رفتن به محتوای اصلی

همه‌پرسی

نام‌های دیگر: رفراندم، رفراندوم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مراجعه به رأی مستقیم مردم برای تعیین تکلیف یک موضوع.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به علمای تهران (استیضاح اسد اللَّه عَلم)— ۱۳۴۲/۰۱/۱۳

سیر زمانی

از ۱۳۴۲ تا ۱۳۶۰
۱۳۴۲۱۳۶۰

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

خداوند ان شاء الله با همه شما با سلامت و با رحمت رفتار فرماید. فردا همه از خانه‌ها بیرون بیایید و همه رای بدهید به «جمهوری اسلامی». من تقاضا دارم که همه رای بدهید به «جمهوری اسلامی». البته آزاد هستید [به‌] هر چه خواستید رای بدهید. و اینکه در این ورقه‌ها «آری» و «نه» است، شما می‌توانید در «نه» هر فرمی را که می‌خواهید در او بگنجانید. لازم نیست که همان «نه» باشد؛ شما حق دارید، می‌توانید که در آن ورقه بنویسید «جمهوری دمکراتیک»، بنویسید «رژیم سلطنتی». هر چه خواستید بنویسید مختار هستید لکن البته رفراندم به معنی «آری» و «نه» است. انتخاب نیست، رفراندم است؛ رفراندم «آری» و «نه» است لکن شما مختارید که انتخاب کنید و یکی از آن چیزهایی که می‌خواهید بنویسید.

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

درخواست همه‌پرسی آزاد بدون سرنیزه دربارهٔ سلطنت شاه

… اساسی آمده است و به اریکه سلطنت نشسته، از چند جهت باز اشکال هست. یک جهت اینکه خوب، همین مردمی که شما را رای دادند و قانون اساسی شده است برای خاطر رای مردم و ماده قانون اساسی که این یک «موهبت الهی» است که مردم می‌دهند به شخص سلطان، همین مردم حالا می‌گویند نه! اگر می‌گویید درست نیست این حرف، رفراندم کن! رفراندم کن! یعنی سرنیزه را بردارید، حکومت نظامی و دولت نظامی را بردارید و مردم را آزاد بگذارید، بعد بگویید که آقا هر کس که این سلطنت را قبول دارد بیاید در شمال شهر، هر کس قبول ندارد برود در جنوب شهر؛ ببینیم شمال شهر بیشتر جمعیت پیدا می‌شود یا جنوب شهر. اینها امتحان کنند، اگر راست می‌گویند که می‌خواهند اینها مطابق قانون اساسی عمل کنند و عمل به قانون اساسی یک اصلی است پیش اینها! ما ادعای این را داریم که الآن ... قبول می‌کنیم این ماده قانون اساسی را که قانون اساسی گفته است که سلطنت یک موهبتی است الهی که مردم …

گذاشتن طرح جمهوری اسلامی به آرای عمومی برای تعیین نظام سیاسی

- تعیین نظامی سیاسی، با آرای خود مردم خواهد بود. ما طرح جمهوری اسلامی را به آرای عمومی می‌گذاریم. اینک کشور بر سر دو راهی مرگ و حیات، آزادی و اسارت، استقلال و استعمار، عدالت اقتصادی و استثمار قرار گرفته است. این حکومت، حیات ملی را باید نجات دهد. به مردم کشور، آزادی و به کشور استقلال را بازگرداند و به جای نظام استثماری، عدالت اقتصادی را برقرار سازد.

برچیدن رژیم و تعیین حکومت موقت با رفراندوم عمومی

جواب: باید این رژیم برچیده بشود و پس از آن، با یک رفراندم عمومی، شخصی روی کار بیاید برای حکومت موقت؛ و به آرای عمومی رجوع بشود برای تشکیل یک مجلس؛ و تمام احکامی که از مجلس بگذرد و تمام مسائلی که در مجلس بگذرد، آن مسائل مطابق با اتکای به ملت است. و تغییر، یک تغییر طبیعی است از یک حکومت و سلطنت غیر قانونی به یک حکومت و رژیم قانونی.

برگزاری رفراندم جمهوری اسلامی برای پایان بهانه‌ها با وجود عدم نیاز به آن

… تشکیل بدهد که هم به این آشفتگیها خاتمه بدهد، و هم یک مسئله مهمی که مجلس موسسان است، انتخابات مجلس موسسان را درست کند، و مقدمات آن را درست کند و مجلس موسسان تاسیس بشود. و همین طور انتخابات هم درست بشود و آنها دولت دائمی را انتخاب بکنند. و مجلس موسسان؛ ... جمهوری اسلامی را [به‌] رفراندم بگذارد ... با اینکه من اعتقادم این است که دیگر احتیاج به رفراندم نیست و مردم مکرر به جمهوری اسلامی رای داده‌اند؛ لکن برای اینکه بهانه‌ها تمام بشود و شمارش آرا بشود، ما باید آزادانه یک همچو کاری بکنیم تا مردم بدانند، تا همه عالم بدانند که رای آزاد که مردم می‌دهند به که می‌دهند و به چه رژیمی می‌دهند. لهذا ما دولت موقت را تعیین کردیم. و چون جناب آقای مهندس مهدی بازرگان را سالهای طولانی است از نزدیک می‌شناسم و یک مردی است صالح، متدین، عقیده‌مند به دیانت و امین و ملی و بدون گرایش به یک شیئی که بر خلاف مقررات شرعی است، من ایشان را معرفی می‌کنم که ایشان رئیس …

برگزاری رفراندم برای پایان بهانه‌ها با وجود روشن بودن آرای ملت

… هم به حَسَب قانون ما حق داریم و هم به حسب شرع حق داریم. ما به حَسَب ولایت شرعی که داریم و به حسب آرای ملت که ما را قبول کرده است، آقای مهندس بازرگان را مامور کردیم که دولت تشکیل بدهد، دولت موقت؛ برای اینکه آرای ملت را با رفراندم راجع به رژیم استفسار کند؛ و لو اینکه من احتیاج به این نمی‌دیدم برای اینکه آرای ملت این همه گفته شده است و فریاد کرده‌اند؛ این قدر فریاد اینکه ما حکومت اسلامی می‌خواهیم و ما رژیم شاهنشاهی را نمی‌خواهیم. دیگر احتیاج نیست لکن برای اینکه بهانه‌ها تمام بشود و ثابت بشود به اینکه مطلب این طور است؛ ملت ایران مُسلم است، ملت ایران یک رژیمی که بر خلاف اسلام است نمی‌خواهد، ملت اسلام حکم اسلام را می‌خواهد، حکومت اسلامی را می‌خواهد، حکومت عدل را می‌خواهد. برای اثبات این، ایشان را مامور کردیم به اینکه رفراندم بکند و مقدماتش را فراهم کند که آرای عمومی را- عرض …

اعلام پیشین ارادهٔ ملت و مخالفت نداشتن با همه‌پرسی در صورت لزوم حقوقی

- ما کمیته‌ای را مامور خواهیم کرد که به منظور تشکیل یک مجلس به مشورتهای لازم اقدام کند. ملت یک بار اراده خود را به داشتن یک حکومت اسلامی اعلام کرده است، ولی اگر از نظر حقوقی رفراندمی هم لازم باشد، ما مخالف آن نخواهیم بود. این کمیته از افراد مومن تشکیل می‌شود و ممکن است علما هم به صورت عضو کامل و یا عضو ناظر در آن شرکت کنند.

تظاهرات سراسری ملت به‌منزلهٔ رفراندوم علیه سلسلهٔ پهلوی

یک اصل این بود که ملت ایران چنانچه در این مدت از تظاهراتشان، از شعارشان ظاهر شد، این سلطنتِ سلسله پهلوی را نمی‌خواهند؛ و این یک رفراندمی بود که سرتاسر کشور به آن رای دادند؛ با فریاد به آن رای دادند که ما نمی‌خواهیم این سلسله پهلوی را.

مراجعهٔ رسمی به آرای عمومی در آینده‌ای نزدیک

1- هدف اسلامی ما برچیده شدن رژیم سلطنتی و سرنگونی سلطنت سلسله پهلوی است، که غیر قانونی و غیر شرعی بودن آن بر همه روشن است و خیانت و جنایت بی‌پایان آن روشنتر، و ملت ایران با هر طرحی که لازمه‌اش بقای نظام شاهنشاهی و حفظ سلسله پهلوی است مخالف است، و هیچ ابهامی در این پیشنهاد که ملت ایران با رفراندم خود در سراسر کشور مکرر اعلام کرده نیست، و نظام حکومتی ایران جمهوری اسلامی است که حافظ استقلال و دموکراسی است، و بر اساس موازین و قوانین اسلامی اعلام می‌شود، و ما این پیشنهاد را در آتیه نزدیک به آرای عمومی رسماً مراجعه می‌کنیم و هر کس و یا هر گروه که با این پیشنهادهای سه‌گانه موافق نیست راه او غیر از راه ما و ملت ایران است.

تعیین طرز حکومت با رفراندوم

… کرده که برای فریب ملت است. اما ملت حاضر نیست که شاه باشد، هر قدر هم عقب‌نشینی کند. حرف قاطع با پشتیبانی ملت این است که شاه، با جنایتهایی که نسبت به ملت و کشور و خیانتهایی که تا کنون کرده است، قابل پذیرش نیست؛ نه خودش و نه سلسله‌اش. باید این سلسله منقرض شود! طرز حکومت با رفراندم تعیین می‌شود.

شعار مرگ بر سلطنت پهلوی در همهٔ شهرها به‌منزلهٔ رفراندوم

… آزادی ملت را کرده، صالح نیست از برای سلطنت، و بر فرض اینکه سلطنت این قانونی بوده، الآن دیگر سلطان نیست ایشان. علاوه بر این، ما همه اینها را فرض می‌کنیم که واقعیتی داشته و ایشان هم سلطان بودند، ایشان هم [قانونی بودند]، الآن تمام ملت می‌گویند «ما نمی‌خواهیم»؛ الآن می‌گویند که «مرگ بر این سلطنت پهلوی!» این رفراندمی است که همه مردم، همه مردم در همه بلاد ایران دارند فریاد می‌زنند که ما نمی‌خواهیم. بازارها را می‌بندند، عرض می‌کنم که موسسه‌های دولتی را تعرض به آن می‌کنند همه؛ نمی‌خواهند او را؛ و بسا این شاه به حَسَب قانون اساسی، به حَسَب رای ملت، شاه هست؛ اگر ملت رای بر شاه ندهد، شاه نیست. الآن ملت ما می‌گوید که ما نمی‌خواهیم این را. یک جهتش هم این است …