رفتن به محتوای اصلی

هدف زندگی

نام‌های دیگر: هدفمندی، هدف‌داری

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

معنا و جهت زندگی انسان و تلاش برای مقصدی فراتر از نیازهای مادی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار فرماندهان نیروى زمینى ارتش جمهورى اسلامى ایران— ۱۳۶۸/۱۲/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

آن چیزى که من در درجه‌ى اوّل به شما برادران و خواهران عرض میکنم، این است که این رسانه‌اى که در اختیار شما است ــ رادیو ــ و این بخشى که چند ساعت را فرامیگیرد، یکى از ارکان سازندگى جمهورى اسلامى است. اگر ما جمهورى اسلامى را به این معنا میدانیم که یک نظامى بر پایه‌ى ارزشهاى نوینى و داراى یک جهت‌گیرى و سمت‌گیرى ویژه‌اى به سمت اهداف متعالى‌اى هست ــ طبعاً معناى یک نظام نو غیر از این هم نیست وَالّا انقلاب چه معنا دارد ــ که باید ارزشهاى جدیدى داشته باشد، بر اساس این ارزشها، یک هدفهایى ترسیم میشود و در جهت این هدفها مسیرهایى مشخّص میشود و زندگى یعنى تلاش در این مسیرها. اینکه [گفته شده:] «انّما الحیاة عقیدةٌ و جهاد»[3] یعنى همین.
البتّه اینکه شما گفتید ماها این‌جورى هستیم، من نمیدانم از این «ما» منظور چه کسی است. نباید حتماً منظورتان نسل جوان و نوجوان باشد، چون خیلی‌شان این‌جورى نیستند؛ بعضى‌ها این‌جوری‌ هستند، بعضى‌ها هم نیستند. حالا شما خودتان هم که این را مطرح میکنید، من اطمینان ندارم خودتان حتماً این‌جورى باشید؛ ممکن است شما واقعاً هیچ‌گونه سردرگمى‌ای نداشته باشید، ولى البتّه چرا، بعضى‌ها این‌جورى هستند. بچّه‌هاى عزیز من! ببینید هدف زندگى باید یک چیزى باشد که فراتر از خود زندگى باشد؛ وقتى یک چیزى را شما به ‌عنوان هدف زندگى انتخاب میکنید، یعنى زندگى وسیله و ابزارى براى آن است؛ غیر از این است؟ یعنى حیات انسان مقدّمه‌اى است، وسیله‌اى است براى رسیدن به آن هدف. حالا فرض کنیم مِن‌باب مثال این هدف را پول‌دار شدن قرار بدهیم؛ واقعاً مى‌ارزد انسان زندگی‌اش را، حیات را، لحظات و آنات ارزشمند زندگى را، صرف کند براى اینکه پول به دست بیاورد؟ تا از پول چه استفاده‌اى بکند؟ باز چهار صباح دیگر زندگى بکند. یعنى در واقع بخش عمده‌اى را از زندگى، از حیات، انسان مایه بگذارد، تا بتواند یک بخش دیگرى را که آن را هم حتماً زندگى خواهد کرد، با یک کیفیّت بهترى به کار ببرد؛ این خیلى معامله‌ى مغبونانه‌اى است؛ هدف زندگى باید خیلى والاتر از این باشد.
امروز شما در دنیا این را می‌بینید، قبل از دوران امام حسین (علیه السّلام) هم این دوجبهه‌ای وجود داشت، در زمان بعد از ایشان هم وجود داشته، امروز هم وجود دارد، تا آخر هم وجود خواهد داشت. در همه‌ی اینها «اِنّی سِلمٌ لِمَن سالَمَکُم»؛ با هر کسی که در جبهه‌ی شما است، من خوبم؛ «حَربٌ‌ لِمَن حارَبَکُم‌»، با هر کسی که با جبهه‌ی شما میجنگد، میجنگم. این جنگ اَشکال مختلفی دارد: در دوران شمشیر و نیزه یک جور است، در دوران اتم و هوش مصنوعی و امثال اینها یک جور دیگر است، ولی هست؛ در دوران تبلیغات به وسیله‌ِی شعر و قصیده و حدیث و بیان کلمات یک جور است، در دوران اینترنت و کوانتوم و امثال اینها هم یک جور دیگر است، ولی هست؛ در دوران دانشجو بودنِ انسان یک جور است، در دوران مدیر شدن و مسئول شدن یک جور دیگر است؛ در همه‌ِی احوال هست. «حَربٌ‌ لِمَن‌ حارَبَکُم» نباید فراموش بشود. «حَربٌ‌ لِمَن‌ حارَبَکُم» همیشه به معنای تفنگ به دست گرفتن نیست؛ به معنای درست اندیشیدن، درست سخن گفتن، درست شناسایی کردن، دقیق به هدف زدن است؛ «حَربٌ‌ لِمَن حارَبَکُم» این‌جوری است. بدانید وظیفه چیست، بشناسید راهی را که باید بپیمایید. اگر این‌جور فکر کردیم، این‌جور شناسایی کردیم، این‌جور همّت کردیم، زندگی معنا پیدا میکند، زندگی هدف پیدا میکند. پول لایق این نیست که هدف زندگی باشد؛ مقام و قدرت و موقعیّتهای اجتماعی حقیرتر از آن هستند که هدف زندگی انسان قرار بگیرند. هدف زندگی بندگی است، رسیدن به خدا است. راهش هم فقط همین است: سِلمٌ لِمَن سالَمَکُم وَ حَربٌ‌ لِمَن حارَبَکُم.

شاهدها (۲۳ پاراگراف)

بندگی و رسیدن به خدا، نه پول و مقام و قدرت

… درست سخن گفتن، درست شناسایی کردن، دقیق به هدف زدن است؛ «حَربٌ‌ لِمَن حارَبَکُم» این‌جوری است. بدانید وظیفه چیست، بشناسید راهی را که باید بپیمایید. اگر این‌جور فکر کردیم، این‌جور شناسایی کردیم، این‌جور همّت کردیم، زندگی معنا پیدا میکند، زندگی هدف پیدا میکند. پول لایق این نیست که هدف زندگی باشد؛ مقام و قدرت و موقعیّتهای اجتماعی حقیرتر از آن هستند که هدف زندگی انسان قرار بگیرند. هدف زندگی بندگی است، رسیدن به خدا است. راهش هم فقط همین است: سِلمٌ لِمَن سالَمَکُم وَ حَربٌ‌ لِمَن حارَبَکُم.

لزوم فراتر بودن هدف زندگی از خود زندگی، که وسیلهٔ آن است

… نیستند؛ بعضى‌ها این‌جوری‌ هستند، بعضى‌ها هم نیستند. حالا شما خودتان هم که این را مطرح میکنید، من اطمینان ندارم خودتان حتماً این‌جورى باشید؛ ممکن است شما واقعاً هیچ‌گونه سردرگمى‌ای نداشته باشید، ولى البتّه چرا، بعضى‌ها این‌جورى هستند. بچّه‌هاى عزیز من! ببینید هدف زندگى باید یک چیزى باشد که فراتر از خود زندگى باشد؛ وقتى یک چیزى را شما به ‌عنوان هدف زندگى انتخاب میکنید، یعنى زندگى وسیله و ابزارى براى آن است؛ غیر از این است؟ یعنى حیات انسان مقدّمه‌اى است، وسیله‌اى است براى رسیدن به آن هدف. حالا فرض کنیم مِن‌باب مثال این هدف را پول‌دار شدن قرار بدهیم؛ واقعاً مى‌ارزد انسان زندگی‌اش را، حیات را، لحظات و آنات ارزشمند زندگى را، صرف کند براى اینکه پول به دست بیاورد؟ تا از پول چه استفاده‌اى بکند؟ باز چهار صباح دیگر زندگى بکند. یعنى در واقع بخش عمده‌اى …

استفاده از وجود خود و موجودات پیرامون برای تکامل معنوی

... زندگی یک کاروان طولانی است که منازل و مراحلی دارد، هدف والایی نیز دارد. هدف انسان در زندگی باید این باشد که از وجود خود و موجودات پیرامونش برای تکامل معنوی و نفسانی استفاده نماید. اصلاً ما برای این به دنیا آمده‌ایم. ما در حالی وارد دنیا می شویم که از خود اختیاری نداریم. کودکیم و تحت تأثیر هستیم، اما تدریجاً عقل ما رشد می کند و قدرت اختیار و انتخاب پیدا می‌کنیم. این جا آن جایی است که لازم است انسان درست بیندیشد و درست انتخاب کند و بر اساس این انتخاب حرکت کند و به جلو …

رضای خدا و آبادی آخرت، هدف اصلی فراتر از زندگی دنیا

… خوشحال باشد؛ در لحظات آخر زندگى که انسان دارد میرود و از این دنیا خارج میشود، احساس نکند دستش خالى است. هر چیز مادّی را، هر هدف مادّی را شما فرض کنید، اگر زندگى را صرف آن کردید، وقتى دارید از دنیا میروید دستتان خالى است؛ هر چه میخواهد باشد؛ چیزى ندارید. شما باید یک هدفى را فراتر از زندگى دنیا، فراتر از خود این زندگى مادّی هدف اصلى قرار بدهید، که همان رضاى خدا است، آباد کردن خانه‌ى آخرت است، جلب کردن خشنودى پروردگار است؛ تا وقتى که زندگى تمام شد، احساس کنید که کارتان را انجام داده‌اید. مثل این است که فرض کنید ما را ده روز، بیست روز به یک اردوگاهی میبرند، یک دوره‌ى تمرین، آموزش، کار، ورزش و غیره در این اردوگاه قرار میدهند؛ خب یک هدفى دارد؛ انسان وقتى در یک اردوگاهى وارد میشود، بدیهى است که براى یک مقصودى و یک منظورى وارد میشود. وقتى این ده …

تأمین هدف زندگی با خدمت به مردم، فرهنگ، کشور و بشریت

هدف باید این‌جورى انتخاب بشود. آن ‌وقت چه‌ جورى این هدف انتخاب میشود؟ اگر شما در زندگى برنامه‌اى را براى خودتان بریزید که در آن خدمت به مردم باشد، این هدف تأمین شده؛ یعنى وقتى شما زندگى را تمام میکنید، احساس میکنید که کار بزرگى را انجام دادید، با دست پُر دارید میروید. چرا؟ چون عمرتان را در راه خدمت به مردم گذاشته‌اید. اگر خدمت به فرهنگ باشد، همین‌جور است، اگر خدمت به کشور باشد، خدمت به بشریّت باشد، اگر هر کارى که خداى متعال از آن کار خشنود است باشد، وقتى زندگی‌ شما تمام شد، آن لحظه‌اى که دارید میروید، مى‌بینید دستتان پُر است؛ چرا؟ چون دارید میروید سر یک محاسبه‌اى که نظر محاسبه‌کننده در این دوره‌ى زندگى شما تأمین شده؛ یعنى آن کارى که او خواسته، شما انجام داده‌اید، دارید میروید مأموریّتتان را به او هدیه میدهید. لذا علّت اینکه مقام شهادت این‌قدر بالا و والا است، همین است که شهید در واقع …

زندگی برای نیازهای مادی شخصی، یکی از دو نوع زندگی انسان

نکته دیگری که در نظر دارم به شما عرض کنم، این است که ما در روزگاری هستیم که باید یک لحظه را هم برای تلاش صادقانه از دست ندهیم. نکته این است که دو نوع زندگی برای آحاد بشر وجود دارد. یک زندگی، زندگی برای نیازهای مادّىِ شخص است. زحمت میکشد، کار میکند، دوندگی میکند برای خود، برای شخصِ خود و آنچه که به شخص او مربوط میشود. این زندگی، وقتی که در فضای کنونی جامعه ما مطرح میشود، برای افراد هوشمند تعجّب‌انگیز است. اما واقعیت این است که امروز و در همیشه عالم و همیشه تاریخ، بیشترین تلاش انسانهای مادّی و کوته‌بین در هر قشر و هر جامعه‌ای، با هر اندازه از معلومات، همین‌گونه بوده است. …

موفقیت همیشگی تلاش برای هدفی فراشخصی و اجتماعی، حتی اگر مادی باشد

نوع دومِ زندگی این است که انسان برای هدفی زندگی کند؛ هدفی که از خود او بیرون باشد. نمیگویم این هدف، همیشه الهی باشد. حتّی اگر این هدف، مادّی هم باشد، اما مربوط به کلّ جامعه یا برای بشریت باشد - اگر چه تلاش کردن برای چنین هدفی، ممکن است انسان را از مسائل شخصی، مقداری باز بدارد - این حُسن بزرگ را دارد که وقتی انسان تلاش کرد، این تلاش همیشه موفّق است. کار برای اهداف عالی، همیشه موفّق است. این را خدای متعال در قوانین آفرینش قرار داده است که هرکس کار کند - حتّی برای هدفهای دنیایی - خداوند او را به آن هدفها خواهد رساند؛ مگر آن‌که در خودِ کار، خللی وجود داشته باشد که این، به خود انسان برمیگردد. والّا اگر کارِ برای هدف، با اصول درست انجام گیرد، دست …

زندگی برای آرمان‌ها و اهداف والا و الهی، زندگی واقعی بی‌حسرت

… میکند که عمرش تلف نشده است؛ چون برای یک هدف عالی زحمت کشیده است. اگر این هدف یک هدف الهی باشد؛ به بشریّت برگردد، به آرمانهای خدایی برگردد، به صلاح و خیر بشر برگردد، به استقرار عدالت و به مبارزه با ظلم و جور مربوط شود، احساس میکند که به هدف نزدیکتر شده است. در پایان راه هم وقتی به پشت سرِ خود نگاه میکند، میبیند فرسنگها به هدف نزدیک شده است. لذا حسرت ندارد و احساس لذّت میکند. این، زندگی واقعی است؛ زندگی برای آرمانها و هدفهای والا. جمله معروفی که به امام حسین علیه‌السّلام نسبت داده شده است - و نمیدانم آیا این نسبت صحیح است یا نه - جمله حکیمانه و درستی است. میفرماید: «انما الحیاة عقیدة و جهاد.» عقیده، یعنی به هدفی دل بستن، آرمانی را پذیرفتن و در راه آن مجاهدت کردن. اسلام آمده است به …

معنا یافتن زندگی در گرو صرف آن در راه هدفی مقدس و الهی

بنا، براین است که ما دیدگاه دوم را در مورد برادران و خواهران نماینده در نظام اسلامی، دیدگاه حاکم یا لااقل دیدگاه غالب بدانیم. حقیقت قضیه این است که زندگی انسان، وقتی معنی پیدا میکند که این زندگی در راه یک هدف مقدّس مصرف شود. زندگیای که هدفی مقدّس و الهی را دنبال نمیکند و این حیات و سرمایه، در همین مدّت کوتاه که در دست ماست صرف این میشود که به ما خوش بگذرد، زندگی ضایع شده‌ای است. بنده یک وقت مثال میزدم که در این‌گونه حیاتها و تلاشها، انسان زندگی میکند تا بخورد، تا با آن خوردن، باز زندگی کند که آن زندگی هم هدفش چیزی جز خوردن نیست! البته خوردن به عنوان یک رمز و به عنوان یک سمبل گفته میشود. چیزهای دیگری هم از اهداف مادّی هست که مثل خوردن …

زندگی بدون ارزش و هدف، حیات نباتی و حیوانی است

معناى جهاد فقط جهاد با شمشیر و تفنگ که نیست؛ هر تلاش شما یک جهاد است. جهاد یعنى مجاهدت کردن، تلاش کردن؛ معنایش همین است. زندگى یعنى اینکه ما این هدفها را ترسیم کنیم، ارزشهایى که براى ما عزیز و محترم است، مشخّص کنیم و بعد با همه‌ى قوا بکوشیم. اصلاً زندگى جز این معنى ندارد، وَالّا اگر انسان از ارزشهایى ــ آن ارزشها هر چه میخواهد باشد ــ خالى باشد، تبدیل خواهد شد به یک حیوان، به یک جماد؛ یک حیات نباتى خواهد بود که جذب کن و رشد کن، یا احیاناً یک حیات حیوانى خواهد بود که جذب کن و رشد کن و تلاش کن، باز براى اینکه گیر بیاورى تا مجدّداً جذب کنى و رشد کنى؛ رشد جسمانى و مادّى. اینها که ارزشى ندارد؛ این که زندگى انسانى نیست.

تلاش برای آرمان‌هایی فراتر از چهارچوب جسم انسان

… وقتى میخواهم به آنجا برسم، راه را جورى انتخاب میکنم که یک پمپِ‌بنزینى هم وسط راه باشد؛ امّا هدف، آن پمپِ‌بنزین نیست؛ هدف آنجا است. ما باید غذا بخوریم تا براى یک مقصودى، توان پیدا کنیم و حیات پیدا کنیم. آن مقصود چیست؟ آن را باید پیدا کرد. آن معشوق کیست؟ دنبال او باید رفت. آنها آرمانها و آرزوهاى فراتر از چهارچوب جسم من و شما هستند. تلاش ما براى آن آرزوها است. البتّه آن آرزوها در همه‌ی انسانها یکسان نیست. براى یکى، آن آرزو حراست از میهن است ‌-خوب است، چیز مقدّسى است، یعنى هیچ قُبحى در این آرزو نیست؛ آنهایى که براى میهنشان جان‌فشانى میکنند و درحقیقت براى راحتىِ مردمِ میهنشان تلاش میکنند، کار مقدّسى انجام میدهند- …

انسان هدف‌دار از خود گذشته و در پی مقام و پست بهتر نیست

… متعال می‌گفت که تمام این زحماتی که تو انجام دادی، بناست به نام دیگران تمام بشود؛ زحمت را تو بکِش، کتک را تو بخور، کوشش را تو بکن، این‌وآن را تو ببین، فعالیت و تلاش و مجاهدت را تو بکن، اما به نام دیگری تمام خواهد شد؛ یک‌ذره پیغمبر تأمل نداشت، می‌گفت بشود. آدمِ هدفی این‌طوری است. نمونۀ بالایش پیغمبر اسلام و نمونۀ بعد از پیغمبر، همۀ انسان‌هایی که در راه یک هدفی، دل‌باخته، از خود برون آمده، خود را ندیده و فقط خدا و هدف و راه و مقصد را دیده، دارند حرکت می‌کنند، یک‌چنین انسان‌هایی هستند. لذاست که آدمِ هدفی، دنبال آن مقام بالاتر، آن پست بهتر، آن زندگی شیرین‌تر نیست. اما آدمی که در پی دنیاست، همه‌اش به‌دنبال و پی این است که کدام کار بهتر، کدام شغل بهتر، کدام غذا بهتر، کدام مَسند بهتر، کدام موقعیت و عنوان بیشتر گیر او بیاید؛ به این می‌گویند: «سَبّاق»، دنبال سبقت، سبقت‌جویان. «وَ لَیُقَصِّرَنَّ سَبّاقونَ کانوا سَبَقوا» آن …

زندگی یعنی تلاش در مسیر اهداف برآمده از ارزش‌ها

آن چیزى که من در درجه‌ى اوّل به شما برادران و خواهران عرض میکنم، این است که این رسانه‌اى که در اختیار شما است ــ رادیو ــ و این بخشى که چند ساعت را فرامیگیرد، یکى از ارکان سازندگى جمهورى اسلامى است. اگر ما جمهورى اسلامى را به این معنا میدانیم که یک نظامى بر پایه‌ى ارزشهاى نوینى و داراى یک جهت‌گیرى و سمت‌گیرى ویژه‌اى به سمت اهداف متعالى‌اى هست ــ طبعاً معناى یک نظام نو غیر از این هم نیست وَالّا انقلاب چه معنا دارد ــ که باید ارزشهاى جدیدى داشته باشد، بر اساس این ارزشها، یک هدفهایى ترسیم میشود و در جهت این هدفها مسیرهایى مشخّص میشود و زندگى یعنى تلاش در این مسیرها. اینکه [گفته شده:] «انّما الحیاة عقیدةٌ و جهاد»[3] یعنى همین.

صرف همهٔ لحظات زندگی برای رسیدن به جایگاه بندگان صالح

آنچه که گفته میشود به عنوان ثبت در تاریخ، این اگر چه که حقیقتی در ورای آن وجود دارد - که اشاره خواهم کرد - اما مهمتر از آن ثبت در کتاب کرام‌الکاتبین است؛ ثبت در صحیفه‌ی نورانی صدیقین و بندگان صالح خداست؛ آن چیزی که برای آن جا دارد هر انسانی همه‌ی لحظات زندگی خود را به کار بیندازد و تلاش خود را برای آن مصروف کند؛ این همانی است که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در آن لحظه‌ی آخر فرمود: «و لمثل ذلک فلیعمل العاملون». اگر تلاشی از انسان بناست سر بزند، چه بهتر که هدفِ آن تلاش، یک چنین جایگاهی، یک چنین رتبه‌ای باشد.

نقش هدف عالی در بازداشتن جوان از مفاسد و افسردگی

… چه کار میکند؛ لذا چنین نیرویی، هم امیدوار و هم شاد است. بسیجی، نیروی شاد است؛ چرا؟ چون امیدوار است. ممکن است یک جوان به منهیات و منکرات سرگرم و در لذایذ جسمانىِ پست غرق باشد و در لحظاتی از زندگیاش احساس شادی کاذب هم بکند؛ اما این شادی، شادىِ زودگذری است. آن جوانی که استعداد و هستی و وجود خود را به جریان فساد میسپارد، نمیتواند دارای یک هدف عالی باشد. اگر جوان دارای هدف عالی باشد، آن هدف مانع میشود از این‌که خود را در لجنزار و باتلاق مفاسد و منکرات گرفتار کند. کسی که هدف ندارد، در هر لحظه‌ای که به آفاق آینده و به وجود خود متوجّه شود، احساس افسردگی و غم میکند؛ ولو لذّت کاذب و زودگذری هم داشته باشد. اما جوان مؤمن و دارای بصیرت، میداند برای چه نفس میکشد و زندگی میکند؛ میداند که این دنیای سرشار از بیعدالتی و نامردمی، تشنه‌ی عدالت و چشم‌انتظار نظام و فلسفه و منطقی است که بیاید و آینده را به او نوید دهد. امروز در دنیا …

فراتر بودن هدف انسان موحد از موفقیت‌های دنیایی و عالم ماده

… به تقویت این رابطه با خدای متعال احتیاج دارد. اگر توانستیم این رابطه را تقویت کنیم، کارهامان اصلاح خواهد شد؛ راهمان باز خواهد شد؛ ذهنمان روشن خواهد شد و افق در مقابل ما روشنی خواهد یافت؛ اما اگر این گره را باز نکردیم، کارهای ما به سامانِ لازم نخواهد رسید. ممکن است انسان در چیزهایی موفّق شود، اما هدف در موفّقیتهای دنیایی متوقّف نمیشود. هدف انسان موحّد بسیار فراتر از هر چیزی است که در چارچوب عالم مادّه است؛ اگرچه آنچه در چارچوب عالم مادّه است، همه به عنوان مقدّمه و راه و صراط به سوی آن هدفها مطرح است. شما نمیتوانید از این صراط عبور نکنید، اما در این صراط نباید متوقّف شوید. هدف را باید فراتر از خواسته‌هایی که در چارچوب این عالم است، تعیین کرد. امیدواریم که خداوند متعال به من و شما توفیق دهد تا بتوانیم این کارها را انجام دهیم.

هدف جوان مؤمن: ساختن دنیایی که سعادت فرد و جامعه را با عمل به اسلام تأمین کند

… حاضرند برود. جوان در این‌جا خودش به میدان خطر می‌رود، پدر و مادر هم او را تشویق می‌کنند. جوانِ خیلی از کشورها دچار بیهودگی، ولگردی، منقطع از خدا و معنویت، رها شده در فضای مادی و همراه با حیرت است. امروز دنیای غرب، دچار این دردهای بزرگ است؛ جوان، بی‌هدف است. در این‌جا جوان، دارای هدف است. هدف او چیست؟ هدف او عبارت است از ایجاد دنیایی که سعادت خود و سعادت جامعه‌ی او را تأمین می‌کند و این با عمل به اسلام امکان‌پذیر است. این، هدف جوان مسلمان و مؤمن و متعبّد ماست که در رفتار خودش هم با تقوا عمل می‌کند، در رفتار اجتماعی هم طوری عمل می‌کند که به نفع جامعه و ملت تمام شود.

سازگاری جهت‌گیری الهی با تأمین نیازهای زندگی

… لکن بتوان آن را ایجاد کرد و به وجود آورد ــ کدام‌یک از این سرگرمی‌ها و اشتغالها هست که میتواند جامعه را به اهداف والاى الهى و اسلامى نزدیک کند، انسانها را نزدیک کند؛ ببینید آن کدام است، آن را انتخاب بکنید. اگر آن را انتخاب کردید، البتّه کار [مفید] کرده‌اید. البتّه همین هدف شما، یعنى این برنامه‌ریزى شما براى خود شما هم، میتواند زندگى راحتى را به وجود بیاورد؛ یعنی وقتى ما میگوییم که هدف خدایى انتخاب کنیم، معنایش این نیست که در مدّت عمرمان باید گرسنگى بکشیم، زندگى بد بگذرانیم؛ نخیر، جهت‌گیرى میتواند کاملاً خدایى باشد، در عین ‌حال تأمین‌کننده‌ى نیازهاى زندگى انسان هم باشد. در جامعه هر شغلى که شما انتخاب کنید که به نفع مردم باشد، لابد درآمدى هم دارد، لابد زندگى مناسبى هم همراه آن هست، امّا وقتى شما این را انتخاب کردید براى اینکه به جامعه خدمت بکنید، براى اینکه امر الهى و دستور دینى را عمل بکنید، خودتان را به آن هدف نزدیک …

اختصاص نداشتن این معنای زندگی به محدودهٔ جغرافیایی یا اعتقادی خاص

این حرفى که میزنم مخصوص ما نیست. این‌جور نیست که من بخواهم ادّعا کنم یا هر کسى بخواهد ادّعا کند که این مال یک محدوده‌ى خاصّ جغرافیایى است یا مال یک محدوده‌ى خاصّ اعتقادى است؛ اصلاً براى هوشمندان عالم زندگى جز این معنى ندارد. یک فکرى میکنند، یک هدفى ترسیم میکنند، به شوق آن هدف، یک تلاش مداومى را ادامه میدهند و پى میگیرند. هر چه هم آن تلاش سخت‌تر باشد، بیشتر عرق آدم را دربیاورد، بعد از اینکه این تلاش انجام شد، آدم خوشحال‌تر است.

یافتن آرمان شریف و حرکت در پی آن، معنای زندگی

… کینۀ پدر و مادری، دشمنی‌ها و مخالفت‌های دیرین خانوادگی، حالت آرامش و آسایش‌طلبی. می‌گوید من اوضاع که آرام شد بیعت می‌کنم. چرا؟ خب، تو هم یکی مثل بقیۀ مردم، بیعت کن دیگر. وقتی شناختی علی را، وقتی فهمیدی حق با علی است، چرا دنبال آرامش و آسایش و راحتی می‌گردی؟ زندگی این است! زندگی این است که انسان، هدفی را، معشوق و محبوبی را، ایدۀ شریف و عزیزی را پیدا کند و دنبالش راه بیفتد. آن‌که می‌نشیند کنار تا ببینیم چه می‌شود، او هیچ‌وقت یک انسان والا و برجسته نیست و نمی‌تواند باشد. لذا خود امیرالمؤمنین نقطۀ مقابل این روحیه بود، آن‌وقتی‌که علی ایمان آورد، همه در خانه‌هایشان نشسته بودند، راحت و آسوده، و سرِ بی‌دردِ خودشان را ـ به قول مردم زمان ما ـ به درد نمی‌آوردند؛ و امیرالمؤمنین نه‌خیر، دنبال دردسر می‌گشت، منتها دردسری که برای خداست، …

پرسش از هدف انسان پس از تشکیل نظام آباد و آزاد و عادلانه

درست است که تشکیل نظامِ صحیح ـ که می‌رسم به این حرف؛ در تصمیم گرفتن و قبول‌کردنِ حرف یا رد کردن، عجله نکنید تا حرف را تمام کنیم ـ درست است که تشکیل یک نظام مرفّه، یک نظام آزاد و آباد، چیز بسیار جالبی‌ست، اما می‌خواهم ببینم، حالا یک نظام آبادِ آزادِ مرفّهِ همراه با برابری و عدالت اجتماعی و نبودن طبقه تشکیل شد، انسان‌ها در آن جامعۀ نوی عالیِ جالب، مشغول زندگی شدند، که چه؟ بعدش؟ مکتب‌های مادی، برای انسان، انسانیّت، بعد از دوران رسیدن به جامعۀ ایده‌آل، چه هدفی در نظر گرفته‌اند؟ هدف انسانیّت چیست؟ انسان‌ها فداکاری بکنند، ازخودگذشتگی بکنند، تلاش بکنند، مجاهدت بکنند که خانۀ آبادی از این جهان درست کنند، حالا خانۀ آباد درست کردیم، بعدش چه؟ …

پرسش از کفایت زندگی راحت به‌عنوان هدف مجاهدت انسان

… جامعۀ عالی درست کنیم، جامعۀ انسانی درست کنیم، جامعه‌ای که در آن ظلم نباشد، طبقات نباشد، استثمار نباشد، تبعیض نباشد. خیلی خب، درست کردیم، حالا انسان می‌خواهد در این جامعه چه‌کار کند؟ جواب ندارند. در این جامعه، انسانیّت می‌خواهد به کجا برسد؟ پاسخی ندارند. می‌خواهد بخورد و بخوابد؟ می‌خواهد راحت زندگی بکند، همین؟ انسان برای فقط زندگیِ راحت، یعنی راحت به‌دست آوردن و راحت خوردن و راحت پس دادن، برای همین بایستی مجاهدت کند و هدفش همین باشد؟ اینجاست که کُمیتِ مکاتب مادی لنگ است.[8]

رسالت انسان رسالتی انسانی و فراتر از فرد و خانواده و ملت

… تهیدست بمانند؟ بدون علم که در دنیا هم نمیشود اثر گذاشت. شما بهترین آدمهاى دنیا (هم که) باشید، ما بهترین ملّتها و شریف‌ترین و عزیزترین ملّتها (هم که) باشیم، وقتى نتوانیم بر روى بشریّت اثر بگذاریم، وقتى نتوانیم این گرداب مهلک را مهار بکنیم، چه فایده‌اى دارد؟ رسالت یک انسان که یک رسالت فردى نیست، یک رسالت خانوادگى نیست، یک رسالت ملّى به معناى محدود نیست؛ یک رسالت انسانى است؛ اصلاً انسان در محدوده‌ى انسانیّت زندگى میکند. این همه کارهاى بزرگ را بدون علم مگر میشود انجام داد؟ این علم ما کجا است؟