لزوم تولید صدها فیلم، مستند و کتاب از حوادث خوزستان
… عرض بکنم خوزستان همچنان که منبع ثروتهای طبیعی است ــ خوزستان، منبع تولید کشاورزی است، منبع تولید نفت است، منبع تولید صنعتی است ــ به خاطر این سابقهی بسیار مهم، منبع تولید فرهنگی است؛ منبع تولید درسهای فراموشنشدنی فرهنگی و هویّتی برای ملّت ایران است. در هر کدام از این مناطق که بعضیها را ما از نزدیک دیدیم، بعضیها را هم شنیدیم ــ از شمال خوزستان، از منطقهی دشت عبّاس تا خرّمشهر و بعد از خرّمشهر ــ حوادث گوناگونی اتّفاق افتاده که میتواند دستمایهی صدها مستند، صدها فیلم، صدها سریال، صدها کتاب خواندنی قرار بگیرد و اینها باید در تاریخ ثبت بشود. حالا دوستان آنجا[5] هم گفتند، اینجا هم اشاره کردند که چهار فیلم تهیّه شده؛ خیلی خوب است، [منتها] چهارصد فیلم باید تهیّه بشود؛ و میشود، ممکن است. شما هر چه غُور کنید در حوادث خوزستان، انسان وقتی جزئیّات را مطّلع بشود، احساس میکند که اینجا جای یک حرکت بزرگ فرهنگی خالی است که باید انجام بگیرد و صورت بگیرد. این حوادثی که در خوزستان اتّفاق افتاده، این عملیّاتهای بزرگ ــ عملیّات …
رد تصور عقبگرد و تأکید بر پیشرفت و تکامل
… کرد که آنچه میگوئیم، بیان میکنیم، انتقاد میکنیم، پیشنهاد میدهیم، این تأثیری نمیبخشد و جائی مورد توجه و مورد عمل قرار نمیگیرد؛ اینجور نیست. تا حالا هم ما در زمینهی ادبیات دفاع مقدس، هم هنر دفاع مقدس پیشرفت داشتیم؛ بنده هم دارم صحنه را میبینم. اینی که ما بگوئیم ما عقبرفت داشتیم، عقبگرد داشتیم، ریزشمان بیشتر از رویش بوده، نه، اینها را من قبول ندارم؛ ما پیشرفت داشتیم، تکامل داشتیم؛ ممکن است آنچه که بوده، از انتظار ما کمتر بوده؛ این خوب است. اینکه ما انتظار بیشتری داشته باشیم از آنچه که اتفاق افتاده، از واقعیت راضی نباشیم و به واقعیتها قانع نباشیم، این خیلی چیز خوبی است، لیکن اینکه تصور کنیم این همه تلاش که شده در طول این سالها، پا زدیم …
از برترین کارهای هنری و لزوم مغتنم شمردن آن
من آنچه که یادداشت کردم اینجا بگویم -در این وقت کوتاه دیگر مجال نمیشود همهی آنچه را که در ذهن بوده، عرض بکنیم- همین قدر است که میخواهم بگویم کار هنری در زمینهی دفاع مقدس یکی از برترین کارهای هنری است. آن کسانی که در این رشته کار کردند، در این صراط حضور داشتند، آن را پیش ببرند و این رشته را مغتنم بشمرند. هشت سال دفاع مقدس ما صرفاً یک امتداد زمانی و فقط یک برههی زمانی نیست؛ گنجینهی عظیمی است که تا مدتهای طولانی ملت ما میتواند از آن استفاده کند، آن را استخراج کند و مصرف کند و سرمایهگذاری کند. حادثهی عظیم این هشت …
رد تصور بیمخاطب بودن و پرمشتریترین بودن آثار دفاع مقدس
اینکه تصور بشود که هنر دفاع مقدس در جامعهی ما مخاطب ندارد، طالب ندارد، این هم خطای بزرگی است، از اشتباهات فاحش است؛ اگر کسی این را خیال کند. تحقیقاً پرمشتریترین آثار هنری بعد از انقلاب در زمینههای مختلف، آن آثار هنری است که مربوط به دفاع مقدس بود؛ چه در زمینهی فیلم و سینما، چه در زمینهی کتاب، خاطره، داستان. همین چند تا کتابی که در واقع تیراژهایشان بیسابقه است -در کشور ما چنین تیراژهائی وجود نداشته که در ظرف دو سال، صد بار کتابی چاپ بشود. اینکه به من گزارش دادند، کتابی است در باب …
بیان نشدن یکهزارم آنچه دربارهٔ جنگ باید تبیین شود
… دوره دفاع مقدس، شامل هزاران هزار حادثه است. من میخواهم این را از جامعه فرهنگی و هنری کشور مطالبه کنم که از این هزاران هزار حادثه، لااقل یک فهرست تهیه کنند. بنشینند فکر کنند و در حوادث جنگ، دقّتِ نظر هنرمندانه به خرج دهند؛ یک فهرست از این حوادث به وجود آورند؛ بعد این را بگذارند در قبال کارهای هنریای که تا امروز دربارهی جنگ شده است - که البته بسیار هم ارزشمند است - ببینند که چقدر از این فهرست را ما پُر کردهایم. من اعتقادم این است که اگر این کار صورت گیرد، خواهیم فهمید که ما یک هزارم آنچه را که درباره این جنگ میباید تبیین کرد و میتوان تبیین و موشکافی کرد، هنوز بیان نکردهایم!
اندک بودن آثار باارزش موجود در برابر گنجینهٔ دفاع هشتساله
من غالب آثار هنری جنگ را یا دیدم یا شنیدم؛ البته در این سالهای اخیر کمتر. در دوره جنگ و سالهای اوایل بعد از جنگ، غالب این نوشتهها و روایتهای تصویری و روایتهای سینمایی و غیره را غالباً یا دیدم یا گزارشی از آنها به دست آوردم. قطعاً آثار باارزشی در بین اینها وجود دارد؛ لیکن همه اینها در مقابل آن گنجینه عظیمی که در این دفاع هشت ساله به وسیله ملت ایران به وجود آمد، چیز کمی است.
نقد آثاری که عظمت را نمیبینند و ضعفهای واقعی یا پنداری را برجسته میکنند
امروز ما میبینیم وقتی که راجع به دفاع مقدّس و جنگ هشت ساله و این عظمت مطلقی که ملت ایران آفرید، صحبت میشود - که مهمترین موضوع هنری است و یک هنرمند درباره اینگونه شکوههای ملی، خوب میتواند قلمفرسایی یا میدانداری کند - بعضی از آثار در گوشهوکنار پیدا میشود که نه فقط عظمت را نمیبینند؛ میگردند یک نقطه ضعفی، یا واقعی، یا حتی پنداری، پیدا میکنند و آن را مورد مداقّه قرار میدهند! هدف از این کارها چیست؟ چرا باید ما این فرآوردهی عظیم ملت ایران را ندیده بگیریم؟! این خدمت به ملت ایران است که در تهاجمی که به مرزهای او، به شخصیت او، به عزّت او، به تاریخ او، به هویّت ملی او شده است - اینگونه مردانه ایستاده و اینطور شجاعانه دفاع کرده - ما …
لزوم بهرهگیری فیلمسازان، داستاننویسان و شاعران از اسناد فرهنگ جبهه
… کنید. مثلاً فرض بفرمایید این اصطلاحات را شما جمع کردهاید؛ خب این اصطلاحات خیلى ارزش دارد. مجموعهى آن به صورت یک بهاصطلاح مادّهى خام تاریخى، به صورت یک سند تاریخى، الان در اختیار ما است. بر اساس سند تاریخى، کارهاى گزارشىِ فراوانى ممکن است انجام بگیرد. چقدر خوب است که آن کسانى که مثلاً فیلم میسازند، یا قصّه مینویسند، یا شعر میگویند، یا نمایشنامه مینویسند، از این نوشتهها و از این اسناد استفاده کنند؛ یعنى آن وقتى کارایىِ این نوشتهى شما به حدّ نهایت میرسد که بیاید در ادبیّات و در هنرِ رایجِ مربوط به جنگ، و به خوردِ آنها برود. همچنان که آن اسمها و لقبهایى که گفتید دادند، مثلاً فرض کنید که «حَسَن بىریا» یا چیزهایى مانند این، خب خود این موضوعِ یک داستان است. مثل نگینى را که انسان یک جاى مهمّى مینشاند؛ نگینِ پیادهشده نگین است، وقتى هم نشست بر روى یک انگشترىِ خوب یا بر روى مثلاً …
توصیه به مسئولان هنری و ادبی برای توجه به نظرات هنرمندان
من توصیه میکنم اولاً مسئولین هنری، مسئولین بخشهای گوناگون ادبیات، به نظراتی که دوستان در اینجا دادند و نظراتی که در این زمینهها داده میشود، توجه کنند. البته بعضی از کارها هم شده که این دوستانی که اظهارنظر میکنند، ممکن است از آنها اطلاعی نداشته باشند؛ کارهای خوبی هم دارد صورت میگیرد.
کمبود انعکاس بینالمللی آثار دفاع مقدس
یکی از نقصهای کار ما هم البته این است که ما آثارمان امکان انعکاس بینالمللی، کمتر پیدا کرد. البته دلائلی دارد؛ این جشنوارههای بینالمللی، کارهائی را که حقیقتاً راوی خوب و درستی از دفاع مقدس یا از انقلاب یا از ارزشهای نظام جمهوری اسلامی باشد، مطلقاً به خود راه نمیدهند و دوست ندارند؛ مگر وقتی مجبور باشند یک چیزی را در …
تبیین نشدن این واقعیتها در آثار هنری
… داد سخن میدهند و جزو مسائل واضح میشمرند، اینها به رژیم عراق و ارتش عراق سلاح شیمیایی دادند؛ برایش ساختند و یا امکان ساخت آن را برایش فراهم کردند. دو قطب بزرگ دنیای آن روز - یعنی قطب امریکا و قطب شوروی سابق - مشترکاً با همه ساز و برگشان به کمک عراق آمدند. اینها کجا و در کدامیک از این آثار هنری ما درست تبیین و تشریح شده است؟
انعکاس نیافتن این واقعیتهای تجربهآموز در آثار هنری
… که این عزّت ملی که به وسیله حرکت عظیم انقلابی مردم ایران به وجود آمده است، باید از بین برود. رخنهای که به وسیله انقلاب در اقتدار فرهنگ غربی و سلطه غربی و نظام سلطه جهانی به وجود آمده است، باید پُر شود. هدف آنها این بود؛ به هرحال به این سیاست رسیده بودند. اینها کجای آثار هنری ما، در کدام فیلم یا نمایشنامه یا بقیه آثار هنری منعکس شده است؟ آیا قابل انعکاس نیست؟ آیا برای نسلهای آینده ایران تجربهآموز نیست؟
دفاع مقدس جذابترین موضوع برای هنرمند
… و کارهای بزرگی هم شد، این چیزهایی که امروز ما مشاهده میکنیم، اصلاً وجود نداشته است. دلایل روشنی هم دارد؛ نه این که نشود اینها را تحلیل کرد؛ معلوم است چرا. به هرحال این پدیده در تاریخ ایران ما یک پدیده حقیقتاً بینظیر؛ یا اگر احتیاط کنیم، بگوییم کم نظیر بود. این پدیده به این بزرگی، آن هم با این همه شکوه و با این همه زیبایی. چه موضوعی برای یک هنرمند از این جذابتر؟
جلوهٔ تازهٔ روایات جبهه در قالب داستان، شعر و فیلم
علىاىّحال، اینها خیلى خوب است امّا حالا اگر چنانچه همینها بیاید در قالب داستانها، شعرها، فیلمها، فیلمنامهها، یک جلوهى جدیدى پیدا میکند و بهتر مورد استفاده قرار میگیرد و این توصیه را باید کرد به همه که از این استفاده [کنند]، لکن اساس کار این است که این روایات جمع بشود. شما باید همهى این روایات را جمع بکنید تا بعد کسانى بیایند از این روایات به عنوان مصالح کار استفاده کنند و چیزهایى بسازند. کار شما ارزش بنیانى و اوّلى دارد.