پرهیز از مناقشات بیحاصل میان قوا در سال پایانی دولت
من میخواهم خواهش کنم که این سالِ آخر خدمت این دولت خدمتگزار، به مناقشات بیحاصل نگذرد؛ چه در درون دستگاه اجرایی، چه بین قوهی مجریه و قوهی مقننه، چه در مجموعهی نظام. گفتن، تذکر دادن، پرسیدن و نظارت - که از جمله کارهای مجلس شورای اسلامی است - یک حق مسلّم است؛ ما در این تردیدی نداریم و معتقدیم که نقد منصفانه و پاسخگویی منصفانه به نقد، به تقویت دستگاه و نظام کمک میکند، لیکن این نباید با مناقشات و گفتگوها و بگومگوهای لفظی …
رفع اصطکاکهای قانونی با تفاهم و گفتگوی صمیمانهٔ مسئولان قوا
… وجود دارد. مثلاً فرض بفرمایید یک جا یک اقدام، وظیفه قوّه قضاییّه است که باید انجام دهد؛ اقدامی هم وظیفه وزیر یا مجموعه هیأت دولت یا فلان مرکز دولتی است که باید انجام دهد؛ اینها در اینجا با هم اصطکاک پیدا میکنند. در قانون بشری، از این قبیل اصطکاکها کم نیست؛ این هم راه حل دارد؛ اینطور موانع را هم میشود برطرف کرد. میشود با تفاهم بین قوا، گفتگوی بین مسؤولان قوا و تنظیم صمیمانه و واقعی روابط - نه تنظیم شکلی و برای از سر باز کردنِ آنچه در قانون اساسی آمده - موانع را برطرف کرد. تجربه ما این است که در مواردی، حتّی آنجایی که به نظر میرسیده گرههای دشوار و کوری وجود دارد، وقتی مسؤولان بالا و ارشد، با صداقت و مسؤولیتپذیری وارد میدان شدند، مشکلات بتدریج حل شده و میتواند حل شود. بعضی از موانع از نوع اصطکاکهایی است که به وجود میآید. …
همکاری متقابل قوهٔ قضاییه با قوای مجریه و مقننه با حفظ همبستگی نظام
البته دستگاه قضایی محتاج تعامل با دستگاههای دیگر - با قوّه مجریّه و قوّه مقننّه - است. همچنان که ما قوّه مجریّه و قوّه مقننّه را به همکاری با دستگاه قضایی و کمک به رفع نیازهای آن توصیه میکنیم، قوّه قضاییّه را هم به همکاری و همراهی با آن دو قوّه توصیه میکنیم. این غیر از این است که کسی تحت تأثیر دیگری قرار گیرد؛ بلکه باید سیاستها و همبستگی کلّی نظام را در ارکان و بخشهای کلان خود همواره مورد توجّه قرار دهند.
حفظ حرمت متقابل مجلس و قوهٔ قضاییه با تکیه بر قانون گویا
… کسی حق تعرض به آنان را ندارد. البته آنان حق ندارند از مرزهای قانونی تجاوز کنند. قوهی قضاییه نیز موظف به تعقیب قانونشکنان است و باید با متخلفین قاطعانه رفتار کند. آن قوه نیز حق ندارد از حدود قانونی خود در قضاء و مقدمات آن تجاوز کند. مجلس باید حرمت قوهی قضاییه را حفظ کند و قوهی قضاییه نیز باید حرمت مجلس شورای اسلامی را نگاه دارد برای همهی این وظایف، قانون، موجود و گویا است و اگر ابهامی وجود داشته باشد مرجع رفع ابهام را هم قانون معین کرده است.
لزوم همکاری سه قوه و زیان تعارض قوا به ابتکار افراد جناحی
در این زمینه هم باید تعاون و همکاری میان قوا خودش را نشان دهد. اینکه من این همه روی تعاون و همکاری سه قوّه تکیه میکنم - در سخنرانی میگویم؛ در نامه به رؤسای سه قوّه میگویم - برای این است که با تعارض قوا با یکدیگر - به ابتکار چهار نفر آدمی که فقط به مسائل زودگذرِ فصلی و سیاسی و جناحی میاندیشند - ضررهای بزرگی برای کشور به وجود میآید. قوّه مقنّنه و قوّه مجریّه و قوّه قضاییّه باید با یکدیگر همکاری کنند. البته بیشترین مسؤولیت در این باب متوجه قوّه مجریه است که در همه سطوح باید تلاش و فعّالیت و پیگیری کند. این یک مسأله اساسی کشور است؛ شوخی نیست.
همکاری سه قوه شرط اقتدار ملت ایران و رفع مشکلات مردم
من اوّلِ سال به همه گفتم، اقتدار ملت ایران هنگامی تأمین خواهد شد که دستگاههای مسؤول کشور با هم همکاری کنند. اگر در جایی نقطهای هست که برای سرنوشت کشور و ملت خطراتی را با خود دارد، مسؤولیتِ همه مسؤولان کشور است که با نهایتِ احساس مسؤولیت و باکمال اتّکال و اتّکاء به خدا و با قدرتی که ملت به دست آنها داده است، با آن نقطه برخورد کنند. همکاری بین سه قوّه، یکی از شرایط اصلی برای رفع مشکلات عمومی مردم است. ناهماهنگیهایی که گاهی دیده میشود، به ضرر مردم است. من بههیچوجه نپسندیدم که وقتی قوّه قضاییّه بر اساس احساس قانونی مسألهای را تشخیص میدهد و اقدام میکند، قوّه مقنّنه در مقابل او قد علم کند! معنی ندارد. ممکن است دستگاهی در کشور بر اساس مسؤولیتِ خود تشخیص دهد …
همکاری دلسوزانهٔ مجلس با قوای دیگر و کمک به برنامهٔ توسعه برای پیشرفت کشور
5 ـ همکاری دلسوزانه با قوای دیگر و کمک به پیشرفت برنامهی توسعه که اکنون دستور کار قوهی مجریه است، فصل مهمی از وظایف مجلس شورای اسلامی است. امروز نیز بحمدالله در راس دستگاه اجرایی کشور، روحانی برگزیدهیی قرار دارد که از یاران و ارادتمندان امام و خود آراسته به علم و عمل و وابسته به بیت رفیع روحانیت و سیادت است. همکاری از دو سو میان دستگاههای قانونگذاری و اجراء میتواند راه پیشرفت کشور را هموار و حرکتهای سازنده را روان و شتابان سازد. بدیهی است که این به معنای کوتاهی ورزیدن در وظایف نظارتی مجلس نیست. مجلس باید بذل اعتماد خود به کارگزاران عالی دولت را مرهون ملاکهای: تعهد و تدین، کارآیی و کارشناسی، وفاداری به نظام و به مردم قرار دهد و در نظارت قانونی بر عملکرد …
لزوم همکاری مهربانانهٔ دولت با قوای قضاییه و مقننه
اگرچه توصیه نمیخواهد و بحمدالله اینجور است لکن حالا تأکیداً عرض میکنیم که همکارى با قواى دیگر هم ــ قوّهى قضائیّه و قوّهى مقنّنه ــ مسئلهى بسیار اساسى و مهمّى است؛ همکارى و روش مهربانانهاى که در این بُرههى اخیر بحمدالله بوده. قوّهى قضائیّه فعّال است، باتلاش است، مشغول خدمات باارزشى است؛ قوّهى مقنّنه با احساس مسئولیّت، با دلسوزى در مسائل حرکت میکند، مشى میکند؛ شماها هم که بحمدالله دولت برگزیدهى مردم و نمایندگان مردم هستید. و امیدواریم که این همکارى انشاءالله به بهترین شکلى …
تعامل منضبط و همدلانهٔ مجلس با قوای دیگر
بیشک، تعامل منضبط و همدلانه با قوای دیگر و نیز رفتارِ جمعیِ صحیح و صبورانه در داخل قوّهی مقنّنه، به تحقّق همهی ویژگیهای یک مجلسِ تراز کمک خواهد کرد و یاد نیک نمایندگان را ماندگار خواهد ساخت.
لزوم حفظ همدلی شکنندهٔ قوا در برابر غوغاسازی و فتنهسازی
… هم مناقشه داشته باشند و حرف و گفت و گله و شکایت داشته باشند، چیز بدی است، ذهن مردم را آشفته میکند. امروز احساس میشود که یک توافقی، یک همدلیای وجود دارد. البتّه این بخش، این کار، از جملهی چیزهایی است که هم دولت، هم مجلس، باید مراقبش باشند، باید حفظش کنند؛ این شکننده است. این از جمله چیزهایی است که خیلی در اختیار شما نیست، بتنهایی در اختیار شما یا مجلس نیست؛ افراد میآیند وسط و غوغاسازی و فتنهسازی میکنند. باید سعی کنید این همدلی را، همفکری را حفظ کنید؛ هم دولت مواظب باشد، هم مجلس مواظب باشد، هم قوّهی قضائیّه مواظب باشد؛ باید مراقبت کنید.
تفاوت تعامل با گروکشی
… بین وزیر یک نوع گروکشی انجام بگیرد، مثلاً بگوید «وِل کن تا وِل کنم»،[15] اینجوری نباید باشد، هر دو - هم نماینده و هم وزیر - باید نگاهشان به وظیفهی قانونی و مصالح کشور و نگاهشان به این باشد که خدای متعال دارد ما را میبیند؛ تعامل بر این مبنا؛ این هم یک نکته. پس تعامل را با گروکشی اشتباه نباید کرد.
اهمیت هر دو طرف تعامل در همهٔ دولتها و دورههای مجلس
… جوری تنظیم شده بود که قطار نمیتوانست حرکت کند، مکرر شما شاهد سقوط قطار از آن بالا میبودید. این را باید در ریلگذاری ملاحظه کرد. شما ریلگذارید، او روی این ریل حرکت میکند و باید قدر شما را بداند؛ اما شما هم بدانید که بالاخره بنا است روی این ریل حرکت شود. بنابراین دو طرفِ قضیه مهم است. عرض کردیم، این مخصوص این دولت نیست؛ در همهی دولتها، و در چند دورهی مجلس و دولت، بنده مکرر این سفارش را به همه کردم؛ البته خب، بعضی انصافاً رعایت کردند، بعضی هم گاهی بیتوجهی کردند.
لزوم هماهنگی قوا بر پایهٔ حوزههای مسئولیت مشخص
… را هم گردن یکدیگر نیندازیم. اینکه بگوئیم آقا ما میخواهیم فلان کار را بکنیم، نمیگذارند؛ یا فلان کار را کردیم، جلویش را گرفتند؛ یا فلان تصمیم را گرفتیم، اقدام نکردند، انجام ندادند - که قوای مختلف و بخشهای مختلف به همدیگر بگویند - این را کسی قبول نمیکند. بالاخره حوزههای مسئولیت، مشخص است؛ یکی باید قانون بگذارد، یکی باید اجرا کند، یکی سیاستها را تنظیم کند، یکی عملیاتی کند. همه باید با هم هماهنگ عمل کنند. ما نباید تعامل قوا با یکدیگر را دستکم بگیریم. البته مخاطب این حرف، فقط قوهی مجریه نیست؛ قوهی قضائیه و قوهی مقننه هم مخاطب این قضیهاند؛ دستگاههای گوناگون اجرائی هم که داخل دولت نیستند - مثل نیروهای مسلح و دیگران - داخل در همین خطابند. همه باید به این معنا توجه کنند. البته رسانهها و منبردارها و …
حل گلههای قوا میان خودشان و اهمیت انسجام و هماهنگی آنها
… قوهی مقننه از قوهی قضائیه، گاهی قوهی قضائیه از قوهی مجریه گلههائی داشتند؛ طبیعت کار هم همین است، گله به وجود میآید - ممکن است گلهها بحق هم باشد؛ اما این را نباید در عرصهی افکار عمومی بیاورند، ذهن مردم و دل مردم را ناراحت کنند، مردم را مأیوس کنند؛ بین خودشان حل کنند. مهمترین مسائل دنیا با مذاکره قابل حل است؛ این مسائل جزئی اهمیتی ندارد. پس انسجام قوا با یکدیگر، هماهنگی قوا با یکدیگر هم مهم است.
تکیه بر برنامه و قانون و همکاری قوای سهگانه بهعنوان وظیفه و جزء شکرگزاری
… به مسئولین کشور و به دولتی که تشکیل خواهد شد، توصیه میکنم برنامهریزی را در کار مورد اهتمام قرار بدهند. برنامهریزی کمک خواهد کرد که مردم بتوانند به آنچه که در پیش روی آنهاست، اعتماد کنند؛ بتوانند در مورد پیشرفت کشور قضاوت کنند. تکیهی بر برنامه، تکیهی بر قانون، همکاری قوای سهگانه با یکدیگر، جزو وظائف اصلی است و جزو عناصر شکرگزاری است؛ جزو اجزاء آن شکر عظیمی است که بر عهدهی همهی ماست. خدای متعال را باید شاکر باشیم.
همکاری سه قوه در عمل و گفتار بویژه در مسائل مهم
… عمل کند، به صرف اینکه این اقدام، اقدام درستی است. هر دو طرف را بایستی مورد ملاحظه قرار داد، که من خرسند شدم از اینکه ایشان گفتند که ما این کار را طبق قانون انجام میدهیم و با مجلس هماهنگیم. اینها خوب است. با تأنّی، با تروّی، با ملاحظهی جوانب انجام بگیرد. همکاری سه قوه در عمل و گفتار؛ هر دو، هم در عمل با هم همکاری کنند، هم در زبان با هم همکاری کنند؛ بویژه در مسائل مهم. راجع به اصل 44 و این چیزها هم میخواستیم عرض بکنیم که دیگر صدای اذان بلند شد.
متوقف شدن همهٔ کارها با موکول کردن کار به طرف مقابل
اگر چنانچه هر یک از بخشهای مختلف کشور، کار خودشان را متوقف کنند به کار طرف مقابل و طرفهای مقابل، هیچ کاری انجام نخواهد گرفت. ما بگوئیم چون دیگری به وظیفهی خودش عمل نکرده، ما هم کم بگذاریم، کوتاه بگذاریم؛ نه، ما وظیفهی خودمان را به طور کامل انجام بدهیم. این، علاوه بر اینکه یک ادای وظیفهی الهی و ادای حق الهی است، کمک هم میکند به این که دیگران هم وظیفهی خودشان را به طور کامل محقق …
لزوم همکاری قوا با نقشهای جداگانه در مبارزه با فساد
… بسیار بالا وجود فساد است. البته ممکن است در جایی بیتدبیری و سوء مدیریّت باشد؛ اما یکی از محتملاتی که بههیچوجه قابل اغماض نیست، وجود فساد است. با فساد باید مبارزه شود؛ همه باید مبارزه کنند؛ مخصوص قوهی قضاییه هم نیست؛ قوّه مجریّه و قوّه مقنّنه هم نقش دارند؛ البته هر کدام نقش جداگانهای دارند؛ منتها باید با هم همکاری کنند.
لزوم همدستی و همکاری همهٔ قوا با یکدیگر
این استقلالی که بحمداللَّه قوه مقنّنه ما دارد، چیز خیلی با ارزشی است. استقلال، به معنای دعوا کردن با دولت و مسؤولان اجرایی نیست؛ به معنای ضدّیت و مخالفت نیست - همه قوا باید با هم همدست و همکار باشند و به هم کمک کنند - استقلال به معنای این است که مصلحت کشور و مصلحت مردم نباید فدای هیچ چیز شود. دستگاه مقنّنه طبیعتش این است که برای جریان امور به وسیله قوه مجریّه، خطوطی را ترسیم کند؛ این کار را با دقّت و با وجدان حقیقىِ کاری انجام دهد که بحمداللَّه تاکنون اینطور بوده است. من واقعاً شایسته میدانم و وظیفه خودم میدانم که از یکایک نمایندگان محترم، بخصوص …