… فرهنگهای مختلف، از جاهای مختلف، رنگ مختلف، زبان مختلف اینجا با همدیگر باید همزیستی کنند. فَلا رَفَثَ وَ لا فُسوقَ وَ لا جِدالَ فِی الحَجّ؛[8] یعنی هیچ حق ندارید با هم درگیری پیدا کنید، مشکل پیدا کنید؛ همزیستی [باید کنید]؛ میبینید؟ یک قلم، همین همزیستی است. الان مشکلات بشر ــ نه فقط مشکلات مسلمانها ــ در دنیا از چیست؟ از این است که همزیستی بلد نیستند؛ به همدیگر زور میگویند، از همدیگر بدگویی میکنند، جای همدیگر را تنگ میکنند، به همدیگر ضربه میزنند. حج همزیستی را یاد میدهد؛ در یک برههی محدودی یک نمونهای از همزیستی را به شما نشان میدهد، میگوید این جوری باید زندگی کنید.
سادهانگارانه بودن تصور همزیستی مردم منطقه با این رژیمها
تصویر همزیستی مسالمتآمیز مردم منطقه با چنین رژیمهایی جز اذهان ساده را مشغول نمیدارد.
دعوت ظالم و مظلوم به همزیستی بدون عدالت، به رسمیت شناختن ظلم
… آزادهای نمیتواند در مواجههی با آن بیطرف بماند. ظلمی عظیم در معیار تاریخی، واقع شده است. تاریخ میگوید هرگاه جنگافروزی و تجاوزات بینالمللی مورد مجازات قرار نگرفته و عدالت تأمین نشده باشد، ریشههای جنگ، به انتظار لحظهی مساعد برای بروز مجدد، زنده میماند. بدون تأمین عدالت، بدون رفع ظلم و بدون نابود کردن ذهنیّتهای تجاوزگر، دعوت از ظالم و مظلوم برای همزیستی مسالمتآمیز، معنایی جز به رسمیّت شناختن ظلم و کمک به استمرار آن ندارد.