رفتن به محتوای اصلی

نوآوری

نام‌های دیگر: ابتکار، نوآوری اسلامی، نوآوری فکری، نوآوری و شکوفایی، نوگرایی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

گشودن راه‌ها و اندیشه‌های نو در علم، فکر و کار.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار نماینده ولی‌فقیه، وزیر و جمعى از کارکنان جهاد سازندگى سراسر کشور— ۱۳۶۸/۰۳/۲۰

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

وقتی انسان بخواهد، می‌تواند. بیش از این هم می‌تواند بشود. همه‌ی شگفتیهای دانش امروز، مؤیّد همین نکته است. هنر بشر عبارت است از ابتکار. ابتکار یعنی چه؟ یعنی بن‌بست گشایی. نگوییم «این کار را نمی‌شود کرد؛ این وضع را نمی‌شود عوض کرد.» مثلاً ما در آموزش و پرورش هستیم یا در فلان بخش دیگر. می‌گوییم مشکلی وجود دارد که قابل درست شدن نیست. خیر! همه‌ی مشکلات قابل حل شدن است. نگوییم که «قابل حل شدن است؛ امّا با فلان قدر بودجه و امکانات.» خیر! با فلان قدر بودجه و امکانات که مشکل نیست! می‌گوییم «مشکل» قابل حلّ است. اگر گفتیم این قدر بودجه و امکانات باشد که دیگر مشکل نیست. با نبودن امکانات قابل حل است. امّا متأسفانه به فکر و ذهن خیلی از مردم چنین رفته است که نمی‌شود.
بسیار خوب. من بیشترِ آنچه را که شما گفتید قبول دارم. اولاً این که میگویید «جوانان در کجا اجازه دارند نوآوری کنند؟» باید بگوییم نوآوری اصلاً چیزی نیست که اجازه لازم داشته باشد و کسی که میخواهد نوآوری کند، نباید از کسی اجازه بگیرد. اگر میدانی وجود داشت، این نوآوری و خلاقیّت به‌وجود خواهد آمد. من معتقدم نوآوری باید در همه زمینه‌ها انجام گیرد. معنای نوآوری این نیست که ما اصول پذیرفته شده منطقی و عقلانی خودمان را زیر سؤال ببریم. معنای نوآوری، پیشرفت و تکامل در اموری است که رو به تکامل هستند. مثلاً عدالت چیز خوبی است. کسی که بخواهد نوآوری کند، شیوه خوبی را برای تأمین عدالت پیدا میکند؛ اما در خوبی عدالت شک نمیکند. محبّت به پدر و مادر و محبّت به فرزند، یک امر طبیعی است؛ ممکن است کسی برای آن شیوه‌ای پیدا کند که تاکنون وجود نداشته است؛ اما در اصل این اصول کسی شک نمیکند. بنابراین، وقتی شما به نوآوری اشاره میکنید و میگویید جوان میخواهد نوآوری کند، لزوماً به آن معنی نیست که نوآوری شامل نوآوریهای غیرمنطقی و نامعقول هم میشود. بنابراین، نوآورىِ درست مورد نظر است.
البته این به معنای تحجر نیست؛ بنده طرفدار تحجر نیستم؛ طرفدار نوگرایی هستم. نوگرایی در روشهاست. ممکن است روشها تغییر پیدا کند؛ اما با تغییر روشها اصول تغییر پیدا نمیکند و خودش را آشکار نشان میدهد. روشی که به عنوان نوگرایی رو می‌آید و انسان میبیند اصول گم شد، باید بفهمد که آن روش، غلط است. تاکتیکی که ما را از استراتژی دور میکند، پیداست که غلط است.

امکان کار و ابتکار بی‌نهایت در برنامه‌سازی

من معتقدم که خیلى کارهاى بیش از اینها هم میشود [انجام داد]. ما حالا در یک دایره‌ى محدودى هستیم و خیال میکنیم که همین‌جورى که هست و قالبى، باید همه‌چیز را قبول کنیم؛ نخیر، در این برنامه‌ها بى‌نهایت ــ واقعاً به همان معناى واقعىِ بى‌نهایت ــ میشود کار کرد؛ چون بشر بى‌نهایت است. شما این حجم محدود که نیستید، شما بى‌نهایتید. حتّى جسم انسان هم میزند به بى‌نهایتى؛ همین کارهایى که [ژیمناست‌ها] میکنند. من آن روز به یک جمعى از همین دوستان[2] میگفتم که واقعاً این جسم من و شما یک جسمى است دارد راه میرود، مى‌آید، یک حرکات …

لزوم حفظ روحیهٔ نوآوری و یافتن اقتضای نو بودن در هر زمان

الحمدللَّه چیز خوبی که در این مجله هست، حس اعتماد به نفس و نوآوری است، که از اول در این مجله مشهود بوده و الان هم هست؛ این بایستی حفظ بشود. هر چیزی که امروز نو باشد، چند سال دیگر نو نیست. بایستی اقتضای نو بودن را در هر زمانی پیدا کرد؛ یعنی واقعاً گروهی مثل گروههای طرح و برنامه - که در واحدها و مجتمعهای بزرگ هست - به دنبال این قضیه باشد. مثلاً در ستاد ارتش، اداره‌یی به نام «اداره‌ی پنجم» وجود دارد که کارش فقط همین است که هر روز نگاه کند ببیند این قالب و این ترکیبی که وجود دارد، کجایش کم …

ارزش بودن نوآوری فقط برحسب اقتضائات و نیازها

نوآوری هم خودش فینفسه یک ارزش نیست؛ نوآوری برحسب اقتضائات ارزش است. اگر چیز نویی بیاوریم که برحسب اقتضائات نباشد، چیز خوبی نیست. بدعت، یک نوآوری است؛ اما در شرع مقدس اسلام بد است. بنابراین، باید ابتکاراتی بر اساس نیازها و اقتضائات وجود داشته باشد. شما این را شامل همه چیز بکنید؛ طرح مجله، صفحه‌بندی مجله - البته صفحه‌بندی آن خوب است؛ من در صفحه‌بندی هیچ اشکالی ندارم؛ صفحه‌بندىِ مدرن و …

توصیه به بسته نشدن باب نوآوری و گشودن راه‌های تازه

به هر حال، آنچه میتوانیم به شما عرض بکنیم همین است که از شماها تشکّر کنیم و بگوییم که ما اخلاص داریم به این کارهاى شما و به‌تبَع به خود شما. از خداى متعال میخواهیم که به شما کمک کند این کارها را ان‌شاءالله‌ دنبال کنید. و در مورد برادر عزیزمان آقاى فهیمى که این کار را شروع کردند، آنچه مهم است ابتکار است؛ یعنى نوآورى شد. نوآورى یک باب بسیار واسعى است و توصیه‌اى که من دارم این است که باب این نوآورى بسته نشود و همین‌طور مدام، راه‌هاى تازه‌اى و درهاى جدیدى ان‌شاءالله‌ باز بشود.

لزوم نوآوری در آهنگ تواشیح به‌جای تقلید همیشگی از قاریان مصری

… بخوانید ــ قصیده برایشان روشن است ــ این قصیده خوب است؛ آن‌ وقت این را شما با آهنگ ابتکارى [بخوانید]؛ خودتان آهنگ ابتکار کنید. همین‌طور که الان این برادرها خواندند؛ خب آهنگهاى جدیدى بود، نو بود، خوب بود. و صداهاى شما هم الحمدلله‌ از صداهاى آنها کمتر نیست. هیچ لزومى ندارد که حتماً چون «طه الفشنى»[12] یا آن یکى دیگر این را خوانده، ما هم همین را همیشه تا آخر بخوانیم. حالا اوّل که یاد گرفتیم از آنها، عیبى ندارد که شروع کار آن‌جورى باشد، امّا تا آخر که انسان نباید فقط تقلید بکند؛ باید نوآورى بکنید. در مدح ائمّه (علیهم‌ السّلام) شعرهاى بسیار خوب، شعرهاى عربى ممتاز وجود دارد؛ [همچنین] در مدح رسول اکرم، در مدح ماه رمضان، در مدح قرآن، درباره‌ى قرآن، در مناجات بارى‌تعالى.

نقش ابتکار، ذوق و فهم مبلغ در تشخیص ابزار و شیوهٔ تبلیغ

… کنید؛ یک ‌‌وقت طرف، آنچه را بردید، طوعاً[7] و رغبتاً میپذیرد، یک‌‌ وقت باید با لطائف‌‌الحیَل آن را به او بدهید؛ یک وقت [فرد] ‌‌دیگرى آنجا ایستاده و نمیگذارد که آن چیزى که شما بردید به او برسد؛ انواع و اقسامى پیدا میکند. در هر شرایطى، نحوه‌‌ى رساندن جورى است. چیست که تشخیص میدهد ابزار و نحوه‌‌ى رساندن کدام است؟ ابتکار و ذوق و سلیقه‌‌ى شما، فهم و سرعت انتقال شما.

نیاز عرضهٔ حقایق دین در برابر باطل به ابتکار

… فیه» باشد؛ قرص و محکم و استوار با زبان مناسب باید بیان کنیم. آن‌‌ وقت خواهیم دید که «سِحر با معجزه پهلو نزند دل خوش دار»؛[13] دیگر غصّه نخورید: معجزه را بیاورید به میدان، سِحر به خودى خود جمع خواهد شد. آن عِصىّ[14] و حبائل و حبالشان[15] را خواهد خورد و برد. مهم این است که ما این ید بیضا را از جَیبمان[16] بیرون بیاوریم و نشان بدهیم، این عصاى موسوى را بیندازیم. کجا است این عصا؟ این همان ابتکار را لازم دارد.

ابتکار، عمق محتوا و رسایی بیشتر به‌عنوان راه بهتر شدن برنامه

… روز، ترتیب زمانى با این سرعت، منظورم نیست، چون امکان ندارد در ظرف یک روز؛ مثلاً سال. شما یک شکلى را معیّن بکنید. مسلّم در سال ۷۰ برنامه‌ى شما باید از سال ۶۹ بهتر میبود؛ هر کدام در هر جا هستید. سال ۷۱ آماده کنید خودتان را که برنامه از سال ۷۰ قطعاً بهتر باشد. بهتر شدنِ آن هم به این میشود که اوّلاً نوآورى داشته باشید، ابتکار در برنامه به ‌کار ببرید، ثانیاً در محتواها حتماً یک عمق بیشترى به وجود بیاید، روشهایى به وجود بیاید براى اینکه برنامه بلیغ‌تر بشود. بلیغ یعنى چه؟ یعنى رسا؛ بلاغت یعنى رسایى. مقصود شما این است که برسد به گوش ما که مستمعتان هستیم، پس این بلاغت را باید روزبه‌روز بیشتر کنید. این بلاغت به محتوا ارتباط دارد، به لفظ ارتباط دارد، به زبان نوشته ارتباط دارد، به صداى مجرى ارتباط دارد، به کیفیّت حرف …

فراموش نکردن خلاقیت حتی برای لحظه‌ای

… حجازی - صحبت کنید و مسائلتان را در میان بگذارید، تا ببینیم چه کار میتوانیم بکنیم که این مجموعه‌ی برادران شما بتوانند کار کنند. البته اگر بتوانید در داخل مجموعه‌ی حوزه‌ی هنری کار کنید، بهتر است؛ اگر آن هم نشود، بالاخره باید راهی پیدا کرد برای این‌که کار بشود؛ یعنی خلاقیت را نباید یک لحظه فراموش کنید.