کسانی که فکری در این باره کردند، این را مطرح کنند ما یک حرکتی بکنیم، یک قدمی برداریم، تا حالا گفته شده. اوّلاً باید دید مقصود از وحدت حوزه و دانشگاه چیه. خیلی طبیعی است که این وحدت مقصود ادغام حوزه در دانشگاه یا دانشگاه در حوزه نیست. مقصود همچنین این نیست که ما بیاییم برنامه‌های حوزه را و برنامه‌های دانشگاه را یک چیز بکنیم، این معنی ندارد. حوزه دانشگاهی است برای یک کار و دانشگاه حوزه‌ای است برای یک کار دیگر، حوزه جایگاه پرورش فقیه و عالم دین است و احیاناً مبلّغ است. دانشگاه مرکز پرورش عالِمِ به علوم معمولی‌ای که انسان و جامعه برای اداره‌ی خودشان به آنها نیاز دارند، هست. دو تا کار دارند، دو تا برنامه قهراً خواهند داشت. بنابراین ادغام این دو تا در هم و این‌که حوزه بشود یک دانشگاه دیگری با همین خصوصیات و دانشگاه بشود حوزه با این خصوصیات. یقیناً این مراد نیست. ما هم حوزه لازم داریم هم دانشگاه، وحدت از آن طرف به این معنا هم نیست که اینها یک وحدت جهت‌گیری کلی داشته باشند، چون این حاصل است. انقلاب این را بوجود آورده است. انقلاب فرهنگی به خصوص در دانشگاه یک چنین چیزی را بوجود آورده و باید بیاورد. ما اگر شعار وحدت حوزه و دانشگاه را هم سر نمی‌دادیم جهت دانشگاهایمان هم باید عوض می‌کردیم باید اسلامی می‌کردیم. باید به سمت هدفها و آرمانهای انقلاب دانشگاه را هدایت می‌کردیم و بر اساس آنها باید برنامه‌ریزی می‌کردیم، این یک چیز طبیعی است. بنابراین وحدت حوزه و دانشگاه که می‌گوئیم یک چیزی بیش از اینها و زائد بر اینها بایستی باشد. والّا اینها بطور طبیعی وجود دارد. ما اگر بعد از آنی که یک انقلاب بر مبنای اسلام کردیم و مردم ما در راه این انقلاب این همه فداکاری کردند، تلاش کردند، شهید دادند، سرمایه‌گذاریهای بسیار گران قیمت کردند، با استکبار جهانی به خاطر تکیه‌ی به اسلام و محور قرار دادن اسلام ما درافتادیم، دشمنیهای قطبهای عظیم قدرت را در دنیا به سمت خودمان متوجه کردیم، به خاطر این‌که دم از اسلام زدیم. اگر بعد از همه‌ی این ماجراها یکهو این ملت ببیند که دانشگاهش، محل پرورش انسانهای اداره‌کننده‌ی کشور در آینده‌اش، جهت این انقلاب و این آرمانها و این اسلامها را ندارد، این‌که نقض غرض است. این‌که قابل قبول نیست، قابل تَوَفُّه نیست، طبیعی است که دانشگاه انقلاب و دانشگاه جامعه‌ی اسلامی باید همان جهت‌گیریها را و همان هدفها را داشته باشد. این هم بنابراین مقصود از وحدت حوزه و دانشگاه این نمی‌تواند باشد، یک چیز دیگر باید باشد. شاید بتوان گفت که وحدت حوزه و دانشگاه عبارت از این است که ما این دو کانون علمی، این دو مرکز تعلیم و تعلّم را از لحاظ اخلاق حاکم بر آنها، از لحاظ سیستم و سازماندهی حاکم بر آنها، و از لحاظ برخی از محتواها به هم نزدیک کنیم. این یک چیزی است که می‌تواند تحت عنوان و تحت نام وحدت حوزه و دانشگاه به عنوان یک هدف مورد توجه قرار بگیرد و برایش کار بکنند و چیز کمی هم نیست، چیز خیلی مهمی است.
در نظام اسلامی، علم و دین پابه‌پا باید حرکت کند؛ وحدت حوزه و دانشگاه یعنی این. معنای وحدت حوزه و دانشگاه این نیست که حتماً تخصّصهای حوزه‌ای در دانشگاه و تخصّصهای دانشگاهی در حوزه بایستی دنبال بشود؛ نه، لزومی ندارد. اگر حوزه و دانشگاه به هم وصل باشند، اگر حوزه و دانشگاه به هم خوش‌بین باشند، اگر حوزه و دانشگاه به هم کمک بکنند و همکاری بکنند، دو شعبه هستند از یک مؤسّسه؛ مؤسّسه‌ی علم و دین. مؤسّسه‌ی علم و دین یک مؤسّسه است و علم و دین با همند؛ [این مؤسّسه] دو شعبه دارد: یک شعبه، حوزه‌های علمیّه هستند؛ یک شعبه، دانشگاه‌ها هستند؛ امّا [باید] با هم مرتبط باشند، با هم کار کنند، به هم خوش‌بین باشند، از هم جدا نشوند، از هم استفاده کنند: علومی را که امروز حوزه‌های علمیّه میخواهند فرابگیرند، دانشگاهی‌ها به آنها تعلیم بدهند؛ دین را و معرفت دینی را که دانشگاهی‌ها احتیاج دارند، علمای حوزه به آنها تعلیم بدهند. و سرّ حضور نمایندگان روحانی در دانشگاه‌ها همین است. و چقدر خوب است این ارتباط‌ها برنامه‌ریزی‌شده و سازمان‌دهی‌شده بشود؛ و این یکی از بهترین وحدتها و طبیعی‌ترین وحدتها است. و میدانید که در دوران اختناق، در آن هنگامی که دستگاه جبّار از تمام وسایل استفاده میکرد برای جدا کردن روحانیّون از تحصیل‌کرده‌ها، یک عدّه روحانیِ آگاه و عالم و عاقل و مصلحت‌بین و مصلحت‌شناس داشتیم که ارتباطاتشان را با دانشگاه‌ها مستحکم کردند. بهترین جلسات سخنرانی‌های علمائی مثل مرحوم آیت‌ا‌لله‌ مطهّری و امثال ایشان در دانشگاه‌ها بود؛ و مرحوم دکتر مفتّح (رضوان ا‌لله‌ علیه) یکی از پُرکارترین و فعّال‌ترینِ این‌گونه روحانیّون بود. طلّاب و دانشجویان قدر یکدیگر را بدانند؛ با یکدیگر آشنا باشند، مرتبط باشند؛ احساس بیگانگی نکنند؛ احساس خویشاوندی و برادری را حفظ کنند و روحانیّون در دانشگاه‌ها کوشش کنند نمونه‌های کامل عالم دین و طلبه‌ی علوم دین را عملاً ‌-قبل از قولاً- به دانشجویان و دانشگاهیان ارائه بدهند و نشان بدهند؛ هر دو نسبت به یکدیگر با حسّاسیّت مثبت و با علاقه همکاری کنند. این همکاری حوزه و دانشگاه و وحدت حوزه و دانشگاه است. البتّه باید برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی بشود.
امام این واقعیّت را بهتر از همه کس مشاهده میکردند؛ از ریشه‌هاى قضیّه آگاه بودند و مظاهر آن را در دوران سلطه‌ى حکومت پهلوى مشاهده کرده بودند و علاج مشکلات کشور و بقاى استقلال کشور و شعار «نه شرقى و نه غربى» در کشور را در این میدانستند که روشنفکران ما، تحصیل‌کردگان جدید با دین و ایمان مذهبى حقیقتاً آمیخته باشند؛ و روحانیّون ما که از آن طرف بر اثر عواملى ــ از جمله همین عواملى که گفته شد ــ از پیشرفتهاى علمى و حوادث جهان و رویدادهاى مهمّ کشور به دور مانده بودند و بعضاً دچار جمود شده بودند، با مسائل جدید آشنا بشوند، با پیشرفتهاى دنیا آشنا بشوند، با حوادثى که در دنیا میگذرد آشنا بشوند، پیشرفتهاى علمى را ببینند، روشهاى تازه را تجربه کنند؛ این همان وحدت حوزه و دانشگاه است. وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف؛ همه به سمت ایجاد یک جامعه‌ى اسلامى پیشرفته‌ى مستقل، جامعه‌ى امام، جامعه‌ى پیشاهنگ، جامعه‌ى الگو، ملّت شاهد، ملّتى که ملّتهاى دنیا با نگاه به او جرئت پیدا کنند تا فکر تحوّل را در ذهن خودشان بگذرانند و در عملشان پیاده کنند. در راه ایجاد یک چنین کشورى و یک چنین جامعه‌اى و یک چنین ملّتى، علاجى جز این نیست که دانشجو و طلبه، حوزه و دانشگاه، روحانى و روشنفکرِ تحصیل‌کرده و متدیّن و آگاه به مسائل جهان و مسائل روز، در کنار هم، دوش به دوش هم، با هم به سمت یک هدف حرکت کنند؛ بدون این نمیشود.

مقصود ادغام دو نهاد نیست؛ رد خرده‌گیری بر این شعار

… مطرح کردند و بعضى در این راه شربت شهادت هم نوشیدند، مخصوصاً مرحوم شهید مفتّح و شهید مطهّرى و از این قبیل بزرگ‌مردان را مسئلت میکنم. مسئله‌ى دانشگاه به خودىِ خود یک مسئله‌ى مهم است؛ همچنان‌ که مسئله‌ى حوزه‌ى علمیّه هم به خودىِ خود یک مسئله‌ى اساسى و مهم است. وقتى ما عنوان میکنیم وحدت حوزه و دانشگاه را، بدیهى است که مقصود این نیست که ما این دو نهاد را در عالم واقعیّت تبدیل کنیم به یک چیز؛ زیرا اگرچه در گذشته و در زمانهاى قدیم در حوزه‌هاى علمیّه همان دروسى خوانده میشد که امروز در دانشگاه‌ها خوانده میشود امّا اگر فرض میکردیم که آن دروس در حوزه‌هاى علمیّه همان پیشرفتى را که تا امروز کرده است میکرد، باز امروز بایست به مقتضاى تخصّص و تشعّب،[1] هر گروهى کار خودشان و درس خودشان را دنبال میکردند. مقصود پس این نیست؛ و مبادا بعضى‌ها همین مسئله‌ى به این روشنى و وضوح را ندیده بگیرند و قلم‌فرسایى کنند درباره‌ى غلط بودن شعار «وحدت حوزه و دانشگاه». این را همه‌کس میفهمند؛ نه امام و نه دیگر بزرگواران نخواستند بگویند که دانشگاه‌ها جمع بشوند بروند قم یا بشوند شعبه‌اى از حوزه‌ى قم؛ یا حوزه‌ى قم جمع بشود بیاید حل بشود در دانشگاه‌ها یا بشود شعبه‌اى از آنها؛ هیچ‌ کس این را از اوّل نخواست و مطرح نکرد.

شعار مقابله با دین‌زدایی؛ وحدت در هدف ساختن ملت و کشور

… عمومى دانشگاه هیچ گونه کمکى به او نمیکرد بلکه در موارد بسیارى معارضه و اصطکاک هم با او درست میکرد. امّا اگر چنانچه دانشجو بى‌دین و لاابالى بود، یا استاد همین‌جور [بود]، نه، روال عمومى دانشگاه با او هیچ گونه اصطکاکى نداشت؛ به او میدان داده میشد. این غلط است؛ این همان چیزى است که امام بزرگوار همیشه از آن نالید، و شعار وحدت حوزه و دانشگاه براى مقابله‌ى با این درست شد. اینجا است که معناى وحدت حوزه و دانشگاه فهمیده میشود؛ وحدت در اهداف کلّى؛ وحدت در کامل ساختن این ملّت و این کشور، وحدت در رسیدن به سرانجام با یکدیگر و عبور در دو خطّ موازى بدون اصطکاک با هم. هر دو کار خودشان را میکنند امّا براى یک هدف و آن هدف، ساختن و کامل کردن ملّت ایران و کشور ایران است؛ این‌جور بایستى حرکت کرد.

رابطهٔ دوستانهٔ دو نهاد مایهٔ آبادی دین و دنیای جامعه

اگر این دو نهاد دانش‌جویى هر دو خوب کار بکنند و با هم رابطه‌ى متقابل دوستانه و از خود دانستن یکدیگر داشته باشند، معنایش این خواهد شد که این جامعه، هم دینش، هم دنیایش آباد خواهد شد؛ آنها جهت‌گیرى زندگى او را تصحیح میکنند، اینها حرکات زندگى او را تسهیل میکنند؛ آنها فکر او را، ذهن او را، روح او را آن‌چنان مى‌آلایند از زشتى‌ها و نادرستى‌ها که بفهمد به کجا باید حرکت کند، اینها وسیله‌ى این حرکت را به دست او میدهند تا حرکت کند. یک وسیله‌اى لازم است که ما از آن استفاده کنیم و راه بیفتیم؛ یک بینشى لازم است که ما بدانیم به کجا باید راه بیفتیم؛ از کجا و به کجا؛ از کدام طرف، از کدام راه و به کدام هدف؛ این هر دو براى زندگى انسانها لازم است. آن دنیا است، این آخرت است. این دو اگر با هم جمع …

هدف مشترک تکمیل زندگی مردم و هماهنگی دو نهاد کامل

آنچه من میخواهم عرض کنم و با این بیانات، نسبت به آن صحبت شد، این است که این دو باید ناظر به یک هدف باشند و آن تکمیل زندگى مردم است؛ حوزه‌ى کامل، دانشگاه کامل، هر کدام به ‌معناى کمال حقیقى خودشان و هماهنگى این دو با هم. آن‌ وقت ملّت، ملّت مستقل و جامعه‌ى ایرانى، جامعه‌ى الگو خواهد شد. اینکه شما نسبت به دشمنان مقتدر دین که امروز از قدرت دنیایى برخوردارند این‌جور ابراز انزجار میکنید ــ که جا هم دارد ــ در صورتى این انزجار تثبیت خواهد شد و نفى و اثبات ملّت ایران ــ یعنى آن …

انس دو نهاد و بهره‌گیری از تجربیات علمی یکدیگر

… بودن و خنثى شدن تبلیغات و تلاشهاى دشمنان را. حوزه باید طورى باشد که از این قبیل انسان شایسته، زیاد پرورش بدهد. همه به سنین بالا نمیرسند، همه به مرجعیّت نمیرسند امّا انسانهاى خوب در هر رتبه‌اى که باشند، وجودشان شایسته و مفید و مؤثّر است. این هم حوزه‌ی علمیّه. این دو با هم تلاش کنند، با هم اُنس داشته باشند، از تجربیّات علمى و درسىِ هم استفاده کنند که اینها در دیدارهاى شماها، در سخنرانى‌ها مکرّراً گفته میشود.